Adhyaya 64

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धात पादे भार्गवचरिते इक्ष्वाकुवंशकीर्त्तनं नाम त्रिषष्टितमो ऽध्यायः // ६३// सूत उवाच अनुजस्य विकुक्षेस्तु निमेर्वंशं निबोघत / यो ऽसौ निवेशयामास पुरं देवपुरोपमम्

अशा प्रकारे श्रीब्रह्माण्ड महापुराणातील वायुप्रोक्त मध्यमभागाच्या तृतीय उपोद्धातपादातील भार्गवचरितात ‘इक्ष्वाकुवंशकीर्तन’ नावाचा त्रिषष्टितम अध्याय. सूत म्हणाले—विकुक्षीच्या अनुजाचा निमिवंश ऐका; ज्याने देवपुरासारखे नगर वसविले.

Verse 2

जयन्तमिति विख्यातं गौतमस्याश्रमान्तिकम् / यस्यान्ववाये जज्ञे वै जनको नृपसत्तमः

गौतमाच्या आश्रमाजवळ ‘जयंत’ म्हणून प्रसिद्ध असे स्थान; ज्याच्या वंशात नृपश्रेष्ठ जनक जन्मला.

Verse 3

निमिर्नाम सुधर्मात्मा सर्वसत्त्वनमस्कृतः / आसीत्पुत्रो महाराज चैक्ष्वाकोर्भूरितेजसः

हे महाराज, ‘निमि’ नावाचा सुदर्मात्मा व सर्व प्राण्यांनी नमस्कृत असा तो भूरितेजस्वी इक्ष्वाकूचा पुत्र होता.

Verse 4

स शापेन वसिष्ठस्यविदेहः समपद्यत / तस्य पुत्रो मिथिर्नाम जनितः पर्वभिस्त्रिभिः

वसिष्ठांच्या शापामुळे तो ‘विदेह’ झाला; त्याचा ‘मिथि’ नावाचा पुत्र उत्पन्न झाला, जो तीन पर्वांनी जनित असे म्हटले जाते.

Verse 5

अरण्यां मथ्यमानाया प्रादुर्भूतो महायशाः / नाम्ना मिथिरिति ख्यातो जननाज्जनको ऽभवत्

अरण्यात मथल्या जाणाऱ्या भूमीतून महायशस्वी पुरुष प्रकट झाला; तो ‘मिथि’ या नावाने प्रसिद्ध झाला आणि जन्मामुळे ‘जनक’ म्हणून ओळखला गेला।

Verse 6

मिथिर्नाम महावीर्यो येनासौ मिथिलाभवत् / राजासौ नाम जनको जनकाच्चा प्युदावसुः

‘मिथि’ नावाचा महावीर्यवान ज्याच्यामुळे ती भूमी ‘मिथिला’ झाली; तोच राजा ‘जनक’ या नावाने प्रसिद्ध झाला आणि जनकापासून ‘उदावसु’ झाला।

Verse 7

उदावसोस्तु धर्मात्मा जातो ऽसौ नन्दिवर्द्धनः / नन्दिवर्धनतः शूरः सुकेतुर्नाम धार्मिकः

उदावसूपासून धर्मात्मा नन्दिवर्धन झाला; नन्दिवर्धनापासून शूर व धार्मिक ‘सुकेतु’ नावाचा पुत्र झाला।

Verse 8

सुकेतोरपि धर्मात्मा देवरातो महाबलः / देवरातस्य धर्मात्मा बृहदुक्थ इति श्रुतः

सुकेतूपासूनही धर्मात्मा, महाबली देवरात झाला; देवराताचा धर्मात्मा पुत्र ‘बृहदुक्थ’ म्हणून प्रसिद्ध आहे।

Verse 9

बृहदुक्थस्य तनयो महावीर्यः प्रतापवान् / महावीर्यस्य धृतिमान् सुधृति स्तस्य चात्मजः

बृहदुक्थाचा पुत्र ‘महावीर्य’ पराक्रमी व प्रतापवान होता; महावीर्याचा धैर्यवान पुत्र ‘सुधृति’ हा त्याचा आत्मज होता।

Verse 10

सुधृतेरपि धर्मात्मा धृष्टकेतुः परन्तपः / धृष्टकेतुसुतश्चापि हर्यश्वो नाम विश्रुतः

सुधृतीचाही धर्मात्मा, शत्रूंना ताप देणारा धृष्टकेतू झाला. धृष्टकेतूचा पुत्रही ‘हर्यश्व’ या नावाने प्रसिद्ध होता.

Verse 11

हर्यश्वस्य मरुः पुत्रो मरोः पुत्रः प्रतिंबकः / प्रतिंबकस्य धर्मात्मा राजा कीर्त्तिरथः स्मृतः

हर्यश्वाचा पुत्र मरु; मरुचा पुत्र प्रतिंबक. प्रतिंबकाचा धर्मात्मा पुत्र राजा कीर्त्तिरथ म्हणून स्मरणात आहे.

