Shloka 116
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
एको वैवस्वतश्चैव सावर्णो मनुरुच्यते / रौच्यो भौत्यश्च यौ तौ तु मतौ पौलहभार्गवौ / भौत्यस्यैवाधिपत्ये तु तूर्णं कल्पस्तु पूर्यते
Transliteration
eko vaivasvataścaiva sāvarṇo manurucyate / raucyo bhautyaśca yau tau tu matau paulahabhārgavau / bhautyasyaivādhipatye tu tūrṇaṃ kalpastu pūryate
Translation
एक वैवस्वत आणि एक सावर्ण—हे मनू म्हणून ओळखले जातात. रौच्य आणि भौत्य—हे दोघे अनुक्रमे पौलह व भार्गव मानले गेले आहेत. आणि भौत्याच्या अधिपत्यातच हा कल्प शीघ्र पूर्ण होतो.
Word by Word
एकःone
एकः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (संख्या-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; संख्यावाचक
वैवस्वतःVaivasvata
वैवस्वतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवैवस्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (Vaivasvata)
चand
च:
Sambandha/Avyaya (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
एवindeed
एव:
Sambandha/Avyaya (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात
सावर्णःSāvarṇa
सावर्णः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसावर्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (Sāvarṇa)
मनुःManu
मनुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उच्यतेis called
उच्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद, कर्मणि प्रयोग (passive)
रौच्यःRaucya
रौच्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरौच्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (Raucya)
भौत्यःBhāutya
भौत्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभौत्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (Bhāutya)
चand
च:
Sambandha/Avyaya (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
यौwho (the two)
यौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; सम्बन्धबोधक सर्वनाम (relative)
तौthose two
तौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; निर्देशात्मक सर्वनाम (correlative)
तुbut/and
तु:
Sambandha/Avyaya (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात
मतौare regarded (as)
मतौ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; विशेषण—‘considered/held to be’
पौलहभार्गवौPaulaha and Bhārgava (the two)
पौलहभार्गवौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपौलह (प्रातिपदिक) + भार्गव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (Paulaha and Bhārgava)
भौत्यस्यof Bhāutya
भौत्यस्य:
Shashthi-Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootभौत्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
एवindeed
एव:
Sambandha/Avyaya (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात
अधिपत्येin the sovereignty
अधिपत्ये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअधिपत्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; ‘in the rule/sovereignty’
तुthen
तु:
Sambandha/Avyaya (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात
तूर्णम्quickly
तूर्णम्:
Sambandha/Avyaya (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootतूर्णम् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
कल्पःthe aeon (kalpa)
कल्पः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकल्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तुindeed/then
तु:
Sambandha/Avyaya (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात
पूर्यतेis fulfilled/completed
पूर्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपॄ (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद, कर्मणि प्रयोग (passive)