Shloka 177
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
प्रच्छाद्यति महीमेतामर्णवाख्यं तु तज्जलम् / आभाति यस्मात्तद्भाभिर्भाशब्दो व्याप्तिदीप्तिषु
Transliteration
pracchādyati mahīmetāmarṇavākhyaṃ tu tajjalam / ābhāti yasmāttadbhābhirbhāśabdo vyāptidīptiṣu
Translation
तेच जल ही पृथ्वी आच्छादित करते म्हणून त्याला ‘अर्णव’ म्हणतात; आणि ते आपल्या प्रभेने प्रकाशते, म्हणून ‘भा’ शब्द व्याप्ती व दीप्ती या अर्थांनी आहे.
Word by Word
प्रच्छाद्यतिcovers
प्रच्छाद्यति:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootप्र-छद् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; ‘covers’
महीम्the earth
महीम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootमही (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया (2nd), एकवचन; object
एताम्this
एताम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया (2nd), एकवचन; demonstrative adjective qualifying ‘महीम्’
अर्णव-आख्यम्named ‘ocean’
अर्णव-आख्यम्:
विशेषण (Predicate qualifier)
TypeAdjective
Rootअर्णव (प्रातिपदिक) + आख्य (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष ‘arṇavasya ākhya’; नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; predicate/attribute of ‘तत् जलम्’ ‘named ocean’
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध/निपात
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (contrast/emphasis)
तत्that
तत्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन; demonstrative qualifying ‘जलम्’
जलम्water
जलम्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन; subject of ‘प्रच्छाद्यति’
आभातिshines; appears
आभाति:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootआ-भा (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; ‘shines/appears’
यस्मात्because/from which
यस्मात्:
अपादान (Apādāna/Ablative-cause)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; ablative ‘from which/because’
तद्-भाभिःby its rays/splendors
तद्-भाभिः:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + भा (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय (demonstrative + noun) ‘those splendors/rays’; स्त्रीलिङ्गे, तृतीया (3rd), बहुवचन; instrumental ‘by its rays’
भा-शब्दःthe word ‘bhā’
भा-शब्दः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootभा (प्रातिपदिक) + शब्द (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष ‘bhāyāḥ śabdaḥ’ (word ‘bhā’); पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन; subject (metalinguistic)
व्याप्ति-दीप्तिषुin (meanings of) pervasion and brightness
व्याप्ति-दीप्तिषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootव्याप्ति (प्रातिपदिक) + दीप्ति (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास; स्त्रीलिङ्गे, सप्तमी (7th), बहुवचन; locative plural ‘in (the senses of) pervasion and brightness’