Shloka 15

Paramahaṁsa-Dharma: The Avadhūta-like Sannyāsī and Prahlāda’s Dialogue with the ‘Python’ Saint

Devanagari script

तं नत्वाभ्यर्च्य विधिवत्पादयो: शिरसा स्पृशन् । विवित्सुरिदमप्राक्षीन्महाभागवतोऽसुर: ॥ १५ ॥

Transliteration

taṁ natvābhyarcya vidhivat pādayoḥ śirasā spṛśan vivitsur idam aprākṣīn mahā-bhāgavato ’suraḥ

Translation

महाभागवत प्रह्लादाने त्या साधूस विधिपूर्वक नमस्कार करून पूजन केले व आपले मस्तक त्यांच्या चरणकमलांना स्पर्श केले. नंतर त्यांना जाणून घेण्याच्या इच्छेने तो अत्यंत नम्रतेने असे विचारू लागला.

Synonyms

• तम्: him
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• नत्वा: having bowed
• नत्वा: Purvakala (पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: नम् (धातु) → नत्वा (क्त्वान्त अव्यय)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्तम् अव्ययम् (gerund/absolutive)

• अभ्यर्च्य: having worshipped
• अभ्यर्च्य: Purvakala (पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: अर्च् (धातु) → अभ्यर्च्य (क्त्वान्त अव्यय)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्तम् अव्ययम्; उपसर्गः—अभि

• विधिवत्: properly, according to injunction
• विधिवत्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: विधिवत् (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्ययम् (adverb: according to rule)

• पादयोः: of the feet
• पादयोः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: पाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी/सप्तमी-विभक्तिः, द्विवचनम्; अत्र ‘पादयोः’ = ‘of the feet’ (genitive)

• शिरसा: with (his) head
• शिरसा: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: शिरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (करण), एकवचनम्

• स्पृशन्: touching
• स्पृशन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: स्पृश् (धातु) → स्पृशन् (कृदन्त-प्रातिपदिक, शतृ)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; वर्तमानकाले कृदन्तः (present participle)

• विवित्सुः: desiring to know
• विवित्सुः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: विद् (धातु) → विवित्सु (कृदन्त-प्रातिपदिक, सन्-इच्छार्थक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; इच्छार्थक-प्रत्ययः (desiderative adjective: wishing to know)

• इदम्: this
• इदम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• अप्राक्षीत्: asked
• अप्राक्षीत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रच्छ् (धातु)
• Form: लुङ्-लकारः (अद्यतनभूत/Aorist), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्; उपसर्गः—आ

• महा-भागवतः: the great devotee
• महा-भागवतः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + भागवत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—कर्मधारयः (महान् भागवतः)

• असुरः: the asura (demon)
• असुरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: असुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

Characters & Entities

• Nārada Muni
• Prahlāda Mahārāja

FAQs

What does the Srimad Bhagavatam say about how to approach a saint or spiritual teacher?

This verse shows the proper approach: bow down, worship respectfully according to injunctions, and with humility (touching the feet with one’s head) inquire to understand spiritual truth.

Why is Prahlāda Mahārāja called a mahā-bhāgavata even though he is born in an asura family?

Because devotion (bhakti) is determined by surrender and love for Bhagavān, not by birth; the verse explicitly calls him “mahā-bhāgavataḥ” while noting his asura identity.

Practical application of humility and respectful inquiry in modern life?

Seek guidance from genuinely wise, devotional mentors with respect, ask sincere questions to learn (not to argue), and cultivate humility as the foundation for spiritual progress.