Adhyaya 19
Vāmanadeva Praises Bali; the Measure of Three Steps; Śukrācārya Warns Against the Gift
वामन–बली संवाद पुढे चालू असताना, बलीच्या धर्मनिष्ठ व नम्र भाषणाने प्रसन्न होऊन वामनदेव दैत्यवंशाची दानपरंपरा आणि तिचा शिरोमणी प्रह्लाद यांची स्तुती करतात. हिरण्याक्ष व हिरण्यकशिपू यांच्या कथांद्वारे अनियंत्रित क्रोध-लोभ यांचा विरोधाभास दाखवून बलीची सुसंस्कृत धार्मिक मर्यादा अधोरेखित करतात. मग प्रभू फक्त तीन पावलांची भूमी मागतात आणि शिकवतात की ब्राह्मणाचे रक्षण संयम व संतोष करतात; इंद्रियप्रेरित संग्रह कधीच तृप्ती देत नाही. ही मागणी बालसुलभ वाटून बली अधिक मागण्यास सांगतो व जलदानाने दान पक्के करायला सज्ज होतो. तेव्हाच शुक्राचार्य वामनाला विष्णू ओळखून सावध करतात—या दानाने राज्य, कीर्ती व उपजीविका हिरावली जाईल; ते नीतीने नकार देण्याचा सल्ला देतात आणि सामाजिक आपत्काळात अपवाद म्हणून असत्यालाही परवानगी देतात. अशा रीतीने गुरु-आज्ञेतील स्वसंरक्षण आणि सत्यव्रत यांचा धर्मसंघर्ष पुढील अध्यायासाठी उभा राहतो।
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच इति वैरोचनेर्वाक्यं धर्मयुक्तं स सूनृतम् । निशम्य भगवान्प्रीत: प्रतिनन्द्येदमब्रवीत् ॥ १ ॥
श्री शुकदेव गोस्वामी म्हणाले: विरोचन पुत्र बळीचे हे धर्मयुक्त आणि सत्य वचन ऐकून भगवान वामनदेव अत्यंत प्रसन्न झाले आणि त्याचे अभिनंदन करून असे बोलले.
Verse 2
श्रीभगवानुवाच वचस्तवैतज्जनदेव सूनृतं कुलोचितं धर्मयुतं यशस्करम् । यस्य प्रमाणं भृगव: साम्पराये पितामह: कुलवृद्ध: प्रशान्त: ॥ २ ॥
श्रीभगवान म्हणाले—हे राजन्! तुझे हे वचन सत्य, मधुर, कुलोचित, धर्मयुक्त आणि कीर्तिवर्धक आहे. याचा प्रमाण भृगुवंशी ब्राह्मण आहेत; आणि परलोकमार्गाचा उपदेशक तुझा पितामह, कुलवृद्ध, शांत प्रह्लाद महाराज आहे.
Verse 3
न ह्येतस्मिन्कुले कश्चिन्नि:सत्त्व: कृपण: पुमान् । प्रत्याख्याता प्रतिश्रुत्य यो वादाता द्विजातये ॥ ३ ॥
या कुळात आजवर कोणीही नीचचित्त किंवा कृपण पुरुष झाला नाही. ब्राह्मणांनी मागितल्यावर कोणी दान नाकारले नाही, आणि दानाचे वचन देऊन कोणी ते मोडले नाही.
Verse 4
न सन्ति तीर्थे युधि चार्थिनार्थिता: पराङ्मुखा ये त्वमनस्विनो नृप । युष्मत्कुले यद्यशसामलेन प्रह्लाद उद्भाति यथोडुप: खे ॥ ४ ॥
हे नृप! तुझ्या वंशात कधीही असा नीच राजा झाला नाही की तीर्थस्थानी ब्राह्मणांनी मागितल्यावर दानापासून तोंड फिरवील, किंवा रणांगणात क्षत्रियांकडे युद्धापासून मागे हटेल. आणि तुमच्या कुळाच्या कीर्तीमध्ये प्रह्लाद महाराज आकाशातील सुंदर चंद्रासारखे उजळतात.
