Adhyaya 37

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते षट्त्रिंशत्तमो ऽध्यायः // ३६// वसिष्ठ उवाच दृष्ट्वा परशुरामस्तु तदाश्चर्यं महाद्भुतम् / जगाद सर्ववृत्तान्तं मृगयोस्तु यथाश्रुतम्

अशा प्रकारे श्रीब्रह्माण्ड महापुराणातील वायुप्रोक्त मध्यभाग, तृतीय उपोद्धातपाद, भार्गवचरितातील छत्तीसावा अध्याय. वसिष्ठ म्हणाले—परशुरामाने ते महान अद्भुत आश्चर्य पाहून, मृगद्वयाबद्दल जसे ऐकले होते तसे सर्व वृत्तांत सांगितला.

Verse 2

तच्छ्रुत्वा भगवान्साक्षादगस्त्यः कुंभसंभवः / मोदमान उवाचेदं भार्गवं पुरतः स्थितम्

ते ऐकून कुंभसम्भव साक्षात् भगवान् अगस्त्य आनंदित होऊन समोर उभ्या भार्गवाला हे वचन म्हणाले.

Verse 3

अगस्त्य उवाच शृणु राम महाभाग कार्याकार्विशारद / हितं वदामि यत्ते ऽद्य तत्कुरुष्व समाहितः

अगस्त्य म्हणाले—हे महाभाग राम, कार्य-अकार्य जाणणाऱ्या, ऐक; आज मी तुझ्या हिताचे सांगतो, ते एकाग्र होऊन कर.

Verse 4

इतो विदूरे सुमहत्स्थानं विष्णोः सुदुर्लभम् / पदानि यत्र दृश्यन्ते न्यस्तानि सुमाहात्मना

इथून दूर विष्णूचे एक अत्यंत महान व दुर्लभ स्थान आहे, जिथे त्या परम महात्म्याने ठेवलेली पाऊलखुणा दिसतात.

Verse 5

यत्र गङ्गा समुद्भूता वामस्य महात्मनः / पदाग्रात्क्रमतो लोकांस्तद्बलेस्तु विनिग्रहे

जिथे त्या महात्म्याच्या डाव्या पायाच्या अग्रभागातून गंगा प्रकट झाली, जेव्हा तो बलिच्या निग्रहासाठी लोकांना क्रमाने पावलांनी मोजत होता.

Verse 6

तत्र गत्वा स्तवं चेदं मासमैकमनन्यधीः / पठस्व नियमेनैव नियतो नियताशनः

तेथे जाऊन एक महिना, मन दुसरीकडे न वळवता, नियमानेच हा स्तव पठण कर; संयमी राहा व मर्यादित आहार घे.

Verse 7

यत्त्वया कवचं पूर्वमभ्यस्तं सिद्धिमिच्छता / शत्रूणां निग्रहार्थाय तच्च ते सिद्धिदं भवेत्

हे साधका! सिद्धीची इच्छा धरून तू पूर्वी जे कवच अभ्यासलेस, ते शत्रूंच्या निग्रहासाठी तुला सिद्धिदायक ठरो।

Verse 8

वसिष्ठ उवाच एव मुक्तो ह्यगस्त्येन रामः शत्रुनिबर्हणः / नमस्कृत्य मुनीं शान्तं निर्जगामाश्रमाद्बहिः

वसिष्ठ म्हणाले—अगस्त्याने असे मुक्त केल्यावर शत्रुनाशक रामांनी शांत मुनींना नमस्कार करून आश्रमाबाहेर प्रस्थान केले।

Verse 9

पुनस्तेनैव मार्गेण संप्राप्तस्तत्र सत्वरम् / यत्रोत्तरात्पदन्यासान्निर्गता स्वर्णदी नृप

हे नृपा! तो पुन्हा त्याच मार्गाने त्वरेने तेथे पोहोचला, जिथे उत्तरेकडे पावलांच्या ठशांतून स्वर्णदी नदी प्रकट झाली होती।

Verse 10

तत्र वासं प्रकल्प्यासावकृतव्रणसंयुतः / समभ्यस्यत्स्तवं दिव्यं कृष्मप्रेमामृताभिधम्

तेथे निवास ठरवून, जखमांनी युक्त असतानाही, त्याने ‘कृष्णप्रेमामृत’ नावाचा दिव्य स्तव सतत अभ्यासला।

Verse 11

नित्यं व्रजपतेस्तस्य स्तोत्रं तुष्टो ऽभवद्धरिः / जगाम दर्शनं तस्य जामदग्न्यस्य भूपते

हे भूपते! व्रजपतीच्या त्या नित्य स्तोत्राने हरि प्रसन्न झाले आणि जामदग्न्य (परशुराम) यांना दर्शन देण्यासाठी आले।

Verse 12

चतुर्व्यूहाधिपः साक्षात्कृष्णः कमललोचनः / किरीटंनार्कवर्णेन कुण्डलाभ्यां च राजितः

चतुर्व्यूहांचे अधिपती, साक्षात कमलनेत्र श्रीकृष्ण; सूर्यवर्ण किरीट व दोन्ही कुंडलांनी ते शोभून दिसत होते।

