Adhyaya 57
The Murder of Satrājit and the Recovery of the Syamantaka Jewel
पूर्वीच्या स्यामंतक-विवादाशी जोडून या अध्यायात श्रीकृष्ण व बलराम पांडव व कुंती यांच्या मृत्यूची वार्ता ऐकून (जरी त्यांना सर्व ज्ञात होते) कुलधर्म पाळण्यासाठी हस्तिनापूरला जातात आणि नरलीलेने कुरूंच्या शोकात सहभागी होतात. त्यांच्या अनुपस्थितीत अक्रूर व कृतवर्मा लोभ-द्वेषाने शतधन्वाला स्यामंतक मणी हस्तगत करण्यास प्रवृत्त करतात; तो सत्राजिताचा वध करून मणी घेऊन पळतो. सत्यभामा वडिलांचे शरीर तेलात जतन करून कृष्णांकडे आणते; कृष्ण द्वारकेत परतून शतधन्वाचा पाठलाग करून त्याचा वध करतात, पण मणी सापडत नाही. बलराम मिथिलेत जनकाजवळ राहतात, तेथे दुर्योधन गदायुद्ध शिकतो. कृष्ण सत्राजिताचे अंत्यसंस्कार करतात व अक्रूराच्या निर्वासनामुळे उठलेला जनक्षोभ शांत करण्यासाठी त्याला बोलावून आपली सर्वज्ञता सूचित करतात, मणी मागवून नातलगांना समाधान देण्यासाठी दाखवतात, आरोप दूर करून पुन्हा अक्रूरालाच परत देतात—पुढील अध्यायाची पार्श्वभूमी तयार होते।
Shlokas
Verse 1
श्रीबादरायणिरुवाच विज्ञातार्थोऽपि गोविन्दो दग्धानाकर्ण्य पाण्डवान् । कुन्तीं च कुल्यकरणे सहरामो ययौ कुरून् ॥ १ ॥
श्री बादरायणि म्हणाले—गोविंदाला सर्व काही माहीत असूनही, पांडव आणि कुंती जळून मरण पावले अशी वार्ता ऐकून, कुलधर्म निभावण्यासाठी ते बलरामासह कुरुदेशी गेले.
Verse 2
भीष्मं कृपं सविदुरं गान्धारीं द्रोणमेव च । तुल्यदु:खौ च सङ्गम्य हा कष्टमिति होचतु: ॥ २ ॥
ते दोन प्रभू भीष्म, कृप, विदुर, गांधारी आणि द्रोण यांना भेटले. त्यांच्यासारखेच दुःख व्यक्त करत ते म्हणाले, 'अरेरे! हे किती कष्टदायक आहे!'
Verse 3
लब्ध्वैतदन्तरं राजन् शतधन्वानमूचतु: । अक्रूरकृतवर्माणौ मनि: कस्मान्न गृह्यते ॥ ३ ॥
हे राजा, या संधीचा फायदा घेऊन अक्रूर आणि कृतवर्मा शतधन्वाकडे गेले आणि म्हणाले, 'तू स्यमंतक मणी का घेत नाहीस?'
Verse 4
योऽस्मभ्यं सम्प्रतिश्रुत्य कन्यारत्नं विगर्ह्य न: । कृष्णायादान्न सत्राजित् कस्माद् भ्रातरमन्वियात् ॥ ४ ॥
'सत्राजिताने आपल्या रत्नसमान कन्येचे वचन आम्हाला दिले होते, पण आमचा अपमान करून त्याने तिला कृष्णाला दिले. मग सत्राजिताने आपल्या भावाच्या मार्गाचे अनुसरण का करू नये?'
Verse 5
एवं भिन्नमतिस्ताभ्यां सत्राजितमसत्तम: । शयानमवधील्लोभात् स पाप: क्षीणजीवित: ॥ ५ ॥
त्यांच्या सल्ल्याने प्रभावित होऊन, त्या दुष्ट शतधन्वाने लोभापायी झोपलेल्या सत्राजिताची हत्या केली. अशा प्रकारे त्या पाप्याने स्वतःचे आयुष्य कमी करून घेतले.
Verse 6
स्त्रीणां विक्रोशमानानां क्रन्दन्तीनामनाथवत् । हत्वा पशून् सौनिकवन्मणिमादाय जग्मिवान् ॥ ६ ॥
सत्राजिताच्या महालातील स्त्रिया अनाथाप्रमाणे आक्रोश करत असताना, कसाई जसा पशूंना मारून निघून जातो, तसा तो मणी घेऊन निघून गेला.
