Mantra 15
Sukta 4
Sanskrit (Devanagari)
हैमनावेनं मासौ ध्रुवाया दिशो गोपायतो भूमिश्चाग्निश्चानु तिष्ठतो य एवं वेद
IAST Transliteration
haimanā́vénaṃ māsáu dhruvā́yā diśó gopāyato bhū́miś cāgníś cā́nu tiṣṭhato yá eváṃ véda
English Translation (Griffith/Whitney)
The two Haimanā months—yea, they guard for him the Quarters of the steadfast Region; and Earth and Agni stand attendant upon him—who thus hath knowledge.
Translation
हैमना हे दोन मास—त्याच्यासाठी ध्रुव (स्थिर) प्रदेशाच्या दिशांचे रक्षण करतात; आणि भूमी व अग्नी त्याच्या मागोमाग उभे राहून सेवेत तत्पर असतात—जो असे जाणतो त्याला.
Word by Word
हैमनाin the winter-season / wintry
हैमना:
अधिकारण (काल-निर्देशः) / विशेषण
TypeNoun
Rootहैमन् (प्रातिपदिक; ‘हेमन्त’/‘हैम’ से) अथवा हैमन (ऋतु-नाम)
नावेनम्with a boat—him/it
नावेनम्:
करण (नावा ‘by/with a boat’) + कर्म (एनम् ‘him/it’)
TypeNoun + Pronoun
Rootनाव (प्रातिपदिक) + एनम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक ‘एतद्’ का रूप)
मासौ(the) two months
मासौ:
अधिकारण (काल-निर्देशः) / कर्म (संदर्भानुसार)
TypeNoun
Rootमास (प्रातिपदिक)
ध्रुवायाःof the fixed/steadfast
ध्रुवायाः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeAdjective (used substantively)
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
दिशःof the direction/quarter
दिशः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक ‘दिशा’)
गोपायतेprotects/guards
गोपायते:
क्रिया
TypeVerb
Rootगुप्/गोपाय (धातु; ‘to protect’)
भूमिःthe earth
भूमिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच
अग्निःAgni / fire
अग्निः:
कर्तृ (भूम्या सह समुच्चितः)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच
अनुafter, along; in accordance
अनु:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable (preverb)
Rootअनु
तिष्ठतःthe two stand / remain
तिष्ठतः:
क्रिया (कर्तृ: भूमिः+अग्निः)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
यःwho
यः:
कर्तृ (उपवाक्ये)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
एवम्thus, in this way
एवम्:
प्रकार (manner)
TypeIndeclinable
Rootएवम्
वेदknows
वेद:
क्रिया
TypeVerb
Rootविद् (धातु; ‘to know’)
Attribution
Rishi: Late Atharvanic cosmological/royal material (AV 15).
Devata: Māsāḥ (Months), Dhruvā Dik, Bhūmi, Agni.
Chandas: Prose/ritual formula (yajus-like) with a relative clause ending.
Mantra Rasa
Primary: shanta
Secondary: adbhuta