Shloka 12
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
क्षयातिशययुक्तानि तथायुक्तानि चक्षते / यानि नैमित्तिकानि स्युस्तिष्ठन्त्याभूतसंप्लवात्
Transliteration
kṣayātiśayayuktāni tathāyuktāni cakṣate / yāni naimittikāni syustiṣṭhantyābhūtasaṃplavāt
Translation
काही स्थाने क्षय व अतिशययुक्त म्हणतात, आणि काही तद्वत् युक्त. जी ‘नैमित्तिक’ आहेत ती भूत-संप्लव (प्रलय) येईपर्यंत टिकून राहतात.
Word by Word
kṣaya-atiśaya-yuktāniendowed with decrease and increase
kṣaya-atiśaya-yuktāni:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkṣaya + atiśaya + yukta (युज् धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (endowed with decay and increase)
tathāthus, likewise
tathā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formरीत्यर्थक-अव्यय (adverb: ‘thus/so’)
ayuktāninot endowed (with them)
ayuktāni:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootayukta (युज् धातु, नञ्-पूर्वक; क्त-प्रत्यय; कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; नञ्-पूर्वक (not endowed/unsuited)
cakṣatethey declare/call
cakṣate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootcakṣ (चक्ष् धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; आत्मनेपद
yāniwhich
yāni:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootyad (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन (relative pronoun)
naimittikānioccasional, contingent
naimittikāni:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootnaimittika (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
syuḥwould be/are said to be
syuḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootas (अस् धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन
tiṣṭhantithey remain, endure
tiṣṭhanti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootsthā (स्था धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन
ā-bhūta-saṃplavātuntil the dissolution of beings
ā-bhūta-saṃplavāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootā + bhūta + saṃplava (प्रातिपदिके)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; ‘आ’ उपसर्गेण अव्ययीभावः = ‘आभूतसंप्लव’ (up to the cosmic dissolution)