Verse 7
सत्यभामा च पितरं हतं वीक्ष्य शुचार्पिता । व्यलपत्तात तातेति हा हतास्मीति मुह्यती ॥ ७ ॥
सत्यभामेने आपला पिता मृत पाहताच ती शोकाने व्याकुळ झाली। “बाबा, बाबा! हाय, मी तर नष्ट झाले!” असे विलाप करीत ती मूर्च्छित झाली।
Verse 8
तैलद्रोण्यां मृतं प्रास्य जगाम गजसाह्वयम् । कृष्णाय विदितार्थाय तप्ताचख्यौ पितुर्वधम् ॥ ८ ॥
सत्यभामेने पित्याचे शव तेलाच्या मोठ्या द्रोणीत ठेवून गजसाह्वय (हस्तिनापूर) येथे प्रस्थान केले. तेथे सर्व जाणणाऱ्या भगवान श्रीकृष्णांना शोकाकुल होऊन पितृवध सांगितला।
Verse 9
तदाकर्ण्येश्वरौ राजन्ननुसृत्य नृलोकताम् । अहो न: परमं कष्टमित्यस्राक्षौ विलेपतु: ॥ ९ ॥
हे राजन्, हे वृत्त ऐकून भगवान श्रीकृष्ण व श्रीबलराम मानवांच्या रीतिचा अवलंब करून म्हणाले, “अहो! आमच्यासाठी हे परम दुःख!” आणि अश्रुपूर्ण नेत्रांनी विलाप केला।
Verse 10
आगत्य भगवांस्तस्मात् सभार्य: साग्रज: पुरम् । शतधन्वानमारेभे हन्तुं हर्तुं मणिं तत: ॥ १० ॥
भगवान आपल्या पत्नी व अग्रजासह राजधानी द्वारकेत परत आले. तेथे पोहोचताच शतधन्वाचा वध करून त्याच्याकडून मणी परत मिळविण्यास ते सज्ज झाले।
Verse 11
सोऽपि कृतोद्यमं ज्ञात्वा भीत: प्राणपरीप्सया । साहाय्ये कृतवर्माणमयाचत स चाब्रवीत् ॥ ११ ॥
भगवान श्रीकृष्ण आपला वध करण्यास सज्ज आहेत हे कळताच शतधन्वा प्राणभयाने थरथर कापू लागला. मदतीसाठी तो कृतवर्माकडे गेला व विनवणी केली; पण कृतवर्मा असे म्हणाला।
Verse 12
नाहमीस्वरयो: कुर्यां हेलनं रामकृष्णयो: । को नु क्षेमाय कल्पेत तयोर्वृजिनमाचरन् ॥ १२ ॥ कंस: सहानुगोऽपीतो यद्द्वेषात्त्याजित: श्रिया । जरासन्ध: सप्तदश संयुगाद् विरथो गत: ॥ १३ ॥
कृतवर्मा म्हणाला—परमेश्वरस्वरूप बलराम व श्रीकृष्ण यांचा मी अपमान करणार नाही. जे त्यांना त्रास देतात ते कल्याणाची आशा कशी धरतील? त्यांच्या द्वेषामुळे कंस अनुयायांसह संपत्ती व प्राण गमावून बसला; आणि सतरा वेळा युद्ध करून जरासंध रथहीन झाला।
Verse 13
नाहमीस्वरयो: कुर्यां हेलनं रामकृष्णयो: । को नु क्षेमाय कल्पेत तयोर्वृजिनमाचरन् ॥ १२ ॥ कंस: सहानुगोऽपीतो यद्द्वेषात्त्याजित: श्रिया । जरासन्ध: सप्तदश संयुगाद् विरथो गत: ॥ १३ ॥
कृतवर्मा म्हणाला—परमेश्वरस्वरूप बलराम व श्रीकृष्ण यांचा मी अपमान करणार नाही. जे त्यांना त्रास देतात ते कल्याणाची आशा कशी धरतील? त्यांच्या द्वेषामुळे कंस अनुयायांसह संपत्ती व प्राण गमावून बसला; आणि सतरा वेळा युद्ध करून जरासंध रथहीन झाला।
Verse 14
प्रत्याख्यात: स चाक्रूरं पार्ष्णिग्राहमयाचत । सोऽप्याह को विरुध्येत विद्वानीश्वरयोर्बलम् ॥ १४ ॥
नकार मिळाल्यावर शतधन्वा अक्रूराकडे गेला व संरक्षण मागू लागला. अक्रूरही म्हणाला—ज्याला त्या ईश्वरस्वरूप दोघांचे सामर्थ्य माहीत आहे, तो त्यांच्याशी कोण विरोध करील?
