Sukta 17
Rishi: Vratya (subject of the hymn; traditional r̥ṣi attributions are ancillary and variable)
Devata: Vratya / Vyāna; Earth as correlated manifestation
Chandas: Prose-like Atharvanic identification style
AV 15.17 हे व्रात्य-बन्धु सूक्त आहे. यात व्रात्याची सर्वव्यापी प्राणशक्ती (व्यान) हिला विश्वातील क्षेत्रांशी तादात्म्य दिले आहे—प्रथम पृथ्वीपासून आरंभ करून, नियत आवर्तन/ऋतुक्रम (आर्तव) पर्यंत विस्तार केला आहे. श्वास-कार्यांचे जगावर अधिष्ठान करून हे अवकाश व काळ यांना पावन ठरवते आणि व्रात्याला सार्वभौम, एकत्रित करणारे तत्त्व म्हणून प्रतिष्ठित करते. ही एकता अखेरीस “अमृतत्व” (अमृतत्व) म्हणून परिपूर्ण होऊन, रक्षणकारी सहाय्य (ऊति) म्हणून प्रकट होते.
Mantras
Mantra 1
तस्य॒ व्रात्य॑स्य । योऽस्य प्रथ॒मो व्या॒नः सेयं भूमिः॑
त्या व्रात्याचे—जे त्याचे पहिले आहे, व्यान (व्यापक प्राण)—तीच ही पृथ्वी आहे.
Mantra 2
तस्य॒ व्रात्य॑स्य । योऽस्य द्वि॒तीयो॑ व्या॒नस्तद॒न्तरि॑क्षम्
त्या व्रात्याचे—जे त्याचे दुसरे आहे, व्यान (व्यापक प्राण)—तेच हे अंतरिक्ष (मध्यलोक) आहे.
Mantra 3
तस्य॒ व्रात्य॑स्य । योऽस्य तृ॒तीयो॑ व्या॒नः सा द्यौः
त्या व्रात्याचा—जो त्याचा तिसरा (अंग) आहे, ‘व्यान’ (व्यापक प्राण); तोच द्यौः (स्वर्ग/आकाश) आहे.
Mantra 4
तस्य॒ व्रात्य॑स्य ।योऽस्य चतु॒र्थो व्या॒नस्तानि॒ नक्ष॑त्राणि
त्या व्रात्याचा—जो त्याचा चौथा (अंग) आहे, ‘व्यान’ (व्यापक प्राण); तीच नक्षत्रे आहेत.
Mantra 5
तस्य॒ व्रात्य॑स्य । योऽस्य पञ्च॒मो व्या॒नस्त ऋ॒तवः॑
त्या व्रात्याचा—जो त्याच्यात पाचवा आहे, तो व्यान-प्राण; तेच ऋतू होत.
Mantra 6
तस्य॒ व्रात्य॑स्य । योऽस्य ष॒ष्ठो व्या॒नस्त आ॑र्त॒वाः
त्या व्रात्याचा—जो त्याच्यात सहावा आहे, तो व्यान-प्राण; तेच आर्तव (ऋतुचक्रातील आवर्ती भाग) होत.
Mantra 7
तस्य॒ व्रात्य॑स्य । योऽस्य सप्त॒मो व्या॒नः स सं॑वत्स॒रः
त्या व्रात्याचा—जो त्याच्यात सातवा आहे, तो व्यान-प्राण; तोच संवत्सर (वर्ष) आहे.
Mantra 8
तस्य॒ व्रात्य॑स्य । स॒मा॒नमर्थं॒ परि॑ यन्ति दे॒वाः सं॑वत्स॒रं वा ए॒तदृ॒तवो॑ऽनु॒परि॑यन्ति॒ व्रात्यं॑ च
त्या व्रात्याविषयी—देव एकाच अभिप्रायाने त्याच्या भोवती परिक्रमा करतात. हेच खरे तर संवत्सर (वर्ष) आहे; ऋतू क्रमाने व्रात्य आणि संवत्सर—दोन्हींच्या भोवती फिरत राहतात.
Mantra 9
तस्य॒ व्रात्य॑स्य । यदा॑दि॒त्यम॑भिसंवि॒शन्त्य॑मावा॒स्यां चै॒व तत् पौ॑र्णमा॒सीं च॑
त्या व्रात्याविषयी—जेव्हा ते आदित्य (सूर्य) मध्ये प्रवेश करतात, तेव्हाच ते खरे तर अमावास्याही आणि पौर्णिमाही असते.
Mantra 10
तस्य॒ व्रात्य॑स्य । एकं॒ तदे॑षाममृत॒त्वमित्याहु॑तिरे॒व
त्या व्रात्याचे—त्यांचे हे एकच तत्त्व अमरत्व आहे, असे म्हणतात; तीच तर मदत आहे, निश्चयच.
Frequently Asked Questions
Here the Vrātya is presented less as a social outsider and more as a cosmic person/principle whose pervading breath (Vyāna) constitutes and orders the world.
It uses bandhu (correspondence) logic: Earth is the most immediate, all-supporting ‘field’ of pervasion, so it is identified with the Vrātya’s first Vyāna to sacralize space and ground sovereignty.
It frames deathlessness as a practical protective power: knowing/reciting the Vrātya’s unity and pervasion is treated as a stabilizing, safeguarding force for the community and its order.
Ask anything about Sukta 17 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.