Mantra 12

Sukta 91

Sanskrit (Devanagari)

इन्द्रो मह्ना महतो अर्णवस्य वि मूर्धानमभिनदर्बुदस्य । अहन्नहिमरिणात् सप्त सिन्धून् देवैर्द्यावापृथिवी प्रावतं नः

IAST Transliteration

índro mahṇā maható arṇavásya ví mū́rdhānam abhinad arbudásya | áhann áhím áriṇāt saptá síndhūn deváiḥ dyā́vāpr̥thivī prā́vataṃ naḥ ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Indra, by his mighty greatness, clave asunder the summit of the vast flood; he split the head of Arbuda. He smote the Serpent, he set free the Seven Rivers: with the Gods, O Heaven and Earth, do ye bear us onward in protection.

Translation

इंद्राने आपल्या महाशक्ती व महान् पराक्रमाने त्या विशाल जलप्रवाहाचा शिखरभाग फोडून टाकला; अर्बुदाचे मस्तकही विदीर्ण केले. त्याने अहि (सर्प)चा वध केला, सात सिन्धू (नद्या) मुक्त केल्या. हे द्यावा-पृथिवी! देवांसह आमचे रक्षण करीत आम्हाला पुढे नेा.

Word by Word

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• मह्ना: by (his) great might
• मह्ना: करण
• Type: Noun
• Root: मघन्/महन (प्रातिपदिक; ‘महन्’/‘मघन्’ से साधित ‘मह्ना’)

• महतः: of the great
• महतः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)

• अर्णवस्य: of the ocean/flood
• अर्णवस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अर्णव (प्रातिपदिक)

• वि: apart, asunder
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग)

• मूर्धानम्: the head/summit
• मूर्धानम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: मूर्धन् (प्रातिपदिक)

• अभिनत्: he split/cleft
• अभिनत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: नद् (धातु; उपसर्ग: अभि-; लुङ्)

• अर्बुदस्य: of Arbuda (a demon/serpent)
• अर्बुदस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अर्बुद (प्रातिपदिक)

• अहन्: he slew
• अहन्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: हन् (धातु; लुङ्)

• अहिम्: the serpent (Ahi/Vṛtra)
• अहिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अहि (प्रातिपदिक)

• अरिणात्: he caused to flow/let loose
• अरिणात्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: री (धातु; उपसर्ग: आ-; लुङ्)

• सप्त: seven
• सप्त: —
• Type: Adjective
• Root: सप्त (संख्या-प्रातिपदिक)

• सिन्धून्: rivers
• सिन्धून्: कर्म
• Type: Noun
• Root: सिन्धु (प्रातिपदिक)

• देवैः: with/by the gods
• देवैः: करण/सहकारक
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• द्यावापृथिवी: Heaven-and-Earth
• द्यावापृथिवी: कर्तृ (आशीर्वाद-वाक्ये) / विषय
• Type: Noun
• Root: द्यावा-पृथिवी (द्वन्द्व-समास; प्रातिपदिक)

• प्रावतम्: may they protect
• प्रावतम्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अव् (धातु; उपसर्ग: प्र-; लोट्/आशीर्लिङ्-प्रयोगः)

• नः: us / our
• नः: सम्प्रदान/कर्म (रक्षण-क्रियायाम् ‘us’)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Indra-hymn tradition (RV-derived in AV 20; seer as in the RV source of the verse)

Devata: Indra; with Dyāvāpr̥thivī as ancillary deities

Chandas: Triṣṭubh (RV-style; common in AV 20 RV-recitations)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From fierce cleaving → liberation of rivers → calm protective appeal.","listener_experience":"Empowered then reassured; sense of being carried safely after breakthrough.","intensity":8}