Verse 15
य इदं लीलया विश्वं सृजत्यवति हन्ति च । चेष्टां विश्वसृजो यस्य न विदुर्मोहिताजया ॥ १५ ॥
जो परमेश्वर या विश्वाची निर्मिती, पालन व संहार केवळ लीलारूपाने करतात—अजा-मायेने मोहित झालेले ब्रह्मादि विश्वस्रष्टेही त्यांच्या हेतूचा थांग घेऊ शकत नाहीत।
Verse 16
य: सप्तहायन: शैलमुत्पाट्यैकेन पाणिना । दधार लीलया बाल उच्छिलीन्ध्रमिवार्भक: ॥ १६ ॥
सात वर्षांचा बाल श्रीकृष्णाने एकाच हाताने पर्वत उपटून लीलारूपाने असा धरला, जसा एखादा लहान मुलगा सहज कुकुरमुत्ता उचलतो।
Verse 17
नमस्तस्मै भगवते कृष्णायाद्भुतकर्मणे । अनन्तायादिभूताय कूटस्थायात्मने नम: ॥ १७ ॥
मी त्या भगवान श्रीकृष्णांना वंदन करतो, ज्यांची प्रत्येक कृती अद्भुत आहे. ते परमात्मा आहेत, अनंत स्रोत आहेत आणि सर्व अस्तित्वाचे अचल केंद्र आहेत.
Verse 18
प्रत्याख्यात: स तेनापि शतधन्वा महामणिम् । तस्मिन् न्यस्याश्वमारुह्य शतयोजनगं ययौ ॥ १८ ॥
अक्रूरानेही विनंती नाकारल्यावर, शतधन्व्याने तो महामणी अक्रूराकडे सोपवला आणि शंभर योजने (आठशे मैल) धावू शकणाऱ्या घोड्यावर स्वार होऊन पळून गेला.
Verse 19
गरुडध्वजमारुह्य रथं रामजनार्दनौ । अन्वयातां महावेगैरश्वै राजन् गुरुद्रुहम् ॥ १९ ॥
हे राजा, कृष्ण आणि बलराम गरुड ध्वज असलेल्या रथावर आरूढ झाले, ज्याला अत्यंत वेगवान घोडे जोडलेले होते, आणि त्यांनी आपल्या गुरुजनांच्या मारेकऱ्याचा पाठलाग केला.
Verse 20
मिथिलायामुपवने विसृज्य पतितं हयम् । पद्भ्यामधावत् सन्त्रस्त: कृष्णोऽप्यन्वद्रवद् रुषा ॥ २० ॥
मिथिलाच्या बाहेरील एका बागेत शतधन्व्याचा घोडा खाली कोसळला. घाबरून त्याने घोडा सोडून दिला आणि पायी पळू लागला, तर कृष्ण रागाने त्याचा पाठलाग करू लागले.
Verse 21
पदातेर्भगवांस्तस्य पदातिस्तिग्मनेमिना । चक्रेण शिर उत्कृत्य वाससोर्व्यचिनोन्मणिम् ॥ २१ ॥
शतधन्वा पायी पळत असताना, भगवंतांनीही पायीच जाऊन आपल्या तीक्ष्ण चक्राने त्याचे मस्तक छाटले. त्यानंतर भगवंतांनी स्यमंतक मण्यासाठी त्याच्या वरच्या आणि खालच्या वस्त्रांची झडती घेतली.
Verse 22
अलब्धमणिरागत्य कृष्ण आहाग्रजान्तिकम् । वृथा हत: शतधनुर्मणिस्तत्र न विद्यते ॥ २२ ॥
मणी न मिळाल्याने भगवान श्रीकृष्ण अग्रजाजवळ गेले व म्हणाले—“शतधन्वाचा वध व्यर्थ झाला; येथे मणी नाही.”
