Adhyaya 88
Hari’s Special Mercy, Śiva’s Quick Boons, and the Deliverance from Vṛkāsura
दशम स्कंधात भक्तीची सर्वोच्चता व भगवंताची विशेष कृपा यांचा संदर्भ पुढे नेत परीक्षित विचारतो—शिवभक्तांना लवकर धन-भोग मिळतात, पण हरिभक्त कधी कधी दीन का दिसतात? शुकदेव सांगतात की शिव गुणमय प्रकृतीशी संबंध ठेवतात, म्हणून त्यांच्या उपासनेतून गुणाधारित ऐश्वर्य मिळू शकते; हरि मात्र निर्गुण साक्षी असून भक्ताला गुणबंधनातून मुक्त करतात. युधिष्ठिराच्या पूर्वीच्या प्रश्नाची आठवण करून श्रीकृष्ण ‘पोषण’ तत्त्व सांगतात—ज्यावर मी विशेष प्रसन्न होतो, त्याचे धन हळूहळू काढून घेतो, जेणेकरून तो अपयशी भौतिक आधार सोडून सत्संग व परब्रह्मानुभवाकडे वळेल. पुढे वृकासुराच्या कथेत झटपट वरदानाचा धोका दिसतो—नारदाच्या सांगण्यावरून तो केदारनाथी घोर तप करून शिवाला प्रसन्न करतो; आशुतोष शिव त्याला डोके स्पर्शताच मृत्यू घडविण्याचा भयंकर वर देतात. वृक शिवावरच धावून येतो; शिव पळत वैकुंठाच्या आश्रयाला जातात. हरि योगमायेने ब्रह्मचारी रूप धारण करून वृकाला स्वतःच्या डोक्यावर वर आजमावायला लावतात; तो तत्क्षणी मरतो आणि शिव वाचतात. शेवटी हरिच्या रक्षक लीलांचे व श्रवणफळाचे—शत्रुनाश व संसारमुक्तीचे—स्तवन केले आहे।
Shlokas
Verse 1
श्रीराजोवाच देवासुरमनुष्येषु ये भजन्त्यशिवं शिवम् । प्रायस्ते धनिनो भोजा न तु लक्ष्म्या: पतिं हरिम् ॥ १ ॥
श्रीराजा परीक्षित म्हणाले—देव, असुर आणि मनुष्यांपैकी जे वैराग्यशील शिवाची उपासना करतात, त्यांना बहुधा धन व भोग मिळतात; पण लक्ष्मीपती भगवान हरिचे भक्त तसे बहुतेक नसतात।
Verse 2
एतद् वेदितुमिच्छाम: सन्देहोऽत्र महान् हि न: । विरुद्धशीलयो: प्रभ्वोर्विरुद्धा भजतां गति: ॥ २ ॥
हा विषय नीट समजून घ्यावासा वाटतो; येथे आमचा मोठा संशय आहे. विरुद्ध स्वभावाच्या या दोन प्रभूंचे भजन करणाऱ्यांची गती अपेक्षेच्या उलटी दिसते।
Verse 3
श्रीशुक उवाच शिव: शक्तियुत: शश्वत् त्रिलिङ्गो गुणसंवृत: । वैकारिकस्तैजसश्च तामसश्चेत्यहं त्रिधा ॥ ३ ॥
श्रीशुकदेव म्हणाले—भगवान् शिव सदैव आपल्या शक्तीसह, म्हणजेच प्रकृतीसह, संयुक्त असतात. गुणांच्या आवरणाने युक्त होऊन ते तीन रूपांनी प्रकटतात आणि सत्त्व, रज, तम यांच्या अनुरोधाने त्रिविध अहंकार-तत्त्व धारण करतात।
Verse 4
ततो विकारा अभवन् षोडशामीषु कञ्चन । उपधावन् विभूतीनां सर्वासामश्नुते गतिम् ॥ ४ ॥
त्या अहंकारापासून सोळा विकार-तत्त्वे उत्पन्न झाली. शिवभक्त जर या तत्त्वांपैकी कोणत्याही एका तत्त्वात प्रकट झालेल्या शिवरूपाचे पूजन करतो, तर तो त्यानुरूप सर्व भोग्य विभूती प्राप्त करतो।
Verse 5
हरिर्हि निर्गुण: साक्षात् पुरुष: प्रकृते: पर: । स सर्वदृगुपद्रष्टा तं भजन् निर्गुणो भवेत् ॥ ५ ॥
परंतु हरि साक्षात् निर्गुण आहेत—ते प्रकृतीपलीकडील परम पुरुष, सर्वद्रष्टा व नित्य साक्षी आहेत. जो त्यांचे भजन करतो तोही गुणातीत होतो।
