Shloka 155
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
तस्मात्स्मृतं प्रचानां वै विषुवत्सर्वगं सदा / आलोकात्तु स्मृतो लोको लोकालोकः स उच्यते
Transliteration
tasmātsmṛtaṃ pracānāṃ vai viṣuvatsarvagaṃ sadā / ālokāttu smṛto loko lokālokaḥ sa ucyate
Translation
म्हणून प्रजांसाठी ते विषुवत् सदैव सर्वत्र व्यापलेले असे स्मृत आहे. आणि प्रकाशामुळे जो लोक ओळखला जातो, तोच ‘लोकालोक’ म्हणतात.
Word by Word
तस्मात्from that (therefore)
तस्मात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (pronoun), नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/अपादान), एकवचन
स्मृतम्is called/remembered
स्मृतम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अर्थः ‘remembered/said’
प्रजानाम्of creatures/beings
प्रजानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), बहुवचन
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (particle/emphasis)
विषुवत्at the equinox / evenly
विषुवत्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootविषुवत् (अव्यय/तद्धित-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (adverbial), ‘like the equinox/at the equinox’
सर्वगम्all-pervading
सर्वगम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व + ग (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (determinative: ‘all-going’), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्
सदाalways
सदा:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time)
आलोकात्from light/illumination
आलोकात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootआलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/अपादान), एकवचन
तुbut
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (contrastive particle)
स्मृतःis called/known
स्मृतः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘remembered/called’
लोकःworld
लोकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन
लोकालोकःLokāloka (the region of light-and-nonlight)
लोकालोकः:
Samanaadhikarana (समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootलोक + अलोक (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास (copulative: ‘loka and aloka’), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम
सःthat/he
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उच्यतेis said/called
उच्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), कर्मणि-प्रयोग (passive), प्रथमपुरुष, एकवचन