Srimad Bhagavatam — Navama Skandha, Shloka 3

Yayāti, Devayānī, Śarmiṣṭhā, and the Exchange of Youth: The Unsatisfied Nature of Desire

Devanagari script

पितरि भ्रंशिते स्थानादिन्द्राण्या धर्षणाद्द्विजै: । प्रापितेऽजगरत्वं वै ययातिरभवन्नृप: ॥ ३ ॥

Transliteration

pitari bhraṁśite sthānād indrāṇyā dharṣaṇād dvijaiḥ prāpite ’jagaratvaṁ vai yayātir abhavan nṛpaḥ

Translation

इंद्रपत्नी शचीचा अपमान केल्याने नहुष पदच्युत झाला; द्विजांच्या शापाने तो अजगरत्वास गेला आणि त्यामुळे ययाती राजा झाला।

Synonyms

• पितरि: in/with regard to the father
• पितरि: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• भ्रंशिते: having been displaced/fallen
• भ्रंशिते: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: भ्रंश् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; 'पितरि' इत्यस्य विशेषणम्

• स्थानात्: from (his) position
• स्थानात्: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन

• इन्द्राण्याः: of Indrāṇī
• इन्द्राण्याः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: इन्द्राणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• धर्षणात्: because of the insult/assault
• धर्षणात्: Hetu (हेतु)
• Type: Noun
• Root: धर्षण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (हेतु/अपादान), एकवचन

• द्विजैः: by the brāhmaṇas
• द्विजैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/कर्तृ), बहुवचन

• प्रापिते: having been made to attain
• प्रापिते: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: प्र-आप् (धातु) + णिच् + क्त (प्रत्यय)
• Form: णिजन्त-धातोः भूतकर्मणि कृदन्त (causative PPP: 'having been caused to attain'), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; 'पितरि' इत्यस्य विशेषणम्

• अजगरत्वम्: the state of being a python
• अजगरत्वम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अजगरत्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• वै: indeed
• वै: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• ययातिः: Yayāti
• ययातिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ययाति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन

• अभवत्: became
• अभवत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• नृपः: the king
• नृपः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; 'ययातिः' इत्यस्य विशेषणम्

Characters & Entities

• Yayāti
• Indrāṇī (Śacī)
• Yayāti’s father (Nāhuṣa)
• Brāhmaṇas (Dvijas)

FAQs

Why did Nāhuṣa fall from his position in Srimad Bhagavatam?

Because he offended Indrāṇī by improper behavior, and the brāhmaṇas cursed him, causing him to fall from his exalted post and become a serpent-like being.

Who is speaking this verse in Bhagavata Purana 9.18.3?

Śukadeva Gosvāmī speaks this verse while narrating the dynasty history and the events leading to Yayāti becoming king.

What is the practical lesson of Bhagavatam 9.18.3 for modern life?

Power without self-control leads to downfall; respecting others’ dignity and honoring dharma protects one’s position and future.