Verse 6
निवृत्तेष्वश्वमेधेषु राजा युष्मत्पितामह: । शृण्वन् भगवतो धर्मानपृच्छदिदमच्युतम् ॥ ६ ॥
अश्वमेध यज्ञ संपल्यानंतर तुमचे पितामह राजा युधिष्ठिर, भगवंतांचे धर्मवचन ऐकत असताना, हाच प्रश्न अच्युत प्रभूंना विचारला।
Verse 7
स आह भगवांस्तस्मै प्रीत: शुश्रूषवे प्रभु: । नृणां नि:श्रेयसार्थाय योऽवतीर्णो यदो: कुले ॥ ७ ॥
राजाच्या या प्रश्नाने यदुकुळात अवतरलेले, सर्व नरांच्या परम कल्याणासाठी आलेले प्रभु श्रीकृष्ण प्रसन्न झाले आणि लक्षपूर्वक ऐकणाऱ्या राजाला असे उत्तर दिले।
Verse 8
श्रीभगवानुवाच यस्याहमनुगृह्णामि हरिष्ये तद्धनं शनै: । ततोऽधनं त्यजन्त्यस्य स्वजना दु:खदु:खितम् ॥ ८ ॥
श्रीभगवान म्हणाले—ज्यावर मी विशेष कृपा करतो, त्याचे धन मी हळूहळू हिरावून घेतो. मग त्याचे आप्तजन त्या निर्धन, दुःखाने दुःखित झालेल्याला सोडून देतात; आणि तो एकामागून एक दुःख भोगतो।
Verse 9
स यदा वितथोद्योगो निर्विण्ण: स्याद् धनेहया । मत्परै: कृतमैत्रस्य करिष्ये मदनुग्रहम् ॥ ९ ॥
धन मिळविण्याचे प्रयत्न निष्फळ ठरून तो धनलालसेने वैराग्य पावतो आणि माझ्या भक्तांशी मैत्री करतो, तेव्हा मी त्याच्यावर माझा विशेष अनुग्रह करतो।
Verse 10
तद् ब्रह्म परमं सूक्ष्मं चिन्मात्रं सदनन्तकम् । विज्ञायात्मतया धीर: संसारात्परिमुच्यते ॥ १० ॥
मग तो धीर पुरुष त्या परम, अत्यंत सूक्ष्म, चैतन्यमात्र, अनंत सत् ब्रह्माला जाणून—त्याला आपल्या आत्मस्वरूपाचा आधार मानून—संसारातून मुक्त होतो।
Verse 11
अतो मां सुदुराराध्यं हित्वान्यान् भजते जन: । ततस्त आशुतोषेभ्यो लब्धराज्यश्रियोद्धता: । मत्ता: प्रमत्ता वरदान् विस्मयन्त्यवजानते ॥ ११ ॥
म्हणून मला सुदुराराध्य समजून लोक मला सोडून लवकर प्रसन्न होणाऱ्या इतर देवतांची उपासना करतात. त्यांच्याकडून राज्यवैभव मिळाल्यावर ते उद्धट, मदोन्मत्त व प्रमत्त होतात आणि वर देणाऱ्या देवतांनाही अवमान करतात।
Verse 12
श्रीशुक उवाच शापप्रसादयोरीशा ब्रह्मविष्णुशिवादय: । सद्य:शापप्रसादोऽङ्ग शिवो ब्रह्मा न चाच्युत: ॥ १२ ॥
श्रीशुक म्हणाले—ब्रह्मा, विष्णु, शिव इत्यादी शाप व वर देण्यास समर्थ आहेत. हे राजन्, शिव व ब्रह्मा तत्काळ शाप-प्रसाद देतात; पण अच्युत परमेश्वर तसे नाहीत।
Verse 13
अत्र चोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । वृकासुराय गिरिशो वरं दत्त्वाप सङ्कटम् ॥ १३ ॥
या संदर्भात एक प्राचीन इतिहास सांगितला जातो—वृकासुराला वर देऊन कैलासपती गिरिश (शिव) मोठ्या संकटात सापडले।
Verse 14
वृको नामासुर: पुत्र: शकुने: पथि नारदम् । दृष्ट्वाशुतोषं पप्रच्छ देवेषु त्रिषु दुर्मति: ॥ १४ ॥
शकुनीचा पुत्र वृक नावाचा असुर एकदा मार्गात नारदांना भेटला. त्या दुर्मतीने विचारले—तीन प्रमुख देवांपैकी कोण सर्वात लवकर प्रसन्न होतो?