Verse 5
यतो जातो हिरण्याक्षश्चरन्नेक इमां महीम् । प्रतिवीरं दिग्विजये नाविन्दत गदायुध: ॥ ५ ॥
तुमच्या वंशातच हिरण्याक्ष जन्मला. तो एकटाच, फक्त गदा हातात घेऊन, कोणत्याही सहाय्याविना दिग्विजयासाठी पृथ्वीभर फिरत राहिला; आणि ज्याच्याशी सामना झाला तो कोणताही वीर त्याच्या तोडीचा नव्हता.
Verse 6
यं विनिर्जित्य कृच्छ्रेण विष्णु: क्ष्मोद्धार आगतम् । आत्मानं जयिनं मेने तद्वीर्यं भूर्यनुस्मरन् ॥ ६ ॥
गर्भोदक-सागरातून पृथ्वीचा उद्धार करण्यासाठी वराहावताराने आलेल्या भगवान विष्णूंनी कठीण युद्धात मोठ्या कष्टाने हिरण्याक्षाचा वध केला. नंतर त्याच्या विलक्षण पराक्रमाचे वारंवार स्मरण करून भगवानांनी स्वतःला खरोखर विजयी मानले.
Verse 7
निशम्य तद्वधं भ्राता हिरण्यकशिपु: पुरा । हन्तुं भ्रातृहणं क्रुद्धो जगाम निलयं हरे: ॥ ७ ॥
भावाच्या वधाची वार्ता ऐकून हिरण्यकशिपु क्रोधाने पेटला आणि भ्रातृहंता भगवान विष्णूंना मारण्याच्या इच्छेने त्यांच्या निवासस्थानी गेला।
Verse 8
तमायान्तं समालोक्य शूलपाणिं कृतान्तवत् । चिन्तयामास कालज्ञो विष्णुर्मायाविनां वर: ॥ ८ ॥
हातात त्रिशूळ घेऊन साक्षात मृत्यूसारखा येणारा त्याला पाहून, काळाची गती जाणणारे व मायाविद्येत श्रेष्ठ भगवान विष्णूंनी असे विचार केले।
Verse 9
यतो यतोऽहं तत्रासौ मृत्यु: प्राणभृतामिव । अतोऽहमस्य हृदयं प्रवेक्ष्यामि पराग्दृश: ॥ ९ ॥
मी जिथे जिथे जाईन तिथे हा हिरण्यकशिपु प्राण्यांच्या मागे मृत्यूसारखा माझा पाठलाग करील. म्हणून मी याच्या हृदयाच्या अंतरात प्रवेश करीन; हा बाह्यच पाहणारा आहे, मला पाहू शकणार नाही।
Verse 10
एवं स निश्चित्य रिपो: शरीर- माधावतो निर्विविशेऽसुरेन्द्र । श्वासानिलान्तर्हितसूक्ष्मदेह- स्तत्प्राणरन्ध्रेण विविग्नचेता: ॥ १० ॥
असा निश्चय करून, वेगाने धावणाऱ्या शत्रू असुरेंद्राच्या शरीरात माधव भगवान प्रवेशले. सूक्ष्म देह धारण करून, त्याच्या श्वासवायूसह नाकपुडीतून विष्णू आत गेले.
Verse 11
स तन्निकेतं परिमृश्य शून्य- मपश्यमान: कुपितो ननाद । क्ष्मां द्यां दिश: खं विवरान्समुद्रान् विष्णुं विचिन्वन् न ददर्श वीर: ॥ ११ ॥
विष्णूंचे निवासस्थान रिकामे पाहून, न दिसल्याने तो क्रुद्ध होऊन गर्जला. पृथ्वी, स्वर्ग, दिशा, आकाश, गुहा व समुद्र—साऱ्या विश्वात शोधूनही त्या वीराला विष्णू कुठेच दिसले नाहीत।
Verse 12
अपश्यन्निति होवाच मयान्विष्टमिदं जगत् । भ्रातृहा मे गतो नूनं यतो नावर्तते पुमान् ॥ १२ ॥
त्याला न दिसल्याने हिरण्यकशिपू म्हणाला— मी हे सारे जग शोधले, पण माझ्या भावाचा वध करणारा विष्णू सापडला नाही. तो नक्कीच त्या ठिकाणी गेला आहे जिथून कोणी परत येत नाही।
Verse 13
