Shloka 70
यज्ञप्रवर्तनम् (Yajña-pravartana) — The Institution/Commencement of Sacrifice in Dvāpara
Devanagari script
प्रजासु भ्रूणहत्या च तदा वैरात्प्रवर्त्तते / तस्मादायुर्बलं रूपं कलिं प्राप्य प्रहीयते
Transliteration
prajāsu bhrūṇahatyā ca tadā vairātpravarttate / tasmādāyurbalaṃ rūpaṃ kaliṃ prāpya prahīyate
Translation
तेव्हा प्रजांमध्ये वैरामुळे भ्रूणहत्या देखील सुरू होते; म्हणून कलियुग प्राप्त होताच आयुष्य, बळ आणि रूप क्षीण होते।
Word by Word
प्रजासुamong the people
प्रजासु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन; अधिकरणे (locative)
भ्रूण-हत्याkilling of embryos
भ्रूण-हत्या:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभ्रूण (प्रातिपदिक) + हत्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (भ्रूणस्य हत्या)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक निपात (conjunction)
तदाthen
तदा:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (temporal adverb)
वैरात्from enmity / due to hostility
वैरात्:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootवैर (प्रातिपदिक)
Formपञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; हेत्वर्थे (because of enmity)
प्रवर्ततेarises / proceeds
प्रवर्तते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-वृत् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
तस्मात्therefore
तस्मात्:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; तस्मात् = ‘therefore/from that’ (ablative used as discourse particle)
आयुःlifespan
आयुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
बलम्strength
बलम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
रूपम्beauty / form
रूपम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
कलिम्Kali (age)
कलिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकलि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
प्राप्यhaving reached
प्राप्य:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-आप् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund)
प्रहीयतेis diminished / declines
प्रहीयते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-हा (धातु)
Formलट्-लकार (Present), कर्मणि प्रयोग (passive), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन