Shloka 48
Bhaṇḍāsuraprādurbhāva
Rise and Consecration of Bhaṇḍāsura
Devanagari script
त्वामेवाश्रित्य राचैन्द्र सदा दानवसत्तमाः / निर्भयास्त्रिषु लोकेषु चरन्तीच्छविहारिणः
Transliteration
tvāmevāśritya rācaindra sadā dānavasattamāḥ / nirbhayāstriṣu lokeṣu carantīcchavihāriṇaḥ
Translation
हे राजेंद्र! तुझाच आश्रय घेऊन दानवश्रेष्ठ सदैव निर्भय होऊन त्रैलोक्यात इच्छेप्रमाणे विहार करतात।
Word by Word
त्वाम्you
त्वाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन — accusative singular (2nd person pronoun)
एवalone/indeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय — emphatic particle
आश्रित्यhaving taken refuge in
आश्रित्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootआ-√श्रि (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/क्त्वा) — gerund; ‘having resorted to’
राजेन्द्रO king of kings
राजेन्द्र:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराजन् + इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन — vocative singular; compound: राज-इन्द्र = ‘king of kings’
सदाalways
सदा:
Kala-adhikarana (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formअव्यय — adverb of time
दानवdemon
दानव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootदानव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रातिपदिक (in compound)
सत्तमाःthe best of the demons
सत्तमाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन — nominative plural; compound: दानव-सत्तम = ‘best among demons’
निर्भयाःfearless
निर्भयाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिर्भय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन — nominative plural; qualifies ‘दानवसत्तमाः’
त्रिषुin three
त्रिषु:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रि (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन — locative plural; numeral adjective qualifying ‘लोकेषु’
लोकेषुin the worlds
लोकेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन — locative plural
चरन्तिthey roam
चरन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√चर् (धातु)
Formलट् (Present/लट्), प्रथमपुरुष (3rd person/प्रथम), बहुवचन — 3rd plural present; परस्मैपद
इच्छाdesire
इच्छा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootइच्छा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रातिपदिक (in compound)
विहारिणःwandering at will
विहारिणः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि-√हृ (धातु) + विहारिन् (कृदन्त, णिनि)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन — nominative plural; agent-noun (णिनि) used adjectivally; compound: इच्छा-विहारिन् = ‘moving as they wish’