वैरानुबन्ध एतावानामृत्योरिह देहिनाम् । अज्ञानप्रभवो मन्युरहंमानोपबृंहित: ॥ १३ ॥
देहधारी जीवांचा वैराचा हा बंध इथे मृत्यूपर्यंतच टिकतो. अज्ञानातून उत्पन्न झालेला क्रोध अहंकाराच्या बळाने वाढतो।
Verse 14
पिता प्रह्लादपुत्रस्ते तद्विद्वान्द्विजवत्सल: । स्वमायुर्द्विजलिङ्गेभ्यो देवेभ्योऽदात् स याचित: ॥ १४ ॥
तुमचे वडील विरोचन, महाराज प्रह्लादांचे पुत्र, ब्राह्मणांवर अत्यंत प्रेम करणारे होते. ब्राह्मणवेषातील देव आले आहेत हे जाणूनही त्यांच्या विनंतीवर त्यांनी आपले आयुष्य त्यांना अर्पण केले।
Verse 15
भवानाचरितान्धर्मानास्थितो गृहमेधिभि: । ब्राह्मणै: पूर्वजै: शूरैरन्यैश्चोद्दामकीर्तिभि: ॥ १५ ॥
आपणही गृहस्थ ब्राह्मण, आपले पूर्वज आणि अत्यंत कीर्तिमान शूर महापुरुष यांनी आचरलेले धर्मनियम पाळले आहेत।
Verse 16
तस्मात् त्वत्तो महीमीषद् वृणेऽहं वरदर्षभात् । पदानि त्रीणि दैत्येन्द्र सम्मितानि पदा मम ॥ १६ ॥
म्हणून, हे दैत्येंद्र, दान देण्यात समर्थ श्रेष्ठ वरदाता! मी तुमच्याकडून फक्त इतकीच भूमी मागतो— माझ्या पावलांच्या मापाने तीन पावले।
Verse 17
नान्यत् ते कामये राजन्वदान्याज्जगदीश्वरात् । नैन: प्राप्नोति वै विद्वान्यावदर्थप्रतिग्रह: ॥ १७ ॥
हे राजन्, जगदीश्वर! तुम्ही अत्यंत दानशूर असलात तरी मला तुमच्याकडून अनावश्यक काही नको. जो विद्वान ब्राह्मण केवळ गरजेपुरतेच दान घेतो, तो पापबंधनात अडकत नाही.
Verse 18
श्रीबलिरुवाच अहो ब्राह्मणदायाद वाचस्ते वृद्धसम्मता: । त्वं बालो बालिशमति: स्वार्थं प्रत्यबुधो यथा ॥ १८ ॥
श्रीबली म्हणाला—अहो ब्राह्मणपुत्रा! तुझे शब्द वृद्ध व विद्वानांसारखे मान्य आहेत; पण तू बालक आहेस, तुझी बुद्धी बालिश आहे, स्वतःच्या हिताबाबत जणू अनभिज्ञ आहेस.
Verse 19
मां वचोभि: समाराध्य लोकानामेकमीश्वरम् । पदत्रयं वृणीते योऽबुद्धिमान् द्वीपदाशुषम् ॥ १९ ॥
मधुर वचने बोलून मला—लोकांचा एकमेव स्वामी—प्रसन्न करूनही तू फक्त तीन पावले भूमी मागतोस; हे तर अल्पबुद्धीचे लक्षण. मी त्रिलोकीचा स्वामी आहे; तुला एक द्वीपही देऊ शकतो.
Verse 20
न पुमान् मामुपव्रज्य भूयो याचितुमर्हति । तस्माद् वृत्तिकरीं भूमिं वटो कामं प्रतीच्छ मे ॥ २० ॥
हे वटू! जो माझ्याकडे मागायला येतो, त्याला पुन्हा कुठेही अधिक मागण्याची गरज पडू नये. म्हणून तू इच्छिल्यास, तुझ्या निर्वाहासाठी जितकी भूमी पुरेशी असेल तितकी माझ्याकडून घे.
Verse 21
श्रीभगवानुवाच यावन्तो विषया: प्रेष्ठास्त्रिलोक्यामजितेन्द्रियम् । न शक्नुवन्ति ते सर्वे प्रतिपूरयितुं नृप ॥ २१ ॥
श्रीभगवान म्हणाले—हे नृपा! ज्याच्या इंद्रिया अजित आहेत, त्याला त्रिलोकीतील सर्व प्रिय विषयही तृप्त करू शकत नाहीत.
