Shloka 22
विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day
Devanagari script
निर्गच्छतां प्रविशतां जनानामुपरोधकाः / अनालस्या अनिद्राश्च विधेयाः सततोद्यताः
Transliteration
nirgacchatāṃ praviśatāṃ janānāmuparodhakāḥ / anālasyā anidrāśca vidheyāḥ satatodyatāḥ
Translation
ये-जा करणाऱ्या लोकांवर नियंत्रण ठेवणारे रक्षक नेमावेत; ते आळसहीन, निद्राहीन आणि सदैव सज्ज असावेत।
Word by Word
निर्गच्छताम्of those going out
निर्गच्छताम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootगम् (धातु) + निर् (उपसर्ग) → निर्गच्छत् (वर्तमान-कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th case), बहुवचन; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान-कर्तरि कृदन्त: ‘of those going out’
प्रविशतम्of those entering
प्रविशतम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootविश् (धातु) + प्र (उपसर्ग) → प्रविशत् (वर्तमान-कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th case), बहुवचन; शतृ-प्रत्ययान्त: ‘of those entering’
जनानाम्of people
जनानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th case), बहुवचन
उपरोधकाःobstructors/blockers
उपरोधकाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootउपरोधक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन
अनालस्याःnot lazy
अनालस्याः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनालस्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन; नञ्-समास (negation): ‘not lazy’
अनिद्राःsleepless
अनिद्राः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनिद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन; नञ्-समास: ‘sleepless/vigilant’
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
विधेयाःto be appointed
विधेयाः:
Vidheyavisheshana (विधेय-विशेषण)
TypeAdjective
Rootधा (धातु) + वि (उपसर्ग) → विधेय (कृदन्त, यत्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन; यत्-प्रत्ययान्त (gerundive): ‘to be made/appointed’
सतत-उद्यताःalways alert/ready
सतत-उद्यताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसतत (प्रातिपदिक) + उद्यत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन; कर्मधारयः: ‘सततं उद्यताः’ (always ready)