Shloka 145
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
कृत्तिकानां यदा सूर्यः प्रथमां शगतो भवेत् / विशाखानां तदा ज्ञेयश्चतुर्थांश निशाकरः
Transliteration
kṛttikānāṃ yadā sūryaḥ prathamāṃ śagato bhavet / viśākhānāṃ tadā jñeyaścaturthāṃśa niśākaraḥ
Translation
जेव्हा सूर्य कृत्तिका नक्षत्राच्या प्रथम पादात येतो, तेव्हा विशाखेत चंद्राचा चतुर्थांश आहे असे जाणावे।
Word by Word
कृत्तिकानाम्of the Kṛttikās (Pleiades)
कृत्तिकानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकृत्तिका (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (Genitive/सम्बन्ध), बहुवचन (Plural), स्त्रीलिङ्ग (Feminine)
यदाwhen
यदा:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb/conjunction)
सूर्यःthe Sun
सूर्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (Nominative/प्रथमा), एकवचन (Singular), पुल्लिङ्ग (Masculine)
प्रथमाम्the first (portion/quarter)
प्रथमाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्रथमा (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचन (Singular), स्त्रीलिङ्ग (Feminine)
शगतःgone/entered (reading uncertain)
शगतः:
Karta-anvaya (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootशगत (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (Nominative), एकवचन (Singular), पुल्लिङ्ग (Masculine); विशेषण (adjectival) to सूर्यः; पाठभेद/दुष्पाठ-सूचक: सम्भाव्यं ‘गतः’ (gone/entered)
भवेत्would be / should be
भवेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative/विधिलिङ्), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद
विशाखानाम्of the Viśākhās (lunar mansion)
विशाखानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootविशाखा (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (Genitive/सम्बन्ध), बहुवचन (Plural), स्त्रीलिङ्ग (Feminine)
तदाthen
तदा:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
ज्ञेयःis to be known
ज्ञेयः:
Kriya-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/विधेय)
TypeAdjective
Rootज्ञेय (कृदन्त; √ज्ञा)
Formभाव्य/कर्तव्यतार्थक-प्रत्यय (gerundive/तव्यत्-भाव), प्रथमा (Nominative), एकवचन, पुल्लिङ्ग; विधेय-विशेषण (predicative)
चतुर्थांशःthe fourth part/quarter
चतुर्थांशः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचतुर्थ + अंश (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (determinative: ‘fourth part’), प्रथमा (Nominative), एकवचन, पुल्लिङ्ग
निशाकरःthe Moon
निशाकरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनिशा + कर (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (determinative: ‘maker of night’), प्रथमा, एकवचन, पुल्लिङ्ग