Verse 22
त्रिभि: क्रमैरसन्तुष्टो द्वीपेनापि न पूर्यते । नववर्षसमेतेन सप्तद्वीपवरेच्छया ॥ २२ ॥
जो तीन पावलांनीही तृप्त होत नाही, तो नऊ वर्षांनी युक्त सात द्वीपांपैकी एक द्वीप मिळूनही भरून येत नाही; एक मिळाल्यावरही इतर द्वीपांची इच्छा करतो।
Verse 23
सप्तद्वीपाधिपतयो नृपा वैन्यगयादय: । अर्थै: कामैर्गता नान्तं तृष्णाया इति न: श्रुतम् ॥ २३ ॥
आम्ही ऐकले आहे की वैन्य (पृथु) व गया इत्यादी सात द्वीपांचे अधिपती पराक्रमी राजेही धन व भोगाच्या इच्छांनी तृष्णेचा अंत गाठू शकले नाहीत।
Verse 24
यदृच्छयोपपन्नेन सन्तुष्टो वर्तते सुखम् । नासन्तुष्टस्त्रिभिर्लोकैरजितात्मोपसादितै: ॥ २४ ॥
प्रारब्धाने जे मिळते त्यात जो संतुष्ट राहतो तो सुखी असतो; पण जो असंतुष्ट व आत्मसंयमहीन आहे, तो तीनही लोक मिळूनही सुखी होत नाही।
Verse 25
पुंसोऽयं संसृतेर्हेतुरसन्तोषोऽर्थकामयो: । यदृच्छयोपपन्नेन सन्तोषो मुक्तये स्मृत: ॥ २५ ॥
धन व भोग यांच्या बाबतीतील असंतोष हाच मनुष्याच्या संसाराचा कारण आहे; पण प्रारब्धाने जे मिळते त्यात संतोष ठेवणे हेच मुक्तीसाठी योग्य मानले आहे।
Verse 26
यदृच्छालाभतुष्टस्य तेजो विप्रस्य वर्धते । तत् प्रशाम्यत्यसन्तोषादम्भसेवाशुशुक्षणि: ॥ २६ ॥
प्रारब्धाने जे मिळते त्यात तुष्ट असलेल्या ब्राह्मणाचे तेज वाढते; पण असंतोषामुळे ते तेज पाण्याने शिंपडल्यावर जशी आग मंदावते तसेच क्षीण होते।
Verse 27
तस्मात् त्रीणि पदान्येव वृणे त्वद् वरदर्षभात् । एतावतैव सिद्धोऽहं वित्तं यावत्प्रयोजनम् ॥ २७ ॥
म्हणून, हे राजन्, दान देणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ, मी तुझ्याकडून भूमीची केवळ तीन पावलेच मागतो. एवढ्याच दानाने मी तृप्त होईन; कारण जितकी गरज तितकेच धन प्रयोजनास पुरेसे।
Verse 28
श्रीशुक उवाच इत्युक्त: स हसन्नाह वाञ्छात: प्रतिगृह्यताम् । वामनाय महीं दातुं जग्राह जलभाजनम् ॥ २८ ॥
श्रीशुकदेव म्हणाले—भगवान असे बोलताच बळी हसून म्हणाला, “तुम्हाला जे हवे ते घ्या।” वामनदेवाला इच्छित भूमी देण्याची प्रतिज्ञा दृढ करण्यासाठी त्याने जलपात्र हातात घेतले।
Verse 29
विष्णवे क्ष्मां प्रदास्यन्तमुशना असुरेश्वरम् । जानंश्चिकीर्षितं विष्णो: शिष्यं प्राह विदां वर: ॥ २९ ॥
वामनदेवाला पृथ्वी दान देण्यास उद्यत असुरराज बळीला, विष्णूचा हेतू जाणून, विद्वानांमध्ये श्रेष्ठ शुक्राचार्यांनी आपल्या शिष्याला असे सांगितले।
Verse 30
श्रीशुक्र उवाच एष वैरोचने साक्षाद् भगवान्विष्णुरव्यय: । कश्यपाददितेर्जातो देवानां कार्यसाधक: ॥ ३० ॥
श्रीशुक्राचार्य म्हणाले—हे विरोचनपुत्रा! हा वामनरूप ब्रह्मचारी साक्षात् अव्यय भगवान विष्णू आहे. कश्यपाला पिता व अदितीला माता मानून तो देवांचे कार्य साधण्यासाठी प्रकट झाला आहे.