Verse 13

कौस्तुभोद्भासितोरस्कः पीतवासा धनप्रभः / मुरलीवादनपरः साक्षान्मोहनरूपधृक्

कौस्तुभ मण्याने त्यांचे वक्षस्थळ उजळले होते; पीतांबरधारी ते धनासारख्या प्रभेने तेजस्वी; मुरलीवादनात तत्पर, साक्षात मोहनरूपधारी होते।

Verse 14

तं दृष्ट्वा सहसोत्थाय जामदग्न्यो मुदान्वितः / प्रणम्य दण्डवद्भमौ तुष्टाव प्रयतो विभुम्

त्यांना पाहताच जामदग्न्य (परशुराम) आनंदाने तत्क्षणी उभे राहिले; भूमीवर दंडवत प्रणाम करून, एकाग्र होऊन त्या विभूची स्तुती केली।

Verse 15

परशुराम् उवाच नमो नमः कारणविग्रहाय प्रपन्नपालाय सुरार्त्तिहारिणे / ब्रह्मेशविष्ण्विद्रमुखस्तुताय नतो ऽस्मि नित्यं परमेश्वराय

परशुराम म्हणाले— कारणस्वरूप देहधारी, शरणागतांचे रक्षक, देवांच्या दुःखांचा नाश करणारे; ब्रह्मा, ईश, विष्णू व इंद्रादि ज्यांची स्तुती करतात त्या परमेश्वराला वारंवार नमस्कार; मी नित्य प्रणाम करतो।

Verse 16

यं वेदवादैर्विविधप्रकारैर्निर्णेतुमीशानमुखा न शक्नुयुः / तं त्वामनिर्देश्यमचं पुराममनन्तमीडे भव मे दयापरः

ज्यांना वेदवचने विविध प्रकारे सांगूनही ईशानादि ठरवू शकत नाहीत; त्या अनिर्देश्य, अज, प्राचीन, अनंत तुला मी स्तवितो—हे प्रभो, माझ्यावर दयाळू हो।

Verse 17

यस्त्वेक ईशो निजवाञ्च्छितप्रदो धत्ते तनूर्लोकविहार रक्षणे / नाना विधा देवमनुष्यतिर्यग्यादः सु भूमेर्भरवारणाय

जो एकमेव परमेश्वर स्वेच्छित फल देणारा आहे, तो लोकविहार व रक्षणासाठी नानाविध देह धारण करतो; देव, मनुष्य व तिर्यक् इत्यादी रूपांनी पृथ्वीचा भार दूर करतो।

Verse 18

तं त्वामहं भक्तजनानुरक्तं विरक्तमत्यन्तमपीन्दिरादिषु / स्वयं समक्षंव्यभिचारदुष्टचित्तास्वपि प्रेमनिबद्धमानसम्

मी तुला नमस्कार करतो—भक्तजनांवर अनुरक्त, इंदिरा (लक्ष्मी) आदिंतही अत्यंत विरक्त; आणि स्वतः समोर असूनही व्यभिचाराने दूषित चित्त असलेल्यांतही प्रेमाने बांधलेले मन ज्याचे आहे।

Verse 19

यं वै प्रसन्ना असुराः सुरा नराः सकिन्नरास्तिर्यकेयोनयो ऽपि हि / गताः स्वरूपं निखलं विहाय ते देहस्त्र्यपत्यार्थममत्वमीश्वर

हे ईश्वर! ज्याच्यावर प्रसन्न होऊन असुर, सुर, मनुष्य, किन्नर आणि तिर्यक्-योनीतीलही आपले सर्व स्वरूप सोडून तुझ्याकडे येतात—ते देह, स्त्री व संततीसाठी ‘ममत्वा’त अडकतात।

Verse 20

तं देवदेवं भजतामभीप्सितप्रदं निरीहं गुणवर्जितं च / अचिन्त्यमव्यक्तमघौघनाशनं प्राप्तो ऽरणं प्रेमनिधानमादरात्

त्या देवदेवाला आदराने शरण जा—जो भजणाऱ्यांना अभीष्ट फल देतो, जो निष्काम व गुणातीत आहे; जो अचिंत्य, अव्यक्त, पापसमूह नाश करणारा आणि प्रेमाचा निधी आहे।

Verse 21

तपन्ति तापैर्विविधैः स्वदेहमन्ये तु यज्ञैर्विविधैर्यजन्ति / स्वप्ने ऽपि ते रूपमलौकिकंविभो पश्यन्ति नैवार्थनिबद्धवासनाः

काही जण विविध तपांनी देह तपवितात, तर काही विविध यज्ञांनी यजन करतात; हे विभो! ज्यांच्या वासना अर्थात गुंतलेल्या नाहीत, ते स्वप्नातही तुझे अलौकिक रूप पाहतात।

Verse 22

ये वै त्वदीयं चरणं भवश्रमान्निर्विण्मचित्ता विधिवत्स्मरन्ति / नमन्ति भक्त्याथ समर्चयन्ति वै परस्परं संसदि वर्णयन्ति

