Shloka 62
Gaṇanātha-Parākrama (Episode of Gaṇeśa’s Martial Exploit) — Lalitopākhyāna Battle Continuation
Devanagari script
कोटिशो मधुराधारा करिहस्तसमाकृतीः / ववर्ष सिंधुराजो ऽयं वायुना बहुलीकृतः
Transliteration
koṭiśo madhurādhārā karihastasamākṛtīḥ / vavarṣa siṃdhurājo 'yaṃ vāyunā bahulīkṛtaḥ
Translation
हा सिंधुराज वाऱ्याने बहुगुणित होऊन, कोट्यवधी मधुर धारांचा—हत्तीच्या सोंडेप्रमाणे आकार असलेल्या—वर्षाव करू लागला.
Word by Word
कोटिशःin crores; by millions
कोटिशः:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootकोटि (प्रातिपदिक) + शस् (तद्धित/अव्ययीभावार्थ)
FormAdverbial formation (शस्-प्रत्ययान्त), indeclinable; denotes multiplicity
मधुर-आधाराःsweet streams/flows (lit. sweet supports/containers)
मधुर-आधाराः:
Karta (कर्ता/subject of vavarṣa, as things rained)
TypeNoun
Rootमधुर (प्रातिपदिक) + आधार (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (प्रथमा) plural; कर्मधारय-समासः (मधुरः आधारः)
करि-हस्त-समाकृतीःhaving the shape of elephants’ trunks
करि-हस्त-समाकृतीः:
Karma (कर्म/object/what was rained)
TypeAdjective
Rootकरि (प्रातिपदिक) + हस्त (प्रातिपदिक) + समाकृति (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative (द्वितीया) plural; agrees with implied वस्तूनि/धाराः; तत्पुरुष-समासः (करिहस्तस्य समाकृतिः)
ववर्षrained/poured forth
ववर्ष:
Kriya (क्रिया/predicate)
TypeVerb
Rootवृष् (धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd person (प्रथमपुरुष) singular, Parasmaipada
सिन्धु-राजःthe king of rivers/ocean
सिन्धु-राजः:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootसिन्धु (प्रातिपदिक) + राजन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (प्रथमा) singular; तत्पुरुष-समासः (सिन्धूनां राजा)
अयम्this
अयम्:
Karta (कर्ता/apposition)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (प्रथमा) singular; deictic pronoun
वायुनाby the wind
वायुना:
Karana (करण/instrument/agent in passive sense)
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental (तृतीया) singular
बहुलीकृतःmade abundant; multiplied
बहुलीकृतः:
Karta (कर्ता/subject complement)
TypeAdjective
Rootबहुली (प्रातिपदिक/अव्यय) + कृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
FormPast passive participle (क्त-कृदन्त), Masculine, Nominative (प्रथमा) singular; predicate adjective to सिन्धुराजः अयम्