Shloka 174
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
अथांभसऽऽवृते लोके प्राहुरेकार्मवं बुधाः / अथ भूमिर्जलं खं च वायुश्चैकार्मवे तदा
Transliteration
athāṃbhasa''vṛte loke prāhurekārmavaṃ budhāḥ / atha bhūmirjalaṃ khaṃ ca vāyuścaikārmave tadā
Translation
जेव्हा लोक जलाने आच्छादित होतो, तेव्हा ज्ञानी त्याला ‘एकार्णव’ म्हणतात; त्या वेळी पृथ्वी, जल, आकाश आणि वायू—सर्व एकार्णवातच असतात.
Word by Word
अथthen
अथ:
सम्बन्ध/निपात (Discourse connector)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (sequence marker)
अम्भसाby water
अम्भसा:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootअम्भस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; instrumental ‘with/by water’
आवृतेcovered
आवृते:
सप्तमी-सम्बन्ध (Locative absolute)
TypeAdjective
Rootआ-वृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्गे, सप्तमी (7th), एकवचन; agreeing with ‘लोके’ in locative absolute sense ‘when the world is covered’
लोकेin the world
लोके:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी (7th), एकवचन; locative ‘in the world’
प्राहुःthey declare
प्राहुः:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootप्र-आह्/अह् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; ‘they said/declare’
एकार्मवम्Ekārṇava (single ocean)
एकार्मवम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootएकार्मव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; object of ‘प्राहुः’
बुधाःthe wise (sages)
बुधाः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootबुध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), बहुवचन; subject
अथthen
अथ:
सम्बन्ध/निपात (Connector)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रमसूचक
भूमिःearth
भूमिः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन; subject (elliptical ‘was/exists’)
जलम्water
जलम्:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन; coordinated subject
खम्sky/space
खम्:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन; coordinated subject
चand
च:
सम्बन्ध (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
वायुःwind
वायुः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन; coordinated subject
चand
च:
सम्बन्ध (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
एकार्मवेin the Ekārṇava
एकार्मवे:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootएकार्मव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी (7th), एकवचन; locative ‘in Ekārṇava’
तदाat that time
तदा:
कालाधिकरण (Temporal)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (temporal adverb)