Shloka 54
दिक्पालादि-शिवलोकान्तर-कथनम्
Account of the Dikpālas and Intervening Realms toward Śiva’s Worlds
Devanagari script
अत्र श्रीसोमनाथाख्यो वर्तते निर्मलाकृतिः / देवस्त्रलोक्यतिमिरध्वंसी संसारवर्तकः
Transliteration
atra śrīsomanāthākhyo vartate nirmalākṛtiḥ / devastralokyatimiradhvaṃsī saṃsāravartakaḥ
Translation
येथे निर्मळ स्वरूपाचे ‘श्रीसोमनाथ’ देव विराजमान आहेत; ते त्रैलोक्याचा अंधार नष्ट करणारे आणि संसाराचे प्रवर्तक आहेत।
Word by Word
अत्रhere
अत्र:
अधिकरण (adhikaraṇa; location)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
श्री-सोमनाथ-आख्यःnamed Śrī Somanātha
श्री-सोमनाथ-आख्यः:
कर्ता (kartā; subject qualifier)
TypeAdjective
Rootश्री + सोमनाथ + आख्य (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (masc. nom. sg.); उपपद-तत्पुरुषः: 'सोमनाथ' इति आख्यः (named Somnātha); 'श्री' उपपद-विशेषण (honorific)
वर्ततेexists/abides
वर्तते:
क्रिया (kriyā)
TypeVerb
Rootवृत् (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद (present indicative, 3rd sg., middle)
निर्मल-आकृतिःof pure form
निर्मल-आकृतिः:
कर्ता-सम्बन्धी विशेषण/विधेय (predicate noun/attribute)
TypeNoun
Rootनिर्मल + आकृति (प्रातिपदिक; समास)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (fem. nom. sg.); कर्मधारयः: निर्मला आकृतिः = 'pure form'
देवःthe god
देवः:
कर्ता (kartā; subject)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (masc. nom. sg.)
त्र-लोक्य-तिमिर-ध्वंसीdestroyer of the three-worlds’ darkness
त्र-लोक्य-तिमिर-ध्वंसी:
विशेषण (viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootत्रि + लोक्य + तिमिर + ध्वंसिन् (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (masc. nom. sg.); बहुपद-तत्पुरुषः: त्रिलोक्यस्य तिमिरस्य ध्वंसी = 'destroyer of the darkness of the three worlds'
संसार-वर्तकःsustainer/causer of saṃsāra
संसार-वर्तकः:
विशेषण (viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootसंसार + वर्तक (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (masc. nom. sg.); षष्ठी-तत्पुरुषः: संसारस्य वर्तकः = 'one who causes/maintains worldly existence (cycle)'