Shloka 103
यज्ञप्रवर्तनम् (Yajña-pravartana) — The Institution/Commencement of Sacrifice in Dvāpara
Devanagari script
भाविनोर्ऽथस्य च बलात्ततः कृतमवर्त्तत / प्रवृत्ते तु ततस्तस्मिन्पूते कृतयुगे तु वै
Transliteration
bhāvinor'thasya ca balāttataḥ kṛtamavarttata / pravṛtte tu tatastasminpūte kṛtayuge tu vai
Translation
भावी प्रयोजनाच्या बळाने तेव्हा कृतयुग प्रवर्तले. आणि तो पवित्र कृतयुग प्रवृत्त होताच, निश्चयाने तसेच घडले.
Word by Word
भाविनोःof the future (two)
भाविनोः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootभाविन् (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (Genitive/षष्ठी), द्विवचन (Dual); विशेषण (adjectival)
अर्थस्यof the meaning/purpose
अर्थस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), षष्ठी (Genitive), एकवचन (Singular)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
बलात्by force
बलात्:
Hetu/Apādāna (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), पञ्चमी (Ablative/पञ्चमी), एकवचन; अव्ययीभावार्थे (adverbial sense: 'by force')
ततःthen/from that
ततः:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
कृतम्the deed/what was done
कृतम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकृत (कृ-धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन; भूतकर्मणि क्त (past passive participle used substantively)
अवर्ततoccurred/continued
अवर्तत:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवृत् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/लङ्), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद (Ātmanepada)
प्रवृत्तेwhen (it was) begun
प्रवृत्ते:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootप्रवृत्त (प्र+वृत्-धातु, क्त; कृदन्त)
Formसप्तमी (Locative/सप्तमी), एकवचन; नपुंसक/पुं/स्त्री-सम्भव (contextual); 'when it had begun' (locative absolute sense)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय (particle)
ततःthen
ततः:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसप्तमी (Locative), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
पूतेpure/cleansed
पूते:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootपूत (पू-धातु, क्त; कृदन्त)
Formसप्तमी (Locative), एकवचन; विशेषण
कृतयुगेin the Kṛta age
कृतयुगे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकृतयुग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (कृतस्य युगम्)
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय (particle)
वैcertainly
वै:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-अव्यय (emphatic particle)