Next Verse

Shloka 1

Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे वंशानुवर्णनं नाम चतुःसप्ततितमो ऽध्यायः // ७४// समाप्तश्चायं तृतीयः पादः अथोत्तरभागप्रारमभः श्रुत्वा पादं तृतीयं तु क्रान्तं सूतेन धीमता / ततश्चतुर्थं पप्रच्छुः पादं वै ऋषिसत्तमाः

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya upoddhātapāde vaṃśānuvarṇanaṃ nāma catuḥsaptatitamo 'dhyāyaḥ // 74// samāptaścāyaṃ tṛtīyaḥ pādaḥ athottarabhāgaprāramabhaḥ śrutvā pādaṃ tṛtīyaṃ tu krāntaṃ sūtena dhīmatā / tataścaturthaṃ papracchuḥ pādaṃ vai ṛṣisattamāḥ

अशा प्रकारे श्रीब्रह्माण्ड महापुराणात, वायुप्रोक्त मध्यमभागातील तृतीय उपोद्धातपादात ‘वंशानुवर्णन’ नावाचा चौऱ्याहत्तरावा अध्याय समाप्त झाला. हा तृतीय पादही समाप्त; आता उत्तरभागाचा आरंभ होतो. धीमान सूताने सांगितलेला तृतीय पाद ऐकून श्रेष्ठ ऋषींनी चतुर्थ पादाविषयी विचारले.

itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormQuotative particle
śrī-brahmāṇḍein the Śrī-Brahmāṇḍa (Purāṇa)
śrī-brahmāṇḍe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootśrī + brahmāṇḍa (श्री + ब्रह्माण्ड प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग (neut), Saptamī (loc, 7th), Ekavacana (sg); karmadhāraya ‘in the venerable Brahmāṇḍa (Purāṇa)’
mahā-purāṇein the great Purāṇa
mahā-purāṇe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmahā + purāṇa (महा + पुराण प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग (neut), Saptamī (loc, 7th), Ekavacana (sg); appositional locative
vāyu-proktespoken by Vāyu
vāyu-prokte:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootvāyu + prokta (वायु + प्रोक्त कृदन्त; √vac/वच्)
FormNapुंसकलिङ्ग (neut), Saptamī (loc, 7th), Ekavacana (sg); tatpuruṣa ‘spoken by Vāyu’ qualifying the text
madhyama-bhāgein the middle section
madhyama-bhāge:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmadhyama + bhāga (मध्यम + भाग प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (masc), Saptamī (loc, 7th), Ekavacana (sg)
tṛtīyein the third
tṛtīye:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Roottṛtīya (तृतीय प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (masc), Saptamī (loc, 7th), Ekavacana (sg); ordinal qualifying ‘pāde’ (understood)
upoddhāta-pādein the introductory section
upoddhāta-pāde:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootupoddhāta + pāda (उपोद्धात + पाद प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (masc), Saptamī (loc, 7th), Ekavacana (sg); tatpuruṣa ‘in the introductory pāda/section’
vaṃśa-anuvarṇanam(called) ‘Description of Lineages’
vaṃśa-anuvarṇanam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvaṃśa + anuvarṇana (वंश + अनुवर्णन प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग (neut), Prathamā (nom, 1st), Ekavacana (sg); tatpuruṣa ‘description of lineages’
nāmanamed
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootnāma (अव्यय/निपात)
FormSaṃjñā-sūcaka nipāta (name-indicator: ‘named’)
catuḥ-saptatitamaḥseventy-fourth
catuḥ-saptatitamaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootcatuḥ + saptati + tama (चतुः + सप्तति + तम प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (masc), Prathamā (nom, 1st), Ekavacana (sg); ordinal ‘seventy-fourth’ (74th) qualifying ‘adhyāyaḥ’
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootadhyāya (अध्याय प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (masc), Prathamā (nom, 1st), Ekavacana (sg)
samāptaḥcompleted
samāptaḥ:
Kriyā-viśeṣaṇa (विधेय)
TypeAdjective
Rootsamāpta (कृदन्त; √āp/आप् with sam-)
FormPuṃliṅga (masc), Prathamā (nom, 1st), Ekavacana (sg); past participle ‘completed’
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction
ayamthis
ayam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootidam (इदम् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (masc), Prathamā (nom, 1st), Ekavacana (sg)
tṛtīyaḥthird
tṛtīyaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottṛtīya (तृतीय प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (masc), Prathamā (nom, 1st), Ekavacana (sg)
pādaḥsection (pāda)
pādaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpāda (पाद प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (masc), Prathamā (nom, 1st), Ekavacana (sg)
athathen
atha:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
FormMaṅgala/krama-nipāta (then/now)
uttara-bhāga-prārambhaḥthe beginning of the latter part
uttara-bhāga-prārambhaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootuttara + bhāga + prārambha (उत्तर + भाग + प्रारम्भ प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (masc), Prathamā (nom, 1st), Ekavacana (sg); tatpuruṣa ‘beginning of the latter part’
śrutvāhaving heard
śrutvā:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Root√śru (श्रु धातु)
FormAbsolutive (क्त्वा/ल्यप्) gerund; ‘having heard’
pādamthe section (pāda)
pādam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpāda (पाद प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (masc), Dvitīyā (acc, 2nd), Ekavacana (sg)
tṛtīyamthird
tṛtīyam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottṛtīya (तृतीय प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (masc), Dvitīyā (acc, 2nd), Ekavacana (sg); qualifies ‘pādam’
tuindeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormVirodha/avadhāraṇa-nipāta (but/indeed)
krāntamcompleted/covered
krāntam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootkrānta (कृदन्त; √kram/क्रम् धातु)
FormPuṃliṅga (masc), Dvitīyā (acc, 2nd), Ekavacana (sg); past participle ‘completed/covered’ qualifying ‘pādam’
sūtenaby Sūta
sūtena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootsūta (सूत प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (masc), Tṛtīyā (instr, 3rd), Ekavacana (sg)
dhīmatāwise
dhīmatā:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdhīmat (धीमत् प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (masc), Tṛtīyā (instr, 3rd), Ekavacana (sg); qualifies ‘sūtena’
tataḥthen
tataḥ:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रिया-विशेषण)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
FormAvyaya (adverb) ‘then/from that’
caturthamthe fourth
caturtham:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootcaturtha (चतुर्थ प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (masc), Dvitīyā (acc, 2nd), Ekavacana (sg); qualifies ‘pādam’ (understood)
papracchuḥasked
papracchuḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√prach (प्रच्छ् धातु)
FormLiṭ-lakāra (perfect), Prathama-puruṣa (3rd), Bahuvacana (pl), Parasmaipada
pādamsection (pāda)
pādam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpāda (पाद प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (masc), Dvitīyā (acc, 2nd), Ekavacana (sg)
vaiindeed
vai:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
FormEmphatic particle (nipāta)
ṛṣi-sattamāḥthe best sages
ṛṣi-sattamāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootṛṣi + sattama (ऋषि + सत्तम प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (masc), Prathamā (nom, 1st), Bahuvacana (pl); tatpuruṣa ‘best of sages’