Home›Garuda Purana›Brahma Khanda›Adhyaya 171›Shloka 33
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 33

Treatment of Nāḍī-vraṇa, Bhagandara, Upadaṃśa, Fractures, Kuṣṭha/Śvitra, Āmlapitta, ENT–Eye Disorders, and Bleeding Conditions

Devanagari script

(अथाम्लपित्तचिकित्सा) धात्रीनिम्बफलं तद्वद्गोमूत्रेण च चित्रकम् / वासामृतापर्पटिकानिम्बभूनिम्बमार्करैः (वैः) / त्रिफलाकुलत्थैः क्वाथः सक्षौद्रश्चाम्लपित्तहा

Transliteration

(athāmlapittacikitsā) dhātrīnimbaphalaṃ tadvadgomūtreṇa ca citrakam / vāsāmṛtāparpaṭikānimbabhūnimbamārkaraiḥ (vaiḥ) / triphalākulatthaiḥ kvāthaḥ sakṣaudraścāmlapittahā

Translation

आता आम्लपित्ताची चिकित्सा: धात्री (आवळा) व निंबफळ घ्यावे; तसेच गोमूत्रात चित्रक सिद्ध करावे. वासा, अमृता (गुडूची), पर्पटिका, निंब, भूनिंब, मार्कर, तसेच त्रिफळा व कुलत्थ—यांचा काढा मधासह घेतल्यास आम्लपित्त नष्ट होते.

Word by Word
अथnow; next
अथ:
Sambandha (Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअधिकार/अनन्तरबोधक-अव्ययम् (now/then; section marker)
आम्लपित्तचिकित्साtreatment of amlapitta (hyperacidity)
आम्लपित्तचिकित्सा:
Vishaya (Topic/विषय)
TypeNoun
Rootआम्लपित्त + चिकित्सा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गम्, प्रथमा (1st), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (treatment of hyperacidity)
धात्रीनिम्बफलम्(a mix of) āmalakī and nimba fruit
धात्रीनिम्बफलम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootधात्री + निम्ब + फल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा (1st), एकवचनम्; समाहार-द्वन्द्वः (fruits of dhātrī and nimba)
तद्वत्likewise
तद्वत्:
Sambandha (Manner)
TypeIndeclinable
Rootतद्वत् (अव्यय/तद्धित)
Formतुल्यताबोधक-अव्ययम् (in the same way)
गोमूत्रेणwith cow urine
गोमूत्रेण:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootगो + मूत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, तृतीया (3rd/करण), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (cow-urine)
चand
च:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्ययम् (conjunction)
चित्रकम्citraka
चित्रकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootचित्रक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्
वासाvāsā
वासा:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootवासा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गम्, तृतीया (3rd/करण), एकवचनम् (समुच्चय-गणनायाम्)
अमृताamṛtā/guḍūcī
अमृता:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootअमृता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गम्, तृतीया (3rd/करण), एकवचनम्
पर्पटिकाparpaṭikā (herb)
पर्पटिका:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootपर्पटिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गम्, तृतीया (3rd/करण), एकवचनम्
निम्बnimba (neem)
निम्ब:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootनिम्ब (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, तृतीया (3rd/करण), एकवचनम्
भूनिम्बbhūnimba (Andrographis)
भूनिम्ब:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootभू + निम्ब (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, तृतीया (3rd/करण), एकवचनम्; कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रायः (ground-nimba)
मार्करैःwith mārkara(s) (herb/ingredient)
मार्करैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootमार्कर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, तृतीया (3rd/करण), बहुवचनम्
वैःindeed (optional)
वैः:
Sambandha (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formपादपूरण/निश्चयार्थक-अव्ययम् (indeed; optional reading)
त्रिफलाकुलत्थैःwith triphalā and kulattha (horsegram)
त्रिफलाकुलत्थैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootत्रिफला + कुलत्थ (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक-प्रयोगः, तृतीया (3rd/करण), बहुवचनम्; इतरेतर-द्वन्द्वः (triphala and horsegram)
क्वाथःdecoction
क्वाथः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootक्वाथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा (1st), एकवचनम्
सक्षौद्रःwith honey
सक्षौद्रः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस + क्षौद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा (1st), एकवचनम्; उपपद-तत्पुरुषः (with honey) विशेषणम् क्वाथः
चand
च:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्ययम् (conjunction)
आम्लपित्तहाremover of amlapitta
आम्लपित्तहा:
Vidhaya (Predicate/विधेय)
TypeAdjective
Rootआम्लपित्त + ह (कृदन्त; हन् धातु)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा (1st), एकवचनम्; उपपद-तत्पुरुषः; ‘हा’ = हन्-धातोः कृत् (killer/remover) विशेषणम् क्वाथः
Speaker

Lord Vishnu (teaching Garuda)

Medical Ayurveda

Dosha: Pitta

Philosophical Teaching

Concept: Balance and moderation are restored through appropriate herbs and disciplined intake; suffering is addressed through right regimen.

Vedantic Theme: Practical upāya for duḥkha-śamana; harmony (sāmyāvasthā) as a condition supportive of sattva and contemplation.

Application: Prepare kvātha with dhātrī and nimba fruits; process citraka with gomūtra; include vāsā, amṛtā (guḍūcī), parpaṭikā, nimba, bhūnimba, mārkara, triphalā, and kulattha; take with honey to alleviate āmlapitta.

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Cross References

Related Themes: Garuda Purana 1.171 (āmlapitta-cikitsā heading and adjacent digestive/skin remedies)

Characters & Entities
V
Vishnu
G
Garuda

FAQs

This verse preserves a practical Ayurvedic protocol within the Purana, showing how dharma-texts also transmit health regimens for balancing pitta and digestive disorders.

It does not discuss afterlife themes here; instead, it focuses on bodily well-being through herbal formulations, reflecting the Purana’s broader scope beyond preta-related topics.

It highlights classical bitter herbs, decoctions, and honey as a traditional approach to acidity—best approached today only under qualified Ayurvedic guidance.

←Previous Verse
Next Verse→