Verse 23
तत आह बलो नूनं स मणि: शतधन्वना । कस्मिंश्चित् पुरुषे न्यस्तस्तमन्वेष पुरं व्रज ॥ २३ ॥
तेव्हा श्रीबलराम म्हणाले—“निश्चितच शतधन्वाने तो मणी कुणा पुरुषाकडे ठेवला आहे. तू नगरात परत जा आणि त्याचा शोध घे.”
Verse 24
अहं वैदेहमिच्छामि द्रष्टुं प्रियतमं मम । इत्युक्त्वा मिथिलां राजन् विवेश यदुनन्दन: ॥ २४ ॥
“मला माझ्या परमप्रिय विदेहराजाला भेटायचे आहे.” असे बोलून, हे राजन्, यदुनंदन श्रीबलराम मिथिलेत प्रवेशले.
Verse 25
तं दृष्ट्वा सहसोत्थाय मैथिल: प्रीतमानस: । अर्हयामास विधिवदर्हणीयं समर्हणै: ॥ २५ ॥
त्यांना येताना पाहताच मैथिल राजा प्रेमाने भरून त्वरित उभा राहिला आणि शास्त्रविधीनुसार परमपूज्य प्रभूंचे विविध उपहारांनी विधिवत् पूजन-सत्कार केला.
Verse 26
उवास तस्यां कतिचिन्मिथिलायां समा विभु: । मानित: प्रीतियुक्तेन जनकेन महात्मना । ततोऽशिक्षद् गदां काले धार्तराष्ट्र: सुयोधन: ॥ २६ ॥
सर्वशक्तिमान श्रीबलराम काही वर्षे मिथिलेत राहिले; महात्मा जनकांनी प्रेमाने त्यांचा मान केला. त्या काळात धृतराष्ट्रपुत्र सुयोधनाने बलरामांकडून गदायुद्धाची कला शिकली.
Verse 27
केशवो द्वारकामेत्य निधनं शतधन्वन: । अप्राप्तिं च मणे: प्राह प्रियाया: प्रियकृद् विभु: ॥ २७ ॥
केशव द्वारकेत परत आला व शतधन्वाचा अंत झाल्याचे सांगितले. स्यामंतक मणी न मिळाल्याचेही त्याने निवेदिले आणि प्रिया सत्यभामेला आनंद होईल असे मधुर वचन बोलला।
Verse 28
तत: स कारयामास क्रिया बन्धोर्हतस्य वै । साकं सुहृद्भिर्भगवान् या या: स्यु: साम्परायिकी: ॥ २८ ॥
त्यानंतर भगवान् कृष्णाने सुहृदांसह मारल्या गेलेल्या नातलग सत्राजितासाठी जे जे अंत्येष्टीविधी योग्य होते ते सर्व करवून घेतले।
Verse 29
अक्रूर: कृतवर्मा च श्रुत्वा शतधनोर्वधम् । व्यूषतुर्भयवित्रस्तौ द्वारकाया: प्रयोजकौ ॥ २९ ॥
शतधन्वाच्या वधाची वार्ता ऐकून, त्याला अपराधास प्रवृत्त करणारे अक्रूर व कृतवर्मा भयाने व्याकुळ झाले. त्यांनी द्वारका सोडली व अन्यत्र जाऊन राहू लागले।
Verse 30
अक्रूरे प्रोषितेऽरिष्टान्यासन् वै द्वारकौकसाम् । शारीरा मानसास्तापा मुहुर्दैविकभौतिका: ॥ ३० ॥
अक्रूर दूर गेल्यावर द्वारकावासीयांना अपशकुन दिसू लागले. त्यांना वारंवार शारीरिक व मानसिक ताप, तसेच दैवी व भौतिक उपद्रव सहन करावे लागले।
Verse 31
इत्यङ्गोपदिशन्त्येके विस्मृत्य प्रागुदाहृतम् । मुनिवासनिवासे किं घटेतारिष्टदर्शनम् ॥ ३१ ॥
काही जण म्हणू लागले की अक्रूर नसल्यामुळे ही संकटे आली; पण त्यांनी पूर्वी वारंवार वर्णिलेली परमेश्वराची महिमा विसरली. जिथे स्वयं भगवान—मुनिंचा निवास—विराजमान आहेत, तिथे अनिष्ट कसे घडेल?
