Shloka 102
विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day
Devanagari script
मन्त्रिणीदण्डनाथे च न तां विजहतू रणे / प्रेक्षकत्व मनुप्राप्ते तृष्णीमेव बभूवतुः
Transliteration
mantriṇīdaṇḍanāthe ca na tāṃ vijahatū raṇe / prekṣakatva manuprāpte tṛṣṇīmeva babhūvatuḥ
Translation
मंत्रिणी आणि दंडनाथ रणात तिला सोडून गेले नाहीत. जेव्हा ते केवळ प्रेक्षकत्वाला पोहोचले, तेव्हा दोघेही मौन झाले।
Word by Word
मन्त्रिणी-दण्डनाथेin/with the minister and the commander
मन्त्रिणी-दण्डनाथे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमन्त्रिणी (प्रातिपदिक) + दण्डनाथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (समाहार/द्वन्द्वे प्रायः पुं), सप्तमी (Locative), द्विवचन (dual)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक निपात (conjunction)
नnot
न:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध (negation particle)
ताम्her
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम, प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन
विजहतुःthe two abandoned/left
विजहतुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√हा (धातु)
Formलङ् (Imperfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, द्विवचन; उपसर्गः वि-
रणेin battle
रणे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन
प्रेक्षकत्वम्the state/role of spectatorship
प्रेक्षकत्वम्:
Karma/Avadhāraṇa (कर्म/अवधारण)
TypeNoun
Rootप्रेक्षकत्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन
अनुप्राप्तेwhen (it) had been attained/when it came about
अनुप्राप्ते:
Sati-saptamī (सति-सप्तमी)
TypeVerb
Root√आप् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle) with उपसर्गः अनु-; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute)
तृष्णीम्silently
तृष्णीम्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतृष्णीम् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), मौनार्थक
एवindeed, just
एव:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक निपात (emphatic particle)
बभूवतुःthe two became/remained
बभूवतुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, द्विवचन