Sukta 6
Rishi: Traditionally associated with late Atharvanic/Brāhmaṇa-style compilers (sectional tradition rather than a single named ṛṣi).
Devata: Brahman / Vāc (implicit: the Vedic speech-forms Ṛc, Sāman, Yajus).
Chandas: Mixed/Brāhmaṇa-prose cadence (not a strict classical chandas; late AV style).
अथर्ववेद १५.६ हे उशिरच्या काळातील, ब्राह्मण-शैलीचे समृद्धीचे सूक्त आहे. यात ऋक्, सामन्, यजुस् या वैदिक वाणी-रूपांसाठी आणि ब्रह्मन्साठीही वेदज्ञाला ‘प्रिय निवास’ (priyaṃ dhāma) म्हणून प्रतिष्ठित केले जाते. पृथ्वी, अग्नी, वनस्पती, दिशा आणि संबंधित शक्ती अशा विश्वाधारांची गणना करून हे सूक्त प्रतिष्ठेला पावित्र्य देते: पठणकर्ता वेदाचा अधिकृत आसन म्हणून वैध ठरतो; निसर्ग त्याचे रक्षण करतो आणि तो सर्वोच्च लोकात दृढपणे अधिष्ठित होतो.
Mantras
Mantra 1
स ध्रु॒वां दिश॒मनु॒ व्यऽचलत्
तो ध्रुव दिशेचा अनुकरण करीत पुढे निघाला.
Mantra 2
तं भूमि॑श्चा॒ग्निश्चौष॑धयश्च॒ वन॒स्पत॑यश्च वानस्प॒त्याश्च॑ वी॒रुध॑श्चानु॒व्यऽचलन्
त्याच्या मागोमाग भूमी आणि अग्नीही चालले; औषधी चालल्या, वनस्पती-स्वामी चालले, वानस्पत्य (वनोत्पन्न) वृक्ष-लता चालल्या, आणि वीरुध् (वेलीं/सरपटणाऱ्या वनस्पती)ही त्याच्या मागे चालत गेल्या.
Mantra 3
भूमे॑श्च॒ वै सो॒३ग्नेश्चौष॑धीनां च॒ वन॒स्पती॑नां च वानस्प॒त्यानां॑ । च वी॒रुधां॑ च प्रि॒यं धाम॑ भवति॒ य ए॒वं वेद॑
जो असे जाणतो, तो खरोखरच भूमीचा, अग्नीचा, औषधींचा, वनस्पती-स्वाम्यांचा, वानस्पत्य (वनोत्पन्न) वृक्ष-लतांचा, आणि वीरुध् (वेलीं/सरपटणाऱ्या वनस्पतींचा) प्रिय धाम (आश्रयस्थान) होतो.
Mantra 4
स ऊ॒र्ध्वां दिश॒मनु॒ व्यऽचलत्
तो ऊर्ध्व दिशेनुसार पुढे सरकला.
Mantra 5
तमृ॒तं च॑ स॒त्यं च॒ सूर्य॑श्च च॒न्द्रश्च॒ नक्ष॑त्राणि चानु॒व्यचलन्
त्याच्या मागोमाग ऋत आणि सत्य चालले; सूर्य आणि चंद्र, तसेच नक्षत्रेही त्याच्या पाठोपाठ चालली.
Mantra 6
ऋ॒तस्य॑ च॒ वै स स॒त्यस्य॑ च॒ सूर्य॑स्य च च॒न्द्रस्य॑ च॒ नक्ष॑त्राणां च । प्रि॒यं धाम॑ भवति॒ य ए॒वं वेद॑
खरोखर तो ऋताचा, सत्याचा, सूर्याचा, चंद्राचा आणि नक्षत्रांचा होय; जो असे जाणतो तो प्रिय धाम (आश्रय) होतो.
Mantra 7
स उत्त॒मां दिश॒मनु॒ व्यऽचलत्
तो उत्तम दिशेच्या अनुगामी होऊन पुढे गेला.
