Shloka 126
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
संहृत्य तास्ततो ब्रह्मा देवर्षिपितृदानवान् / संस्थापयति वै सर्गमहर्दृष्ट्वा युगक्षये
Transliteration
saṃhṛtya tāstato brahmā devarṣipitṛdānavān / saṃsthāpayati vai sargamahardṛṣṭvā yugakṣaye
Translation
मग ब्रह्मा देव, ऋषी, पितर आणि दानव यांना संहृत करून, युगक्षयी दिवस पाहून, सृष्टीची पुनः स्थापना करतो।
Word by Word
संहृत्यhaving withdrawn
संहृत्य:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
TypeVerb
Rootसम्-√हृ (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund/absolutive); 'having withdrawn/collected'
ताःthem (those)
ताः:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; Accusative plural
ततःthen
ततः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; अपादान/क्रमसूचक (then/from that)
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular
देव-ऋषि-पितृ-दानवान्gods, sages, ancestors, and Dānavas
देव-ऋषि-पितृ-दानवान्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक) + ऋषि (प्रातिपदिक) + पितृ (प्रातिपदिक) + दानव (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास (समाहार/इतरेतर); पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; Accusative plural
संस्थापयतिestablishes, sets in place
संस्थापयति:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootसम्-√स्था (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
वैindeed
वै:
सम्बन्ध/निपात (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (particle/emphasis)
सर्गम्creation
सर्गम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular
अहःthe day
अहः:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootअहन्/अहः (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular (as object of √दृश् in gerund)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund/absolutive); 'having seen'
युग-क्षयेat the end of the yuga
युग-क्षये:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Time)
TypeNoun
Rootयुग (प्रातिपदिक) + क्षय (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (युगस्य क्षयः); पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; Locative singular