Verse 15
स आह देवं गिरिशमुपाधावाशु सिद्ध्यसि । योऽल्पाभ्यां गुणदोषाभ्यामाशु तुष्यति कुप्यति ॥ १५ ॥
नारद म्हणाले—गिरिश (शिव) यांची उपासना कर; तू लवकर सिद्धी पावशील. तो थोड्याशा गुणांनी त्वरित प्रसन्न होतो आणि थोड्याशा दोषांनी त्वरित रागावतो।
Verse 16
दशास्यबाणयोस्तुष्ट: स्तुवतोर्वन्दिनोरिव । ऐश्वर्यमतुलं दत्त्वा तत आप सुसङ्कटम् ॥ १६ ॥
दशमुख रावण व बाण—या दोघांच्या स्तुतीने तो (शिव) राजदरबारातील वंदिनांसारखा प्रसन्न झाला. अतुल ऐश्वर्य देऊन नंतर तो मोठ्या संकटात पडला।
Verse 17
इत्यादिष्टस्तमसुर उपाधावत् स्वगात्रत: । केदार आत्मक्रव्येण जुह्वानोऽग्निमुखं हरम् ॥ १७ ॥
नारदांच्या उपदेशानुसार त्या असुराने केदारनाथ येथे जाऊन भगवान शंकराची आराधना सुरू केली. तो आपल्याच शरीराचे मांस कापून शंकराचे मुख असलेल्या अग्नीमध्ये अर्पण करू लागला.
Verse 18
देवोपलब्धिमप्राप्य निर्वेदात् सप्तमेऽहनि । शिरोऽवृश्चत् सुधितिना तत्तीर्थक्लिन्नमूर्धजम् ॥ १८ ॥ तदा महाकारुणिको स धूर्जटि- र्यथा वयं चाग्निरिवोत्थितोऽनलात् । निगृह्य दोर्भ्यां भुजयोर्न्यवारयत् तत्स्पर्शनाद् भूय उपस्कृताकृति: ॥ १९ ॥
सातव्या दिवशीही देवाची प्राप्ती न झाल्यामुळे तो निराश झाला. केदारतीर्थात स्नान करून ओल्या केसांसह त्याने आपले मस्तक तोडण्यासाठी कुऱ्हाड उगारली.
Verse 19
देवोपलब्धिमप्राप्य निर्वेदात् सप्तमेऽहनि । शिरोऽवृश्चत् सुधितिना तत्तीर्थक्लिन्नमूर्धजम् ॥ १८ ॥ तदा महाकारुणिको स धूर्जटि- र्यथा वयं चाग्निरिवोत्थितोऽनलात् । निगृह्य दोर्भ्यां भुजयोर्न्यवारयत् तत्स्पर्शनाद् भूय उपस्कृताकृति: ॥ १९ ॥
त्याच वेळी महाकारुणिक भगवान शंकर अग्निकुंडातून साक्षात अग्नीप्रमाणे प्रकट झाले. त्यांनी त्या असुराचे दोन्ही हात धरून त्याला रोखले आणि त्यांच्या स्पर्शाने त्याचे शरीर पुन्हा पूर्ववत झाले.
Verse 20
तमाह चाङ्गालमलं वृणीष्व मे यथाभिकामं वितरामि ते वरम् । प्रीयेय तोयेन नृणां प्रपद्यता- महो त्वयात्मा भृशमर्द्यते वृथा ॥ २० ॥
भगवान शंकर त्याला म्हणाले: अरे मित्रा, थांब, थांब! तुला हवा तो वर माग. जे मला शरण येतात, त्यांच्या केवळ पाण्यानेही मी प्रसन्न होतो. अरेरे, तू व्यर्थच आपल्या शरीराला इतका त्रास दिलास.