Verse 31
प्रतिश्रुतं त्वयैतस्मै यदनर्थमजानता । न साधु मन्ये दैत्यानां महानुपगतोऽनय: ॥ ३१ ॥
अज्ञानाने तू याला भूमी देण्याचे जे वचन दिलेस ते अनर्थकारक आहे. मला ते योग्य वाटत नाही; यामुळे दैत्यांना मोठे नुकसान होईल.
Verse 32
एष ते स्थानमैश्वर्यं श्रियं तेजो यश: श्रुतम् । दास्यत्याच्छिद्य शक्राय मायामाणवको हरि: ॥ ३२ ॥
हा ब्रह्मचारीसारखा दिसणारा खरा तर साक्षात् भगवान् हरि आहे. तो तुझे राज्य, ऐश्वर्य, श्री, तेज, यश व विद्या सर्व काढून घेऊन, सर्वस्व शत्रू इंद्राला देईल.
Verse 33
त्रिभि: क्रमैरिमाल्लोकान्विश्वकाय: क्रमिष्यति । सर्वस्वं विष्णवे दत्त्वा मूढ वर्तिष्यसे कथम् ॥ ३३ ॥
तू त्याला तीन पावलांची भूमी दान देण्याचे वचन दिलेस; पण तो विश्वकाय होऊन तीन पावलांत तिन्ही लोक व्यापेल. अरे मूढा! विष्णूला सर्वस्व दिल्यावर तू कसा जगशील?
Verse 34
क्रमतो गां पदैकेन द्वितीयेन दिवं विभो: । खं च कायेन महता तार्तीयस्य कुतो गति: ॥ ३४ ॥
वामनदेव प्रथम पावलाने पृथ्वी, दुसऱ्या पावलाने स्वर्ग व्यापतील; मग आपल्या महान् विराट् देहाने आकाशही भरून टाकतील. मग तिसऱ्या पावलासाठी जागा कुठे उरेल?
Verse 35
निष्ठां ते नरके मन्ये ह्यप्रदातु: प्रतिश्रुतम् । प्रतिश्रुतस्य योऽनीश: प्रतिपादयितुं भवान् ॥ ३५ ॥
तू दिलेले वचन पूर्ण करू शकणार नाहीस; आणि प्रतिज्ञा करूनही देऊ न शकणाऱ्याचे ठिकाण नरकातच—असे मला वाटते।
Verse 36
न तद्दानं प्रशंसन्ति येन वृत्तिर्विपद्यते । दानं यज्ञस्तप: कर्म लोके वृत्तिमतो यत: ॥ ३६ ॥
ज्या दानामुळे स्वतःची उपजीविका धोक्यात येते, असे दान विद्वान् प्रशंसत नाहीत. दान, यज्ञ, तप आणि कर्म हे त्या व्यक्तीस शक्य आहे जो योग्य रीतीने उपजीविका चालवू शकतो.
Verse 37
धर्माय यशसेऽर्थाय कामाय स्वजनाय च । पञ्चधा विभजन्वित्तमिहामुत्र च मोदते ॥ ३७ ॥
म्हणून जो पूर्ण ज्ञानात स्थित आहे, त्याने आपले संचित धन पाच भागांत विभागावे—धर्मासाठी, यशासाठी, ऐश्वर्य-वृद्धीसाठी, इंद्रियसुखासाठी आणि स्वजनांच्या पालनपोषणासाठी. असा पुरुष या लोकात व परलोकातही सुखी होतो.
Verse 38
अत्रापि बह्वृचैर्गीतं शृणु मेऽसुरसत्तम । सत्यमोमिति यत् प्रोक्तं यन्नेत्याहानृतं हि तत् ॥ ३८ ॥
हे असुरश्रेष्ठ, येथेही बह्वृच-श्रुतीत गाण्यात आलेले प्रमाण माझ्याकडून ऐक. ‘ॐ’ पूर्वक उच्चारलेले वचन सत्य मानले जाते; आणि ‘ॐ’ शिवाय म्हटलेले वचन असत्यच ठरते.
