Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

The Kuru Line, Bhīṣma and Vyāsa; Pāṇḍavas, Parīkṣit, and Future Kings

Chandravaṁśa Continuation

विचित्रवीर्यश्चावरजो नाम्ना चित्राङ्गदो हत: । यस्यां पराशरात् साक्षादवतीर्णो हरे: कला ॥ २१ ॥ वेदगुप्तो मुनि: कृष्णो यतोऽहमिदमध्यगाम् । हित्वा स्वशिष्यान् पैलादीन्भगवान् बादरायण: ॥ २२ ॥ मह्यं पुत्राय शान्ताय परं गुह्यमिदं जगौ । विचित्रवीर्योऽथोवाह काशीराजसुते बलात् ॥ २३ ॥ स्वयंवरादुपानीते अम्बिकाम्बालिके उभे । तयोरासक्तहृदयो गृहीतो यक्ष्मणा मृत: ॥ २४ ॥

vicitravīryaś cāvarajo nāmnā citrāṅgado hataḥ yasyāṁ parāśarāt sākṣād avatīrṇo hareḥ kalā

चित्रांगद, ज्याचा धाकटा भाऊ विचित्रवीर्य होता, त्याच नावाच्या एका गंधर्वाने मारला. शांतनूपूर्वी सत्यवतीने पराशर मुनींपासून साक्षात हरिची कला—कृष्णद्वैपायन वेदव्यास—यांना जन्म दिला; ते वेदांचे रक्षक ऋषी होते. त्यांच्यापासून मी शुक जन्मलो आणि त्यांच्याकडूनच मी श्रीमद्भागवत शिकलो. भगवान बादरायण व्यासांनी पैल आदी शिष्यांना बाजूला ठेवून, वैराग्ययुक्त शांत मला हे परम गुह्य भागवत सांगितले. पुढे विचित्रवीर्याने काशीराजाच्या कन्या अंबिका व अंबालिका यांना स्वयंवरातून बलपूर्वक आणून विवाह केला; पण त्यांच्यावरील आसक्तीमुळे तो यक्ष्म्याने मरण पावला.

vicitravīryaḥVicitravīrya
vicitravīryaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvicitravīrya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormAvyaya; conjunction (समुच्चय)
avarajaḥthe younger (brother)
avarajaḥ:
Karta (कर्ता) (appositive)
TypeNoun
Rootavaraja (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; apposition to vicitravīryaḥ
nāmnāby name
nāmnā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootnāman (प्रातिपदik)
FormNeuter, Instrumental (3rd/तृतीया), Singular; idiom: ‘by name’
citrāṅgadaḥCitrāṅgada
citrāṅgadaḥ:
Karta (कर्ता) (appositive)
TypeNoun
Rootcitrāṅgada (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; predicate nominative/apposition
hataḥwas slain
hataḥ:
Karta (कर्ता) (as predicate qualifier)
TypeAdjective
Roothan (धातु) → hata (कृदन्त)
FormKṛdanta; past passive participle (क्त/PPP); Masculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; predicate of citrāṅgadaḥ
yasyāmin whom
yasyām:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormRelative pronoun; Feminine, Locative (7th/सप्तमी), Singular; refers to a woman (context: Satyavatī)
parāśarātfrom Parāśara
parāśarāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootparāśara (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Ablative (5th/पञ्चमी), Singular
sākṣātdirectly / in person
sākṣāt:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsākṣāt (अव्यय)
FormAvyaya; adverb (प्रत्यक्षार्थक)
avatīrṇaḥdescended/incarnated
avatīrṇaḥ:
Karta (कर्ता) (as predicate qualifier)
TypeAdjective
Rootava-√tṝ (धातु) → avatīrṇa (कृदन्त)
FormKṛdanta; past active participle (क्त/PPP used in intransitive sense); Masculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; qualifies kalā
hareḥof Hari
hareḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roothari (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive (6th/षष्ठी), Singular
kalāa portion (incarnation)
kalā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkalā (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; subject of implied ‘āsīt/abhavat’
V
Vicitravīrya
C
Citrāṅgada
P
Parāśara Muni
H
Hari

FAQs

It indicates a direct divine descent as a plenary portion (kalā) of Lord Hari—an empowered manifestation within the dynasty.

Because through Parāśara Muni a divine incarnation appears in that lineage—pointing to the sacred continuity of the dynasty culminating in great sages.

It encourages devotees to recognize the Lord’s guidance within real lineages and events, strengthening faith that dharma is protected across generations.