Shloka 1
Mantrarāja-sādhana Prakāra & Tripurā/Lalitā–Kāmākṣī Tattva
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने मन्त्रराजसाधनप्रकारकथनन्नामाष्टत्रिंशो ऽध्यायः अगस्त्य उवाच अनाद्यनन्तमव्यक्तं व्यक्तानामादिकारणम् / आनन्दबोधैकरसं तन्महन्मन्महे महः
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍamahāpurāṇe uttarabhāge hayagrīvāgastyasaṃvāde lalitopākhyāne mantrarājasādhanaprakārakathanannāmāṣṭatriṃśo 'dhyāyaḥ agastya uvāca anādyanantamavyaktaṃ vyaktānāmādikāraṇam / ānandabodhaikarasaṃ tanmahanmanmahe mahaḥ
Translation
अशा प्रकारे श्रीब्रह्माण्डमहापुराणाच्या उत्तरभागातील हयग्रीव–अगस्त्य संवादातील ललितोपाख्यानात ‘मंत्रराज-साधनप्रकार’ कथन नावाचा अडतीसावा अध्याय। अगस्त्य म्हणाले— जो अनादी, अनंत, अव्यक्त असून सर्व व्यक्त सृष्टीचे आदिकारण आहे; आनंद व बोध यांचा एकरस असा तो परम महातेज आम्ही वंदितो।
Word by Word
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative marker)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), quotative particle (इति-प्रयोगः)
śrī-brahmāṇḍa-mahā-purāṇein the Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa
śrī-brahmāṇḍa-mahā-purāṇe:
Adhikarana (अधिकरण/locative)
TypeNoun
Rootśrī (प्रातिपदिक) + brahmāṇḍa (प्रातिपदिक) + mahā (प्रातिपदिक) + purāṇa (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन); समासः—तत्पुरुषः (श्रीब्रह्माण्डं महापुराणम्)
uttara-bhāgein the latter section
uttara-bhāge:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootuttara (प्रातिपदिक) + bhāga (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular; तत्पुरुषः (उत्तरः भागः)
hayagrīva-agastya-saṃvādein the dialogue of Hayagrīva and Agastya
hayagrīva-agastya-saṃvāde:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Roothayagrīva (प्रातिपदिक) + agastya (प्रातिपदिक) + saṃvāda (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative (7th), Singular; तत्पुरुषः (हयग्रीवागस्त्ययोः संवादः)
lalitā-upākhyānein the Lalitā narrative
lalitā-upākhyāne:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootlalitā (प्रातिपदिक) + upākhyāna (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative (7th), Singular; तत्पुरुषः (ललितायाः उपाख्यानम्)
mantra-rāja-sādhana-prakāra-kathana-nāmanamed “the description of the methods of mantra-king practice”
mantra-rāja-sādhana-prakāra-kathana-nāma:
Visheshana (विशेषण/adjectival to adhyāyaḥ)
TypeAdjective
Rootmantra (प्रातिपदिक) + rāja (प्रातिपदिक) + sādhana (प्रातिपदिक) + prakāra (प्रातिपदिक) + kathana (प्रातिपदिक) + nāman (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular; बहुपद-तत्पुरुषसमासः—“मन्त्रराजस्य साधनप्रकारकथनम्” इति नाम यस्य (अध्यायस्य)
aṣṭā-triṃśaḥthirty-eighth
aṣṭā-triṃśaḥ:
Visheshana (विशेषण/adjectival to adhyāyaḥ)
TypeAdjective
Rootaṣṭā (प्रातिपदिक) + triṃśat (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st), Singular; द्विगुसमासः (अष्टात्रिंशत् = 38th)
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st), Singular
agastyaḥAgastya
agastyaḥ:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootagastya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st), Singular
uvācasaid
uvāca:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
FormPerfect (लिट्), Parasmaipada (परस्मैपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन)
anādi-anantam-avyaktamthe beginningless, endless, unmanifest (one)
anādi-anantam-avyaktam:
Karma (कर्म/object of manmahe)
TypeAdjective
Rootanādi (प्रातिपदिक) + ananta (प्रातिपदिक) + avyakta (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; कर्मधारयः (अनादि च अनन्तं च अव्यक्तं च)
vyaktānāmof the manifested (entities)
vyaktānām:
Sambandha (सम्बन्ध/genitive)
TypeNoun
Rootvyakta (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Genitive (6th/षष्ठी), Plural (बहुवचन)
ādi-kāraṇamthe primal cause
ādi-kāraṇam:
Karma (कर्म/object of manmahe)
TypeNoun
Rootādi (प्रातिपदिक) + kāraṇa (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd), Singular; तत्पुरुषः (आदिः कारणम्)
ānanda-bodha-eka-rasamwhose essence is one—bliss and consciousness
ānanda-bodha-eka-rasam:
Karma (कर्म/object of manmahe)
TypeAdjective
Rootānanda (प्रातिपदिक) + bodha (प्रातिपदिक) + eka (प्रातिपदिक) + rasa (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd), Singular; तत्पुरुषः/कर्मधारय-प्रायः—“आनन्दबोधः एव एकः रसः यस्य”
tatthat
tat:
Karma (कर्म/object of manmahe)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd), Singular; demonstrative pronoun (तद्)
mahatgreat
mahat:
Visheshana (विशेषण to tat)
TypeAdjective
Rootmahat (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd), Singular
manmahewe worship
manmahe:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootman (धातु)
FormPresent (लट्), Ātmanepada (आत्मनेपद), 1st person (उत्तमपुरुष), Plural (बहुवचन)
mahaḥthe great light/splendour
mahaḥ:
Karma (कर्म/object of manmahe)
TypeNoun
Rootmahas (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd), Singular