Verse 39
सत्यं पुष्पफलं विद्यादात्मवृक्षस्य गीयते । वृक्षेऽजीवति तन्न स्यादनृतं मूलमात्मन: ॥ ३९ ॥
वेद सांगतात की देह-रूपी वृक्षाचे सत्य फल-फूल हेच त्याचे वास्तविक परिणाम आहेत. पण देह-वृक्षच नसेल तर सत्य फल-फूल कसे असतील? जरी देहाचे मूळ अनृत म्हटले तरी देह-वृक्षाच्या आधाराविना वास्तविक फल-फूल संभवत नाहीत.
Verse 40
तद् यथा वृक्ष उन्मूल: शुष्यत्युद्वर्ततेऽचिरात् । एवं नष्टानृत: सद्य आत्मा शुष्येन्न संशय: ॥ ४० ॥
जसा मुळासकट उपटलेला वृक्ष लवकरच कोसळून सुकतो, तसा देह-रूपी ‘अनृत’चा आधार नष्ट झाला की देहही तत्क्षणी सुकतो—यात शंका नाही.
Verse 41
पराग् रिक्तमपूर्णं वा अक्षरं यत् तदोमिति । यत् किञ्चिदोमिति ब्रूयात् तेन रिच्येत वै पुमान् । भिक्षवे सर्वम्ॐ कुर्वन्नालं कामेन चात्मने ॥ ४१ ॥
जे अक्षर पराग् (वियोग करणारे), रिक्त किंवा अपूर्ण आहे तेच ‘ॐ’ होय. जो काही ‘ॐ’ म्हणत देतो, त्याने मनुष्य खरोखर रिकामा होतो. भिक्षुकाला दान देताना सर्व काही ‘ॐ’ करून दिल्यास, ना कामना पूर्ण होतात ना आत्मतृप्ती मिळते.
Verse 42
अथैतत् पूर्णमभ्यात्मं यच्च नेत्यनृतं वच: । सर्वं नेत्यनृतं ब्रूयात् स दुष्कीर्ति: श्वसन्मृत: ॥ ४२ ॥
म्हणून ‘नाही’ असे म्हणणे हा सर्वात सुरक्षित मार्ग आहे. जरी ते असत्य असले, तरी ते पूर्ण संरक्षण करते, लोकांची करुणा आपल्याकडे वळवते आणि इतरांकडून धन गोळा करण्याची पूर्ण सोय देते. तरीही जो नेहमी ‘माझ्याकडे काहीच नाही’ असे म्हणतो, तो निंद्य आहे; तो जिवंतपणीच मृत आहे, श्वास घेत असूनही जणू मारण्यास योग्य आहे।
Verse 43
स्त्रीषु नर्मविवाहे च वृत्त्यर्थे प्राणसङ्कटे । गोब्राह्मणार्थे हिंसायां नानृतं स्याज्जुगुप्सितम् ॥ ४३ ॥
स्त्रीला वश करण्यासाठीची मधुर चापलुसी, विनोद, विवाहविधी, उपजीविकेसाठीचा व्यवहार, प्राणसंकट, गो-रक्षण व ब्राह्मणधर्माचे रक्षण, तसेच शत्रूच्या हातातून कोणाचे संरक्षण—या प्रसंगी असत्य निंद्य मानले जात नाही।
Frequently Asked Questions
On the surface it models brāhmaṇical restraint—taking only what is needed to avoid sinful entanglement. Theologically it is deliberate līlā: the Lord’s “small” request exposes the limits of material proprietorship and prepares the revelation of Trivikrama, where the Supreme measures and reclaims the cosmos while honoring the devotee’s vow.
Satisfaction is linked to self-control, not to the quantity of possessions. The text argues that uncontrolled senses remain dissatisfied even with the three worlds, while a person content with what destiny provides becomes fit for liberation and gains spiritual strength (brahma-tejas).
Śukrācārya is the Daityas’ preceptor and a master of policy and ritual learning. He recognizes Vāmana as Viṣṇu acting for the devas’ interest and warns that the promised gift will result in total dispossession, endangering Bali’s livelihood and the Daitya cause; thus he urges refusal as protective strategy.
The passage lists narrow social exceptions where falsity is traditionally not condemned (e.g., protecting life, cows, and brāhmaṇical culture). Yet the narrative context problematizes Śukrācārya’s counsel by placing it against Bali’s pledged satya and the presence of Viṣṇu; the next narrative movement tests whether expediency can override a vow made in a sacred charitable act.