Shloka 1
Bhaṇḍāsuraprādurbhāva
Rise and Consecration of Bhaṇḍāsura
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने भण्डासुरप्रादुर्भावो नामैकादशो ऽध्यायः रुद्रकोपानलाज्जातो यतो भण्डो महाबलः / तस्माद्रौद्रस्वभावो हि दानवश्चाभवत्ततः
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍamahāpurāṇe uttarabhāge hayagrīvāgastyasaṃvāde lalitopākhyāne bhaṇḍāsuraprādurbhāvo nāmaikādaśo 'dhyāyaḥ rudrakopānalājjāto yato bhaṇḍo mahābalaḥ / tasmādraudrasvabhāvo hi dānavaścābhavattataḥ
Translation
अशा प्रकारे श्रीब्रह्माण्डमहापुराणाच्या उत्तरभागात, हयग्रीव-आगस्त्य संवादातील ललितोपाख्यानात ‘भण्डासुरप्रादुर्भाव’ नावाचा अकरावा अध्याय. रुद्राच्या क्रोधाग्नीपासून महाबली भण्ड उत्पन्न झाला; म्हणून तो दानव स्वभावानेच रौद्र झाला।
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/समाप्ति)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इति-शब्दः (colophon marker)
श्रीब्रह्माण्डमहापुराणेin the Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa
श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे:
Adhikarana (अधिकरण; ग्रन्थ-निर्देश)
TypeNoun
Rootश्री + ब्रह्माण्ड + महापुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; बहुपद-समासः (श्री-विशिष्टं ब्रह्माण्डमहापुराणम्)
उत्तरभागेin the latter section
उत्तरभागे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउत्तर + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (उत्तरः भागः)
हयग्रीवागस्त्यसंवादेin the dialogue of Hayagrīva and Agastya
हयग्रीवागस्त्यसंवादे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootहयग्रीव + अगस्त्य + संवाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; द्वन्द्व-पूर्वपदसमाहारः (हयग्रीव-अगस्त्ययोः संवादः)
ललितोपाख्यानेin the Lalitā narrative
ललितोपाख्याने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootललिता + उपाख्यान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ललितायाः उपाख्यानम्)
भण्डासुरप्रादुर्भावःthe manifestation of Bhaṇḍāsura
भण्डासुरप्रादुर्भावः:
Karta (कर्ता; अध्याय-शीर्षक-विशेष्य)
TypeNoun
Rootभण्डासुर + प्रादुर्भाव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भण्डासुरस्य प्रादुर्भावः)
नामnamed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध; नामनिर्देश)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नाम-शब्दः (naming particle: ‘called’)
एकादशःeleventh
एकादशः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootएकादश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समासः (एक + दश) = 11; विशेषणम् (अध्यायः)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता; शीर्षक-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
रुद्रकोपानलात्from the fire of Rudra's wrath
रुद्रकोपानलात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootरुद्र + कोप + अनल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (रुद्रस्य कोपः अनल इव)
जातःwas born/arose
जातः:
Karta (कर्ता; विशेष्य-भण्डः)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘born/arisen’
यतःfrom which/therefore
यतः:
Sambandha (सम्बन्ध; हेतु-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्यय; यतः-शब्दः (causal/relative adverb: ‘from which/wherefrom/therefore’)
भण्डःBhaṇḍa (Bhaṇḍāsura)
भण्डः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
महाबलःvery powerful
महाबलः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहा + बल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (महद् बलं यस्य/महाबलः); विशेषणम् (भण्डः)
तस्मात्therefore
तस्मात्:
Sambandha (सम्बन्ध; हेतु/निष्कर्ष)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्यय-प्रयोगः; तस्मात् (therefore/from that)
रौद्रस्वभावःof fierce nature
रौद्रस्वभावः:
Karta (कर्ता; दानवः इत्यस्य विशेषण-रूपेण)
TypeNoun
Rootरौद्र + स्वभाव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (रौद्रः स्वभावः)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध; निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चय/कारणार्थक-निपात (indeed/for)
दानवःa demon (Dānava)
दानवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदानव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध; समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय-बोधक
अभवत्became
अभवत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलुङ्-लकार (Aorist/Imperfect-like); परस्मैपद; प्रथम-पुरुष, एकवचन
ततःthereupon/thereafter
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध; अनुक्रम)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; ततोऽर्थे (thereupon/thereafter/from that)