Verse 21
देवं स वव्रे पापीयान् वरं भूतभयावहम् । यस्य यस्य करं शीर्ष्णि धास्ये स म्रियतामिति ॥ २१ ॥
त्या पापी वृकासुराने देवाकडे असा भयानक वर मागितला की ज्यामुळे सर्व प्राणिमात्रांना भीती वाटावी. तो म्हणाला, 'मी ज्याच्या डोक्यावर हात ठेवीन, त्याचा मृत्यू व्हावा.'
Verse 22
तच्छ्रुत्वा भगवान् रुद्रो दुर्मना इव भारत । ॐ इति प्रहसंस्तस्मै ददेऽहेरमृतं यथा ॥ २२ ॥
हे भारतवंशजा, हे ऐकून भगवान रुद्र जणू काही खिन्न झाले. तरीही ‘ॐ’ म्हणत उपहासमिश्र हसून त्यांनी वृकाला वर दिला, जणू विषारी सापाला दूध देत आहेत.
Verse 23
स तद्वरपरीक्षार्थं शम्भोर्मूर्ध्नि किलासुर: । स्वहस्तं धातुमारेभे सोऽबिभ्यत् स्वकृताच्छिव: ॥ २३ ॥
त्या वराची परीक्षा पाहण्यासाठी त्या असुराने शंभूच्या मस्तकावर आपला हात ठेवण्याचा प्रयत्न केला. स्वतःच्या कृत्यामुळेच शिव भयभीत झाले.
Verse 24
तेनोपसृष्ट: सन्त्रस्त: पराधावन् सवेपथु: । यावदन्तं दिवो भूमे: कष्ठानामुदगादुदक् ॥ २४ ॥
त्या असुराने पाठलाग केल्याने शिव भयाने थरथरत वेगाने पळाले. उत्तर दिशेतील आपल्या निवासातून निघून ते पृथ्वी, आकाश आणि दिशांच्या सीमांपर्यंत धावले.
Verse 25
अजानन्त: प्रतिविधिं तूष्णीमासन् सुरेश्वरा: । ततो वैकुण्ठमगमद् भास्वरं तमस: परम् ॥ २५ ॥ यत्र नारायण: साक्षान्न्यासिनां परमो गति: । शान्तानां न्यस्तदण्डानां यतो नावर्तते गत: ॥ २६ ॥
प्रतिकार कसा करावा हे न कळल्याने देव मौन राहिले. मग शिव तमाच्या पलीकडील तेजस्वी वैकुंठात गेले, जिथे साक्षात नारायण विराजमान आहेत. तेच शांत, अहिंसा पाळणाऱ्या संन्यास्यांची परम गती; तिथून गेलेला परत येत नाही.
Verse 26
अजानन्त: प्रतिविधिं तूष्णीमासन् सुरेश्वरा: । ततो वैकुण्ठमगमद् भास्वरं तमस: परम् ॥ २५ ॥ यत्र नारायण: साक्षान्न्यासिनां परमो गति: । शान्तानां न्यस्तदण्डानां यतो नावर्तते गत: ॥ २६ ॥
प्रतिकार कसा करावा हे न कळल्याने देव मौन राहिले. मग शिव तमाच्या पलीकडील तेजस्वी वैकुंठात गेले, जिथे साक्षात नारायण विराजमान आहेत. तेच शांत, अहिंसा पाळणाऱ्या संन्यास्यांची परम गती; तिथून गेलेला परत येत नाही.
Verse 27
तं तथाव्यसनं दृष्ट्वा भगवान् वृजिनार्दन: । दूरात् प्रत्युदियाद् भूत्वा बटुको योगमायया ॥ २७ ॥ मेखलाजिनदण्डाक्षैस्तेजसाग्निरिव ज्वलन् । अभिवादयामास च तं कुशपाणिर्विनीतवत् ॥ २८ ॥
दूरून भगवान् वृजिनार्दनांनी पाहिले की भगवान् शिव संकटात आहेत. तेव्हा योगमायेने त्यांनी बटुक ब्रह्मचारीचे रूप धारण केले—मेखला, मृगचर्म, दंड व जपमाळ घेऊन—आणि वृकासुरासमोर आले. त्यांचे तेज अग्नीसारखे प्रज्वलित होते; हातात कुश घेऊन त्यांनी नम्रपणे दैत्याला वंदन केले.