जे संसाराच्या श्रमाने वैराग्य पावून विधिपूर्वक तुझे चरण स्मरतात, भक्तीने नमस्कार करून पूजन करतात, ते सभेत परस्पर तुझी महिमा वर्णितात।

Verse 23

तेनैकजन्मोद्भवपङ्कभेदनप्रसक्तचित्ता भवतोंऽघ्रिपद्मे / तरन्ति चान्यानपि तारयन्ति हि भवौषधं नाम सुधा तवेश

यामुळे एका जन्मात उत्पन्न झालेल्या पापरूपी चिखलाला भेदण्यास आसक्त चित्त तुझ्या चरणकमळात रमतात; ते स्वतः तरतात आणि इतरांनाही तारतात, कारण हे ईशा, तुझे नामच भव-रोगाची औषधी, अमृत आहे।

Verse 24

अहं प्रभो कामनिबद्धचित्तो भवन्तमार्यं विविधप्रयत्नैः / आराधयं नाथ भवानभिज्ञः किं ते ह विज्ञाप्यमिहास्ति लोके

हे प्रभो, माझे चित्त कामनांनी बांधलेले आहे; विविध प्रयत्न करूनही, हे आर्य, मी तुझे यथोचित आराधन करू शकत नाही। हे नाथ, तू सर्वज्ञ आहेस—या लोकी तुला काय निवेदन करावे?

Verse 25

वसिष्ठ उवाच इत्येवं जामदग्न्यं तु स्तुवन्तं प्रणतं पुरः / उवाचागाधया वाचा मोहयन्निव मायया

वसिष्ठ म्हणाले—अशा प्रकारे समोर स्तुती करत प्रणाम केलेल्या जामदग्न्याला पाहून, त्यांनी अगाध वाणीने उत्तर दिले, जणू मायेनें मोहवित आहेत।

Verse 26

कृष्ण उवाच हन्त राम महाभाग सिद्धं ते कार्यमुत्तमम् / कवचस्य स्तवस्यापि प्रभावादवधारय

कृष्ण म्हणाले—हे महाभाग रामा, तुझे उत्तम कार्य सिद्ध झाले आहे; या कवच-स्तवाच्या प्रभावामुळे हे जाणून निश्चय कर।

Verse 27

हत्वा तं कार्त्तवीर्यं हि राजानं दृप्तमानसम् / साधयित्वा पितुर्वैरं कुरु निःक्षत्रियां महीम्

दर्पित मनाच्या राजा कार्त्तवीर्याचा वध करून, पित्याच्या वैराचा प्रतिशोध साधून, ही पृथ्वी क्षत्रियविरहित कर।

Verse 28

मम चक्रावतारो हि कार्त्तवीर्यो धरातले / कृतकार्यो द्विजश्रेष्ट तं समापय मानद

धरातलावर कार्त्तवीर्य हा माझा चक्रावतार आहे; हे द्विजश्रेष्ठ, त्याचे कार्य पूर्ण झाले आहे—हे मानद, त्याचा अंत कर।

Verse 29

अद्य प्रभृति लोके ऽस्मिन्नंशावेशेन मे भवान् / चरिष्यति यथा कालं कर्त्ता हर्त्ता स्वयं प्रभुः

आजपासून या लोकी तू माझ्या अंशावेशाने, काळानुसार, स्वयं प्रभूप्रमाणे कर्ता व हर्ता होऊन विचरशील।

Verse 30

चतुर्विशे युगे वत्स त्रेतायां रघुवंशजः / रामो नाम भविष्यामि चतुर्व्यूहः सनातनः

हे वत्सा, चोवीसाव्या युगात, त्रेतायुगात, मी रघुवंशज ‘राम’ नावाने, सनातन चतुर्व्यूह रूपाने प्रकट होईन।

Verse 31

कौसल्यानन्दजनको राज्ञो दशरथादहम् / तदा कौशिकयज्ञं तु साधयित्वा सलक्ष्मणः

मी राजा दशरथापासून जन्म घेऊन कौसल्येच्या आनंदाचा कारण होईन; तेव्हा लक्ष्मणासह कौशिकांचा यज्ञ सिद्ध करीन।

Verse 32

गमिष्यामि महाभाग जनकस्य पुर महत् / तत्रेशचापं निर्भज्य परिणीय विदेहजाम्

हे महाभाग! मी जनकाच्या महान नगरास जाईन; तेथे शंकरधनुष्य मोडून विदेहकन्या सीतेशी विवाह करीन।

Verse 33

तदा यास्यन्नयोध्यां ते हरिष्ये तेज उन्मदम् / वसिष्ठ उवाच कृष्ण एवं समदिश्य जामदग्न्यं तपोनिधिम् / पश्यतोंऽतर्दधे तत्र रामस्य मुमहात्मनः

तू अयोध्येला जात असताना, मी तुझे उन्मत्त तेज हरून घेईन. वसिष्ठ म्हणाले—हे कृष्ण! असे तपोनिधी जामदग्न्याला आदेश देऊन, महात्मा राम पाहत असतानाच तो तेथे अंतर्धान पावला।