Verse 32
देवेऽवर्षति काशीश: श्वफल्कायागताय वै । स्वसुतां गान्दिनीं प्रादात् ततोऽवर्षत् स्म काशिषु ॥ ३२ ॥
देवराज इंद्राने काशीत पाऊस थांबविला असता, तेव्हा काशीच्या राजाने आलेल्या श्वफल्काला आपली कन्या गांदिनी दिली; आणि लगेच काशीत पर्जन्य झाला।
Verse 33
तत्सुतस्तत्प्रभावोऽसावक्रूरो यत्र यत्र ह । देवोऽभिवर्षते तत्र नोपतापा न मारीका: ॥ ३३ ॥
त्यांचा पुत्र अक्रूरही तितकाच प्रभावशाली आहे; तो जिथे जिथे राहतो तिथे देवराज इंद्र भरपूर पाऊस पाडतात, आणि तिथे न दुःखताप न अकाली मृत्यू असतो।
Verse 34
इति वृद्धवच: श्रुत्वा नैतावदिह कारणम् । इति मत्वा समानाय्य प्राहाक्रूरं जनार्दन: ॥ ३४ ॥
वृद्धांचे हे वचन ऐकून जनार्दनांनी जाणले की अपशकुनांचे कारण फक्त अक्रूराचा अभाव नाही; तरीही त्यांनी अक्रूराला द्वारकेत बोलावून त्याच्याशी संवाद केला।
Verse 35
पूजयित्वाभिभाष्यैनं कथयित्वा प्रिया: कथा: । विज्ञाताखिलचित्तज्ञ: स्मयमान उवाच ह ॥ ३५ ॥ ननु दानपते न्यस्तस्त्वय्यास्ते शतधन्वना । स्यमन्तको मनि: श्रीमान् विदित: पूर्वमेव न: ॥ ३६ ॥
श्रीकृष्णांनी अक्रूराचा सत्कार केला, एकांतात त्याची विचारपूस करून प्रिय गोष्टी बोलल्या. मग सर्वज्ञ प्रभू, जो त्याचे मन जाणत होते, हसत म्हणाले—“हे दानपते! शतधन्वाने तुझ्याकडे ठेवलेला श्रीमंत स्यमंतक मणी नक्कीच तुझ्याजवळच आहे; हे आम्हाला आधीपासून माहीत आहे.”
Verse 36
पूजयित्वाभिभाष्यैनं कथयित्वा प्रिया: कथा: । विज्ञाताखिलचित्तज्ञ: स्मयमान उवाच ह ॥ ३५ ॥ ननु दानपते न्यस्तस्त्वय्यास्ते शतधन्वना । स्यमन्तको मनि: श्रीमान् विदित: पूर्वमेव न: ॥ ३६ ॥
श्रीकृष्णांनी अक्रूराचा सत्कार केला, एकांतात विचारपूस करून प्रिय गोष्टी बोलल्या. मग सर्वज्ञ प्रभू हसत म्हणाले—“हे दानपते! शतधन्वाने तुझ्याकडे ठेवलेला श्रीमंत स्यमंतक मणी नक्कीच तुझ्याजवळच आहे; हे आम्हाला आधीपासून माहीत आहे.”
Verse 37
सत्राजितोऽनपत्यत्वाद् गृह्णीयुर्दुहितु: सुता: । दायं निनीयाप: पिण्डान् विमुच्यर्णं च शेषितम् ॥ ३७ ॥
सत्राजिताला पुत्र नसल्यामुळे त्याच्या कन्येचे पुत्रच त्याचा दायभाग घेतील. त्यांनी उदक व पिंडांचे श्राद्ध करावे, पितामहाचे ऋण फेडावे आणि उरलेला दायभाग स्वतःकडे ठेवावा।
Verse 38
तथापि दुर्धरस्त्वन्यैस्त्वय्यास्तां सुव्रते मणि: । किन्तु मामग्रज: सम्यङ्न प्रत्येति मणिं प्रति ॥ ३८ ॥ दर्शयस्व महाभाग बन्धूनां शान्तिमावह । अव्युच्छिन्ना मखास्तेऽद्य वर्तन्ते रुक्मवेदय: ॥ ३९ ॥
तरीही, हे सुव्रत अक्रूर, मणी तुझ्याच जवळ राहू दे; कारण इतरांना तो सांभाळणे कठीण आहे. पण मणीविषयी मी सांगितलेले माझा अग्रज पूर्ण मानत नाही; म्हणून एकदाच तो दाखव. हे महाभाग, याने आपल्या बंधूंना शांती मिळेल; कारण तुझ्या सुवर्ण-वेद्यांवर आज अखंड यज्ञ चालू आहेत, हे सर्वांना ठाऊक आहे।
Verse 39
तथापि दुर्धरस्त्वन्यैस्त्वय्यास्तां सुव्रते मणि: । किन्तु मामग्रज: सम्यङ्न प्रत्येति मणिं प्रति ॥ ३८ ॥ दर्शयस्व महाभाग बन्धूनां शान्तिमावह । अव्युच्छिन्ना मखास्तेऽद्य वर्तन्ते रुक्मवेदय: ॥ ३९ ॥