Mantra 8
तमृच॑श्च॒ सामा॑नि च॒ यजूं॑षि च॒ ब्रह्म॑ चानु॒व्यऽचलन्
त्याच्या मागोमाग ऋचा, सामगान, यजुः-मंत्र आणि ब्रह्म (ब्रह्मतत्त्व/ब्रह्मविद्या)ही अनुगामी होऊन चालले.
Mantra 9
ऋ॒चां च॒ वै स साम्नां॑ च॒ यजु॑षां च॒ ब्रह्म॑णश्च प्रि॒यं धाम॑ भवति॒ य ए॒वं वेद॑
जो असे जाणतो, तो ऋचा, सामन्, यजुष् आणि पवित्र ब्रह्मन् यांचा प्रिय धाम—प्रिय आश्रय/स्थान—होतो.
Mantra 10
स बृ॑ह॒तीं दिश॒मनु॒ व्यऽचलत्
तो बृहती दिशा—महान दिक्—अनुसरून पुढे गेला.
Mantra 11
तमि॑तिहा॒सश्च॑ पुरा॒णं च॒ गाथा॑श्च नाराशं॒सीश्चा॑नु॒व्यऽचलन्
त्याच्या मागोमाग इतिहासन व पुराण, तसेच गाथा आणि नाराशंसी स्तुती—त्याच्या अनुचर होऊन—चालू लागल्या.
Mantra 12
इ॒ति॒हा॒सस्य॑ च॒ वै स पु॑रा॒णस्य॑ च॒ गाथा॑नां च नाराशं॒सीनां॑ च प्रि॒यं धाम॑ भवति॒ य ए॒वं वेद॑
जो असे जाणतो, तो निश्चयच इतिहासन व पुराण, तसेच गाथा व नाराशंसी स्तुती यांचे प्रिय धाम—प्रिय आश्रयस्थान—होतो.
Mantra 13
स प॑र॒मां दिश॒मनु॒ व्यऽचलत्
तो परम दिशा—सर्वोच्च दिक्—याकडे पुढे गेला.
Mantra 14
तमा॑हव॒नीय॑श्च॒ गार्ह॑पत्यश्च दक्षिणा॒ग्निश्च॑ य॒ज्ञश्च॒ यज॑मानश्च प॒शव॑श्चानु॒व्यऽचलन्
त्याच्या मागोमाग आहवनीय, गार्हपत्य आणि दक्षिणाग्नी; तसेच यज्ञ, यजमान आणि पशूही अनुकरण करीत पुढे गेले.
Mantra 15
आ॒ह॒व॒नीय॑स्य च॒ वै स गार्ह॑पत्यस्य च दक्षिणा॒ग्नेश्च॑ य॒ज्ञस्य॑ च॒ यज॑मानस्य च प॒शूनां च॑ प्रि॒यं धाम॑ भवति॒ य ए॒वं वेद॑
जो असे जाणतो, तो निश्चयच आहवनीय, गार्हपत्य आणि दक्षिणाग्नीचा; तसेच यज्ञ, यजमान आणि पशूंचा प्रिय धाम (आश्रयस्थान) होतो.
Mantra 16
सोऽना॑दिष्टां॒ दिश॒मनु॒ व्यऽचलत्
तो अनिर्दिष्ट दिशेच्या मार्गाने पुढे निघून गेला.
Mantra 17
तमृ॒तव॑श्चार्त॒वाश्च॒ लोका॑श्च लौ॒क्याश्च॒ मासा॑श्चार्धमा॒साश्चा॑होरा॒त्रे चा॑नु॒व्यऽचलन्
त्याच्या मागोमाग ऋतू आणि आर्तव (ऋतु-विभाग), लोक आणि लौक्य (सांसारिक) लोक, मास आणि अर्धमास, तसेच अहोरात्र (दिवस-रात्र)ही अनुयायी होऊन चालू लागले.