Verse 28
तं तथाव्यसनं दृष्ट्वा भगवान् वृजिनार्दन: । दूरात् प्रत्युदियाद् भूत्वा बटुको योगमायया ॥ २७ ॥ मेखलाजिनदण्डाक्षैस्तेजसाग्निरिव ज्वलन् । अभिवादयामास च तं कुशपाणिर्विनीतवत् ॥ २८ ॥
मेखला, मृगचर्म, दंड व जपमाळ यांनी अलंकृत बटुक-रूप भगवान् अग्नीसारख्या तेजाने ज्वलंत होते. हातात कुश घेऊन त्यांनी नम्रपणे वृकासुराला अभिवादन केले.
Verse 29
श्रीभगवानुवाच शाकुनेय भवान् व्यक्तं श्रान्त: किं दूरमागत: । क्षणं विश्रम्यतां पुंस आत्मायं सर्वकामधुक् ॥ २९ ॥
श्रीभगवान म्हणाले—हे शाकुनेय! तू स्पष्टच थकलेला दिसतोस; इतक्या दूर का आलास? क्षणभर विश्रांती घे. कारण हा देहच पुरुषासाठी सर्व इच्छा पूर्ण करणारा साधन आहे.
Verse 30
यदि न: श्रवणायालं युष्मद्व्यवसितं विभो । भण्यतां प्रायश: पुम्भिर्धृतै: स्वार्थान् समीहते ॥ ३० ॥
हे विभो! आम्ही ऐकण्यास योग्य असू तर तुमचा संकल्प सांगा. बहुधा मनुष्य इतरांचा आधार घेऊनच आपले कार्य साधतो.
Verse 31
श्रीशुक उवाच एवं भगवता पृष्टो वचसामृतवर्षिणा । गतक्लमोऽब्रवीत्तस्मै यथापूर्वमनुष्ठितम् ॥ ३१ ॥
श्रीशुकदेव म्हणाले—अमृतवर्षी वाणीने भगवानांनी विचारल्यावर वृकाची थकवा उतरला. मग त्याने पूर्वी जे जे केले होते ते सर्व प्रभूंना जसेच्या तसे सांगितले.
Verse 32
श्रीभगवानुवाच एवं चेत्तर्हि तद्वाक्यं न वयं श्रद्दधीमहि । यो दक्षशापात् पैशाच्यं प्राप्त: प्रेतपिशाचराट् ॥ ३२ ॥
श्री भगवान म्हणाले: जर असे असेल, तर आम्ही शिवाच्या बोलण्यावर विश्वास ठेवत नाही. दक्षच्या शापामुळे त्यांना पिशाचत्व प्राप्त झाले आहे आणि ते प्रेत व पिशाचांचे राजा बनले आहेत.
Verse 33
यदि वस्तत्र विश्रम्भो दानवेन्द्र जगद्गुरौ । तर्ह्यङ्गाशु स्वशिरसि हस्तं न्यस्य प्रतीयताम् ॥ ३३ ॥
हे दानवराजा, जर तुझा जगद्गुरुंवर विश्वास असेल, तर आताच आपल्या डोक्यावर हात ठेवून प्रचीती घे.
Verse 34
यद्यसत्यं वच: शम्भो: कथञ्चिद् दानवर्षभ । तदैनं जह्यसद्वाचं न यद वक्तानृतं पुन: ॥ ३४ ॥
हे दानवश्रेष्ठा, जर शंभूचे वचन कोणत्याही प्रकारे खोटे ठरले, तर त्या लबाडाला ठार मार, जेणेकरून तो पुन्हा कधीही खोटे बोलणार नाही.
Verse 35
इत्थं भगवतश्चित्रैर्वचोभि: स सुपेशलै: । भिन्नधीर्विस्मृत: शीर्ष्णि स्वहस्तं कुमतिर्न्यधात् ॥ ३५ ॥
भगवंतांच्या अशा विचित्र आणि अत्यंत गोड शब्दांनी भुलून जाऊन, त्या दुर्बुद्धी असुराने विसरून स्वतःचा हात स्वतःच्याच डोक्यावर ठेवला.
Verse 36
अथापतद् भिन्नशिरा: वज्राहत इव क्षणात् । जयशब्दो नम:शब्द: साधुशब्दोऽभवद् दिवि ॥ ३६ ॥
त्याच क्षणी वज्राचा आघात झाल्याप्रमाणे त्याचे डोके फुटले आणि तो खाली पडला. आकाशातून 'जय हो', 'नमस्कार' आणि 'साधू साधू' असे शब्द ऐकू येऊ लागले.