तरीही, हे सुव्रत अक्रूर, मणी तुझ्याच जवळ राहू दे; कारण इतरांना तो सांभाळणे कठीण आहे. पण मणीविषयी मी सांगितलेले माझा अग्रज पूर्ण मानत नाही; म्हणून एकदाच तो दाखव. हे महाभाग, याने आपल्या बंधूंना शांती मिळेल; कारण तुझ्या सुवर्ण-वेद्यांवर आज अखंड यज्ञ चालू आहेत, हे सर्वांना ठाऊक आहे।
Verse 40
एवं सामभिरालब्ध: श्वफल्कतनयो मणिम् । आदाय वाससाच्छन्न: ददौ सूर्यसमप्रभम् ॥ ४० ॥
भगवान श्रीकृष्णांच्या सामयुक्त वचनांनी लज्जित होऊन श्वफल्काचा पुत्र (अक्रूर) वस्त्रात लपवलेला सूर्यसम तेजस्वी मणी काढून प्रभूंना अर्पण करू लागला।
Verse 41
स्यमन्तकं दर्शयित्वा ज्ञातिभ्यो रज आत्मन: । विमृज्य मणिना भूयस्तस्मै प्रत्यर्पयत् प्रभु: ॥ ४१ ॥
प्रभूंनी स्यमंतक मणी नातलगांना दाखवून स्वतःवरचा कलंक दूर केला आणि मग तो मणी पुन्हा अक्रूराला परत दिला।
Verse 42
यस्त्वेतद् भगवत ईश्वरस्य विष्णो- र्वीर्याढ्यं वृजिनहरं सुमङ्गलं च । आख्यानं पठति शृणोत्यनुस्मरेद् वा दुष्कीर्तिं दुरितमपोह्य याति शान्तिम् ॥ ४२ ॥
परमेश्वर भगवान श्रीविष्णूच्या पराक्रमाने समृद्ध, पापहर व अत्यंत मंगलमय हे आख्यान जो वाचतो, ऐकतो किंवा स्मरण करतो, तो आपली अपकीर्ती व पाप दूर करून शांती प्राप्त करतो।
Frequently Asked Questions
Śatadhanvā is incited by Akrūra and Kṛtavarmā, who exploit resentment over Satrājit giving Satyabhāmā to Kṛṣṇa instead of them. The immediate driver is lobha (greed) for the Syamantaka jewel, and the Bhāgavatam frames the act as adharma that shortens his lifespan—showing how corrupted ūti (motivation) produces swift karmic collapse.
The text explicitly notes Kṛṣṇa was fully aware, yet He acts in a humanlike way—mourning with relatives and following social duties. This nara-līlā preserves dharma, teaches proper conduct, and allows His devotees to relate to Him intimately, without compromising His status as sarva-jña (all-knowing).
Śatadhanvā entrusted the jewel to Akrūra before fleeing. Kṛṣṇa later summons Akrūra back to Dvārakā and, through gentle but incisive speech, has him reveal the jewel publicly—clearing Kṛṣṇa of accusations—after which Kṛṣṇa returns the gem to Akrūra for safekeeping.
Balarāma chooses to visit King Videha (Janaka), who honors Him with scriptural worship, and He remains there for years. The narrative notes Duryodhana learns gadā-yuddha from Balarāma, foreshadowing Mahābhārata-era outcomes: the transmission of martial skill becomes part of providential history, linking Kṛṣṇa-līlā to broader dynastic dharma and future conflict.
Elders attribute the city’s miseries to Akrūra’s absence due to his family’s rain-bestowing merit (connected to Śvaphalka and Gāndinī). Kṛṣṇa, though knowing multiple causes, summons Akrūra back to restore social confidence and stability—demonstrating divine governance through both metaphysical truth and practical statecraft.