Mantra 18
ऋ॒तू॒नां च॒ वै स आ॑र्त॒वानां॑ च॒ लोका॑नां च लौ॒क्यानां॑ च॒ मासा॑नां चार्धमा॒सानां॑ चाहोरा॒त्रयो॑श्च प्रि॒यं धाम॑ भवति॒ य ए॒वं वेद॑
जो असे जाणतो, तो निश्चयच ऋतू व आर्तवांचा, लोक व लौक्यांचा, मास व अर्धमासांचा, तसेच अहोरात्राचा प्रिय धाम (आश्रयस्थान) होतो.
Mantra 19
सोऽना॑वृत्तां॒ दिश॒मनु॒ व्यचल॒त् ततो॒ नाव॒र्त्स्यन्न॑मन्यत
तो पुन्हा न फिरणाऱ्या दिशेच्या मागोमाग पुढे गेला; आणि तेथून त्याने असे मानले—“आता मी परत येणार नाही.”
Mantra 20
तं दिति॒श्चादि॑ति॒श्चेडा॑ चेन्द्रा॒णी चानु॒व्यऽचलन्
त्याच्या मागोमाग दिती व अदिती, तसेच इडा व इंद्राणीही—अनुसरण करत—पुढे निघाल्या.
Mantra 21
दिते॑श्च॒ वै सोऽदि॑ते॒श्चेडा॑याश्चेन्द्रा॒ण्याश्च॑ प्रि॒यं धाम॑ भवति॒ य ए॒वं वेद॑
जो असे जाणतो, तो दिती व अदितीचा, तसेच इडा व इंद्राणीचा प्रिय धाम (आश्रय) होतो.
Mantra 22
स दिशोऽनु॒ व्यऽचलत्
तो दिशांच्या अनुषंगाने पुढे सरकला.
Mantra 23
तं वि॒राडनु॒ व्यऽचल॒त् सर्वे॑ च दे॒वाः सर्वा॑श्च दे॒वताः॑
त्याच्या मागोमाग विराट् चालली; आणि सर्व देव, तसेच सर्व देवताही.
Mantra 24
वि॒राज॑श्च॒ वै स सर्वे॑षां च दे॒वानां॒ सर्वा॑सां च दे॒वतानां प्रि॒यं धाम॑ भवति॒ य ए॒वं वेद॑
आणि खरोखर, जो असे जाणतो तो विराज्चा तसेच सर्व देवांचा आणि सर्व देवतांचा प्रिय धाम होतो.
Mantra 25
स सर्वा॑नन्तर्दे॒शाननु॒ व्यऽचलत्
तो सर्व अंतर्देशांत (मध्य प्रदेशांत) व्यापून पुढे सरकला.
Mantra 26
तं प्र॒जाप॑तिश्च परमे॒ष्ठी च॑ पि॒ता च॑ पिताम॒हश्चा॑नु॒व्यऽचलन्
त्याच्या मागोमाग प्रजापती, परमेष्ठी, पिता आणि पितामहही—सर्व दिशांनी त्याचा पाठपुरावा करीत—चालू लागले.
Frequently Asked Questions
It means the person is recognized as a fitting seat for Vedic speech—someone in whom Ṛc, Sāman, and Yajus can ‘dwell’ without being harmed by misuse. Practically, it signifies legitimacy, authority, and auspicious presence in ritual and society.
Both, but in a specific way: prosperity here is status and stability that arise from brahman-power (brahmavarcasa). The hymn links worldly standing to alignment with Vedic speech and cosmic supports like earth, fire, and plant-life.
In the cited portion, no material substance is required; the efficacy is framed as knowledge and correct recitation (“ya evaṃ veda”). Some Atharvanic rites add substances in practice, but this hymn’s core method is speech-authorization through identification.
Ask anything about Sukta 6 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.