Shloka 21
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
अण्डस्यान्तस्त्विमे लोकाः सप्तद्वीपा च मेदिनी / भूर्लोकश्च भुवर्ल्लोकस्तृतीयस्सृरिति स्स्वतः
Transliteration
aṇḍasyāntastvime lokāḥ saptadvīpā ca medinī / bhūrlokaśca bhuvarllokastṛtīyassṛriti ssvataḥ
Translation
या अंडाच्या आत हे लोक आणि सप्तद्वीपयुक्त पृथ्वी आहे; भूरलोक, भुवर्लोक आणि स्वभावतः तिसरा स्वर्लोक आहे.
Word by Word
aṇḍasyaof the (cosmic) egg
aṇḍasya:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootaṇḍa (अण्ड) (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (genitive, 6th), एकवचन
antaḥwithin
antaḥ:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootantaḥ (अन्तः) (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
Formअव्यय (indeclinable), स्थानवाचक (locative adverb): ‘inside/within’
tuindeed/but
tu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (तु)
Formअव्यय, निपात (particle), विरोध/विशेषार्थ (contrast/emphasis)
imethese
ime:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootidam (इदम्) (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘these’ (determiner of lokāḥ)
lokāḥworlds
lokāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootloka (लोक) (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
sapta-dvīpāḥwith seven continents
sapta-dvīpāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsapta (सप्त) + dvīpa (द्वीप) (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; द्विगु-समास (numeral compound): ‘having seven islands/continents’
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (च)
Formअव्यय, समुच्चय (conjunction)
medinīthe earth
medinī:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmedinī (मेदिनी) (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘earth’
bhūḥBhū (earth plane)
bhūḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbhū (भू) (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘Bhū (earth-world)’
lokaḥworld
lokaḥ:
Apposition (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootloka (लोक) (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (च)
Formअव्यय, समुच्चय (conjunction)
bhuvaḥBhuvar (mid-region)
bhuvaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbhuvar (भुवर्/भुवः) (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (as bhuvaḥ-loka), प्रथमा, एकवचन; ‘Bhuvar (mid-region)’
lokaḥworld
lokaḥ:
Apposition (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootloka (लोक) (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
tṛtīyaḥthird
tṛtīyaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottṛtīya (तृतीय) (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘third’
svarSvar (heaven)
svar:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsvar (स्वर्/स्वः) (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘Svarga/heaven’ (here as Svar-loka implied)
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (इति)
Formअव्यय, उद्धरण/इत्यर्थ (quotative particle)
svataḥby itself/naturally
svataḥ:
Hetu/Prakāra (हेतु/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootsvataḥ (स्वतः)
Formअव्यय, तसिल्-प्रत्ययान्त (ablatival adverb): ‘of itself/by itself/naturally’