Shloka 39
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
विभाया मर्द्धरात्रं स्यान्माहेन्द्यामस्तमेति च / यदा दक्षिणपुर्वेषामपराह्णो विधीयते
Transliteration
vibhāyā marddharātraṃ syānmāhendyāmastameti ca / yadā dakṣiṇapurveṣāmaparāhṇo vidhīyate
Translation
विभा-नगरीत तेव्हा अर्धरात्र असते आणि माहेन्दीमध्ये सूर्य अस्तास जातो, जेव्हा दक्षिण-पूर्व प्रदेशांत अपराह्ण ठरतो।
Word by Word
विभायाम्in Vibhā
विभायाम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootविभा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी एकवचन (Locative singular) (IAST vibhāyā is likely for vibhāyām)
अर्द्ध-रात्रम्midnight
अर्द्ध-रात्रम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootअर्द्ध (प्रातिपदिक) + रात्र (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन (Accusative singular)
स्यात्is/occurs
स्यात्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
माहेन्द्याम्in Māhendrī
माहेन्द्याम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमाहेन्द्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी एकवचन (Locative singular) (name of a city/region)
अस्तम्to setting
अस्तम्:
Gati (गति/goal)
TypeIndeclinable
Rootअस्त (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (directional adverb) ‘to setting’
एतिgoes
एति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√इ (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-निपात (conjunction)
यदाwhen
यदा:
Kāla-adhikarana (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय ‘when’
दक्षिण-पूर्वेषाम्of the southern and eastern (regions/people)
दक्षिण-पूर्वेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक) + पूर्व (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास (directional pair); पुंलिङ्ग, षष्ठी बहुवचन (Genitive plural)
अपराह्णःafternoon
अपराह्णः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअपराह्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nominative singular)
विधीयतेis fixed/comes about
विधीयते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + √धा (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्; कर्मणि प्रयोग (passive) ‘is assigned/occurs/is fixed’