Verse 37
मुमुचु: पुष्पवर्षाणि हते पापे वृकासुरे । देवर्षिपितृगन्धर्वा मोचित: सङ्कटाच्छिव: ॥ ३७ ॥
पापी वृकासुर मारला गेल्यावर देवर्षी, पितर व गंधर्वांनी पुष्पवृष्टी केली; आणि भगवान् शिव संकटातून मुक्त झाले।
Verse 38
मुक्तं गिरिशमभ्याह भगवान् पुरुषोत्तम: । अहो देव महादेव पापोऽयं स्वेन पाप्मना ॥ ३८ ॥ हत: को नु महत्स्वीश जन्तुर्वै कृतकिल्बिष: । क्षेमी स्यात् किमु विश्वेशे कृतागस्को जगद्गुरौ ॥ ३९ ॥
मग भगवान् पुरुषोत्तम संकटमुक्त गिरीशाला म्हणाले— “अहो देव, महादेव! पाहा, हा पापी आपल्या पापाच्याच फळाने मारला गेला. हे ईश, महात्म्यांचा अपराध करणारा प्राणी कसा कल्याण पावेल? मग विश्वेश्वर, जगद्गुरू यांचा अपराध करणाऱ्याचे काय सांगावे!”
Verse 39
मुक्तं गिरिशमभ्याह भगवान् पुरुषोत्तम: । अहो देव महादेव पापोऽयं स्वेन पाप्मना ॥ ३८ ॥ हत: को नु महत्स्वीश जन्तुर्वै कृतकिल्बिष: । क्षेमी स्यात् किमु विश्वेशे कृतागस्को जगद्गुरौ ॥ ३९ ॥
मग भगवान् पुरुषोत्तम संकटमुक्त गिरीशाला म्हणाले— “अहो देव, महादेव! पाहा, हा पापी आपल्या पापाच्याच फळाने मारला गेला. हे ईश, महात्म्यांचा अपराध करणारा प्राणी कसा कल्याण पावेल? मग विश्वेश्वर, जगद्गुरू यांचा अपराध करणाऱ्याचे काय सांगावे!”
Verse 40
य एवमव्याकृतशक्त्युदन्वत: परस्य साक्षात् परमात्मनो हरे: । गिरित्रमोक्षं कथयेच्छृणोति वा विमुच्यते संसृतिभिस्तथारिभि: ॥ ४० ॥
जो अव्यक्त शक्तींच्या अनंत सागर, साक्षात् परमात्मा हरि यांनी गिरित्र (शिव) यांना वाचविलेली ही लीला सांगतो किंवा ऐकतो, तो शत्रू आणि जन्म-मृत्यूच्या फेर्यातून मुक्त होतो।
Frequently Asked Questions
Śiva is described as closely connected with material nature and responding through the guṇas; thus, worship directed to his manifestations within the material elements can yield corresponding enjoyments and powers. These results are within prakṛti and therefore do not necessarily purify the heart or free one from bondage.
Kṛṣṇa states that when He especially favors someone, He may gradually remove wealth so the devotee’s dependence on temporary supports collapses. Abandoned by fair-weather associates and frustrated in material striving, the person turns toward devotees, develops sobriety (vairāgya), and realizes the Absolute—achieving the lasting good that prosperity often delays.
Vṛkāsura, a demon described as a son of Śakuni’s, performed severe worship of Śiva at Kedāranātha and asked for a fearful benediction: that anyone he touched on the head with his hand would die instantly.
After receiving the boon, Vṛkāsura attempted to test it by placing his hand on Śiva’s head. Because the boon was irrevocable and immediately effective, Śiva had to flee, demonstrating the peril of granting power to the impure-minded and the limits of quick-pleasure religiosity.
Hari used Yoga-māyā to appear as a brahmacārī student and, through artful reasoning, induced Vṛkāsura to ‘test’ the boon by placing his own hand on his head. The demon’s head shattered instantly, and Śiva was delivered—showing Hari as the ultimate protector even of the devas.
The chapter states that one who recites or hears this līlā becomes freed from enemies and from the repetition of birth and death, indicating both immediate protection (poṣaṇa) and the ultimate fruit of devotion—release from saṁsāra.