Shloka 8
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
वायुरुवाच चतर्दशैव स्थानानि निर्मितानि महर्षिभिः / लोकाख्यानि तु यानि स्युर्येषां तिष्ठन्ति मानवाः
Transliteration
vāyuruvāca catardaśaiva sthānāni nirmitāni maharṣibhiḥ / lokākhyāni tu yāni syuryeṣāṃ tiṣṭhanti mānavāḥ
Translation
वायू म्हणाला—महर्षींनी चौदा स्थानेच निर्माण केली आहेत. ज्या ठिकाणी मानव राहतात, तीच ‘लोक’ म्हणून ओळखली जातात.
Word by Word
वायुःVāyu
वायुः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया/Finite verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
चतुर्दशfourteen
चतुर्दश:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootचतुर्दश (संख्याशब्द; प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक, अव्ययवत् प्रयोगः; ‘fourteen’ (dvigu sense)
एवindeed, exactly
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय, अवधारण (emphatic particle)
स्थानानिplaces, stations
स्थानानि:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
निर्मितानिcreated, constructed
निर्मितानि:
Karta (कर्ता/Subject predicate)
TypeVerb
Rootनिर्-मा (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘constructed/created’
महर्षिभिःby great sages
महर्षिभिः:
Karana (करण/Agent-instrument in passive)
TypeNoun
Rootमह + ऋषि (प्रातिपदिक; components)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; कर्मधारयः (महर्षि = great sage)
लोकाख्यानिcalled ‘worlds’ / world-named
लोकाख्यानि:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootलोक + आख्य (प्रातिपदिक; components)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘लोक-आख्यानि’ = named as worlds/world-designations
तुand/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, विरोध/अन्वय (particle)
यानिwhich
यानि:
Karta (कर्ता/Subject of ‘syuḥ’)
TypeNoun
Rootयद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)
स्युःmay be/are (would be)
स्युः:
Kriya (क्रिया/Finite verb)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
येषाम्of which/whose
येषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootयद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; सम्बन्धसूचक
तिष्ठन्तिstand, dwell
तिष्ठन्ति:
Kriya (क्रिया/Finite verb)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
मानवाःhumans
मानवाः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमानव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन