Shloka 64
Steya-doṣa-nirūpaṇa (On the Nature and Gravity of Theft) — within the Hayagrīva–Agastya Saṃvāda frame
Devanagari script
बृहस्पतिरुवाच पैष्टिकं तालजं कैरं माधूकं गुडसंभवम् / क्रमान्न्यूनतरं पापं तदर्द्धार्द्धार्द्धतस्तथा
Transliteration
bṛhaspatiruvāca paiṣṭikaṃ tālajaṃ kairaṃ mādhūkaṃ guḍasaṃbhavam / kramānnyūnataraṃ pāpaṃ tadarddhārddhārddhatastathā
Translation
बृहस्पती म्हणाला—पिठापासून बनलेले, ताडापासून झालेले, कैरापासून बनलेले, मधूकापासून बनलेले आणि गुळापासून उत्पन्न—या आसवांत क्रमाने पाप कमी होत जाते; ते अर्धे-अर्धे-अर्धे असे घटते।
Word by Word
बृहस्पतिःBṛhaspati
बृहस्पतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootबृहस्पति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
पैष्टिकम्flour-based (liquor)
पैष्टिकम्:
Visheshana (विशेषण; implied āsava)
TypeAdjective
Rootपैष्टिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘piṣṭa-सम्बन्धि’ (made of flour)
तालजम्born from palm (toddy)
तालजम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतालज (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (तालात् जातम्)
कैरम्kaira-type (a kind of liquor)
कैरम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकैर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रकार-विशेषण
माधूकम्from madhūka (mahua)
माधूकम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमाधूक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (मधूकात् जातम्/मधूकसम्बन्धि)
गुड-सम्भवम्produced from jaggery
गुड-सम्भवम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootगुड (प्रातिपदिक) + सम्भव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (गुडात् सम्भवम्)
क्रमात्in sequence, gradually
क्रमात्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootक्रम (प्रातिपदिक)
Formपञ्चमी-एकवचन-रूपेण अव्ययीभूत (adverbial ablative: in order/gradually)
न्यूनतरम्lesser
न्यूनतरम्:
Visheshana (विशेषण of पापम्)
TypeAdjective
Rootन्यूनतर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तरप्-प्रत्यय (comparative)
पापम्sin, demerit
पापम्:
Karma/Topic (कर्म/विषय)
TypeNoun
Rootपाप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
तत्-अर्द्ध-अर्द्ध-अर्द्धतःby (taking) half of the half of the half
तत्-अर्द्ध-अर्द्ध-अर्द्धतः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + अर्द्ध (प्रातिपदिक) + अर्द्ध (प्रातिपदिक) + अर्द्ध (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास; तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (adverbial: by successive halving)
तथाthus, likewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formउपमान/प्रकार-अव्यय (adverb: thus/so)