Verse 12

पुत्रः कीर्त्तिरथस्यापि देवमीढ इति श्रुतः / देवमीढस्य विबुधो विबुधस्य महाधृतिः

कीर्त्तिरथाचा पुत्र ‘देवमीढ’ म्हणून प्रसिद्ध होता. देवमीढाचा पुत्र विबुध, आणि विबुधाचा पुत्र महाधृति झाला.

Verse 13

महाधृतिसुतो राजा कीर्त्तिरातः प्रतापवान् / कीर्तिरातात्मजो विद्वान् महारोमेति विश्रुतः

महाधृतीचा पुत्र प्रतापवान राजा कीर्त्तिरात झाला. कीर्त्तिराताचा विद्वान पुत्र ‘महारोम’ या नावाने प्रसिद्ध होता.

Verse 14

महारोम्णस्तु विख्यातः स्वर्णरोमा व्यजायत / स्वर्णरोमात्मजश्चापि ह्रस्वरोमाभवन्नृपः

महारोमापासून प्रसिद्ध स्वर्णरोमा जन्मला. स्वर्णरोमाचा पुत्रही ‘ह्रस्वरोमा’ नावाचा नृप झाला.

Verse 15

ह्रस्वरोमान्मजो विद्वान् सरिद्ध्वज इति श्रुतः / उद्भिन्ना कर्षता येन सीता राज्ञा यशस्विनी

ह्रस्वरोमान् नावाचा विद्वान जनकाचा पुत्र ‘सरिद्ध्वज’ म्हणून प्रसिद्ध झाला. त्या यशस्वी राजाने नांगर चालविताच भूमीतून सीता प्रकट झाली.

Verse 16

रामस्य महिधी साध्वी सुव्रता नियतव्रता / वैशंपायन उवाच कथं सीता समुत्पन्न कृष्यमाण यशस्विनी

रामाची पवित्र पत्नी, सुव्रता व नियतव्रता साध्वी महिधी. वैशंपायन म्हणाले—नांगरणी होत असता यशस्विनी सीता कशी उत्पन्न झाली?

Verse 17

किमर्थं वाकृषद्राजा क्षेत्रं यस्मिन् बभूव ह / सूत उवाच अग्निक्षेत्रे कृष्यमाणे अश्वमेधे महात्मनः

ज्या शेतात (सीता) प्रकट झाली ते शेत राजाने का नांगरले? सूत म्हणाले—महात्म्याच्या अश्वमेध यज्ञात अग्निक्षेत्र नांगरले जात होते.

Verse 18

विधिना सुप्रयत्नेन तस्मात्सा तु समुत्थिता / सीरध्वजानुजातस्तु भानुमान्नाम मैथिलः

विधीनुसार मोठ्या प्रयत्नाने तिथूनच ती (सीता) प्रकट झाली. आणि सीरध्वजानंतर मिथिलेत ‘भानुमान’ नावाचा राजा उत्पन्न झाला.

Verse 19

भ्राता कुशध्वजस्तस्य स काश्यधिपतिर्नृपः / तस्य भानुमतः पुत्रः प्रद्युम्नश्च पतापवान्

त्याचा भाऊ कुशध्वज होता; तो काशीचा अधिपती राजा होता. त्या भानुमानाचा प्रतापवान पुत्र प्रद्युम्न होता.

Verse 20

मुनिस्तस्य सुतश्चापि तस्मादूर्जवहः स्मृतः / ऊर्जवहात्सनद्वाजः शकुनिस्तस्य चात्मजः

त्याचा पुत्र मुनि झाला आणि त्याच्यापासून ऊर्जवह प्रसिद्ध झाला. ऊर्जवहापासून सनद्वाज आणि त्याचा पुत्र शकुनी उत्पन्न झाला.

Verse 21

स्वागतः शकुनेः पुत्रः सुवर्चास्तत्सुतः स्मृतः / सुतोपस्तस्य दायादः सुश्रुतस्तस्य चात्मजः

शकुनीचा पुत्र स्वागत होता आणि त्याचा पुत्र सुवर्चा म्हणून स्मरणात आहे. सुवर्चाचा वारस सुतोप आणि त्याचा पुत्र सुश्रुत झाला.

Verse 22

सुश्रुतस्य जयः पुत्रो जयस्य विजयः सुतः / विजयस्य क्रतुः पुत्र- क्रतोश्च सुनयः स्मतः

सुश्रुताचा पुत्र जय, जयाचा पुत्र विजय. विजयाचा पुत्र क्रतु आणि क्रतूचा पुत्र सुनय म्हणून स्मरणात आहे.

Verse 23

सुनयाद्वीतहव्यस्तु वीतहव्यात्मजो धृतिः / धृतेस्तु बहुलाश्वो ऽभूद्बहुलाश्वसुतः कृतिः

सुनयापासून वीतहव्य, वीतहव्याचा पुत्र धृति झाला. धृतीपासून बहुलाश्व झाला आणि बहुलाश्वाचा पुत्र कृति झाला.

Verse 24

तस्मिन्संतिष्ठते वंशो चनकानां महात्मनाम् / इत्येते मैथिलाः प्रोक्ताः सोमस्यापि निबोधत

याच वंशात महात्मा जनकांचा वंश स्थिर राहतो. हेच मैथिल म्हणून सांगितले; आता सोमाविषयीही ऐका.