Shloka 1
महादेव्याः आविर्भाव-रूपान्तर-विहारवर्णनम्
Manifestation, Forms, and Divine Play of the Mahādevī
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने अगस्त्ययात्राजनार्दनाविर्भावो नाम पञ्चमो ऽध्यायः अथोपवेश्य चैवैनमासने परमाद्भुते / हयाननमुपागत्यागस्त्यो वाक्यं समब्रवीत्
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe uttarabhāge hayagrīvāgastyasaṃvāde lalitopākhyāne agastyayātrājanārdanāvirbhāvo nāma pañcamo 'dhyāyaḥ athopaveśya caivainamāsane paramādbhute / hayānanamupāgatyāgastyo vākyaṃ samabravīt
Translation
अशा प्रकारे श्रीब्रह्माण्ड महापुराणाच्या उत्तरभागातील हयग्रीव–अगस्त्य संवाद, ललितोपाख्यानातील ‘अगस्त्ययात्रा व जनार्दनाचा आविर्भाव’ नावाचा पाचवा अध्याय. मग त्याला परम अद्भुत आसनावर बसवून, हयानन (हयग्रीव) जवळ जाऊन अगस्त्याने वचन उच्चारले.
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्यसमाप्तिसूचक
श्रीब्रह्माण्डेin the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्रीब्रह्माण्डे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री + ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; कर्मधारयः (श्रीमत् ब्रह्माण्डम्)
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहा + पुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; कर्मधारयः
उत्तरभागेin the latter section
उत्तरभागे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउत्तर + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; तत्पुरुषः (उत्तरः भागः)
हयग्रीवागस्त्यसंवादेin the dialogue of Hayagrīva and Agastya
हयग्रीवागस्त्यसंवादे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootहयग्रीव + अगस्त्य + संवाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; तत्पुरुषः (हयग्रीव-अगस्त्ययोः संवादः)
ललितोपाख्यानेin the Lalitā-episode
ललितोपाख्याने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootललिता + उपाख्यान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; तत्पुरुषः (ललितायाः उपाख्यानम्)
अगस्त्ययात्राजनार्दनाविर्भावः(chapter titled) ‘Agastya’s journey and Janārdana’s manifestation’
अगस्त्ययात्राजनार्दनाविर्भावः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअगस्त्य + यात्रा + जनार्दन + आविर्भाव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषसमासः (अगस्त्यस्य यात्रा; जनार्दनस्य आविर्भावः)
नामnamed/called
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नामनिर्देशक (indeclinable used for naming)
पञ्चमःfifth
पञ्चमः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्चम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्रमवाचक (ordinal)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; आरम्भसूचक (then/now)
उपवेश्यhaving seated (him)
उपवेश्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootउप + विश् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (Gerund); causative sense implied by context ‘having seated (him)’
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)
एवindeed/just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphasis)
एनम्him/this one
एनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सर्वनाम
आसनेon a seat
आसने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootआसन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
परमाद्भुतेmost wonderful
परमाद्भुते:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरम + अद्भुत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; कर्मधारयः
हयाननम्the horse-faced one (Hayagrīva)
हयाननम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootहय + आनन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मधारयः (हयस्य आननम्)
उपागत्यhaving approached
उपागत्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootउप + आ + गम् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (Gerund)
अगस्त्यःAgastya
अगस्त्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअगस्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
वाक्यम्speech/words
वाक्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
समब्रवीत्said/uttered
समब्रवीत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + ब्रू (धातु)
Formलुङ् (Aorist), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्; उपसर्गः सम्