Shloka 138
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
नावृष्ट्या परिविश्येत वारिणा दीप्यते रविः / तस्मादपः पिबन्यो वै दीप्यते रविरंबरे
Transliteration
nāvṛṣṭyā pariviśyeta vāriṇā dīpyate raviḥ / tasmādapaḥ pibanyo vai dīpyate raviraṃbare
Translation
वृष्टी न झाल्यास जगत् कोरडे पडते; पण जलामुळे रवि दीप्त होतो. म्हणून आकाशात रवि जल पिऊनच तेजस्वी राहतो.
Word by Word
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (negative particle)
आवृष्ट्याby rain / with rainfall
आवृष्ट्या:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootāvṛṣṭi (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन; instrumental of means
परिविश्येतshould pervade/enter around
परिविश्येत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपरि-विश् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; ‘should enter/spread around’
वारिणाby water
वारिणा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootvāri (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन; instrumental
दीप्यतेshines / is kindled
दीप्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदीप् (धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; passive/intransitive sense ‘shines/is kindled’
रविःthe Sun
रविः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootravi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन
तस्मात्therefore / from that
तस्मात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान), एकवचन; demonstrative pronoun
अपःwaters
अपः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootap (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (pluralia tantum), द्वितीया (कर्म), बहुवचन; ‘waters’
पिबन्drinking
पिबन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootपा (धातु)
Formवर्तमान-कृदन्त (शतृ), प्रथमा, एकवचन, पुंलिङ्ग; ‘drinking’ (agreeing with रविः)
यःwho
यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; relative pronoun
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
Formनिपात-अव्यय (emphatic particle)
दीप्यतेshines
दीप्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदीप् (धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
रविःthe Sun
रविः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootravi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अम्बरेin the sky
अम्बरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootambara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; locative of place