Shloka 1
Śrīcakra–Mantra–Pūjāvidhi: Agastya–Hayagrīva Saṃvāda
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने चत्वारिंशो ऽध्यायः अगस्त्य उवाच कीदृशं यन्त्रमेतस्या मन्त्रोवा कीदृशो वरः / उपदेष्टा च कीदृक्स्याच्छिष्यो वा कीदृशः स्मृतः
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe uttarabhāge hayagrīvāgastyasaṃvāde lalitopākhyāne catvāriṃśo 'dhyāyaḥ agastya uvāca kīdṛśaṃ yantrametasyā mantrovā kīdṛśo varaḥ / upadeṣṭā ca kīdṛksyācchiṣyo vā kīdṛśaḥ smṛtaḥ
Translation
अशा प्रकारे श्रीब्रह्माण्ड महापुराणाच्या उत्तरभागातील हयग्रीव-अगस्त्य संवादातील ललितोपाख्यानात चाळीसावा अध्याय. अगस्त्य म्हणाले—हिचे यंत्र कसे आहे, आणि मंत्ररूप वर कसा आहे? उपदेशक कसा असावा, आणि शिष्य कसा मानला आहे?
Word by Word
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-अव्यय
śrī-brahmāṇḍein the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
śrī-brahmāṇḍe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootśrī (श्री) + brahmāṇḍa (ब्रह्माण्ड) (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th case), एकवचन; कर्मधारय (śrīmat brahmāṇḍam)
mahā-purāṇein the Mahāpurāṇa
mahā-purāṇe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmahā (महा) + purāṇa (पुराण) (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; कर्मधारय
uttara-bhāgein the latter section
uttara-bhāge:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootuttara (उत्तर) + bhāga (भाग) (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष (uttaraḥ bhāgaḥ)
hayagrīva-agastya-saṃvādein the dialogue of Hayagrīva and Agastya
hayagrīva-agastya-saṃvāde:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Roothayagrīva (हयग्रीव) + agastya (अगस्त्य) + saṃvāda (संवाद) (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष (hayagrīvāgastyayoḥ saṃvādaḥ)
lalita-upākhyānein the Lalitā narrative
lalita-upākhyāne:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootlalitā (ललिता) + upākhyāna (उपाख्यान) (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष (lalitāyāḥ upākhyānam)
catvāriṃśaḥfortieth
catvāriṃśaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootcatvāriṃśat (चत्वारिंशत्) (संख्याप्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक (40th)
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Kartā (कर्ता)
TypeNoun
Rootadhyāya (अध्याय) (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
agastyaḥAgastya
agastyaḥ:
Kartā (कर्ता)
TypeNoun
Rootagastya (अगस्त्य) (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (वच्)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
kīdṛśamof what kind
kīdṛśam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkīdṛśa (कीदृश) (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; प्रश्नवाचक-विशेषण
yantramyantra (mystic diagram/device)
yantram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootyantra (यन्त्र) (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
etasyāḥof this (goddess)
etasyāḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootidam (इदम्) (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
mantraḥmantra
mantraḥ:
Kartā (कर्ता)
TypeNoun
Rootmantra (मन्त्र) (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
vāor
vā:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
Formविकल्प-निपात
kīdṛśaḥof what kind
kīdṛśaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkīdṛśa (कीदृश) (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; प्रश्नवाचक-विशेषण
varaḥboon
varaḥ:
Kartā (कर्ता)
TypeNoun
Rootvara (वर) (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
upadeṣṭāinstructor
upadeṣṭā:
Kartā (कर्ता)
TypeNoun
Rootupa-√diś (उपदिश्) (धातु)
Formकृदन्त—तृच् (agent noun), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘instructor’
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
kīdṛkof what sort
kīdṛk:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkīdṛś (कीदृश्) (प्रातिपदिक)
Formप्रश्नवाचक-विशेषण; अत्र अव्ययवत्/प्रातिपदिक-रूप ‘किदृक्’ (how/what sort)
syātshould be
syāt:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√as (अस्)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
śiṣyaḥdisciple
śiṣyaḥ:
Kartā (कर्ता)
TypeNoun
Rootśiṣya (शिष्य) (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
vāor
vā:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
Formविकल्प-निपात
kīdṛśaḥof what kind
kīdṛśaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkīdṛśa (कीदृश) (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; प्रश्नवाचक-विशेषण
smṛtaḥis said to be
smṛtaḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√smṛ (स्मृ) (धातु)
Formकृदन्त—क्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘is considered/said’