Chapter 11: Wisdom

Verse 1

अष्टावक्र उवाच ॥ भावाभावविकारश्च स्वभावादिति निश्चयी । निर्विकारो गतक्लेशः सुखेनैवोपशाम्यति ॥ ११-१॥

अष्टावक्र म्हणाले—भाव-अभावांचे विकार स्वभावानेच होतात असा ज्याचा निश्चय आहे, तो निर्विकार व क्लेशरहित होऊन सहज शांत होतो.

Verse 2

ईश्वरः सर्वनिर्माता नेहान्य इति निश्चयी । अन्तर्गलितसर्वाशः शान्तः क्वापि न सज्जते ॥ ११-२॥

ईश्वरच सर्वांचा निर्माता आहे आणि येथे दुसरे काही नाही असा ज्याचा निश्चय आहे, त्याच्या सर्व आशा अंतरंगात विरघळतात; तो शांत होऊन कुठेही आसक्त होत नाही.

Verse 3

आपदः सम्पदः काले दैवादेवेति निश्चयी । तृप्तः स्वस्थेन्द्रियो नित्यं न वाञ्छति न शोचति ॥ ११-३॥

आपत्ती व संपत्ती या काळ आणि दैवानेच येतात, असा ज्याचा दृढ निश्चय आहे, तो नित्य तृप्त, इंद्रियस्थिर राहून न इच्छा करतो, न शोक करतो.

Verse 4

सुखदुःखे जन्ममृत्यू दैवादेवेति निश्चयी । साध्यादर्शी निरायासः कुर्वन्नपि न लिप्यते ॥ ११-४॥

सुख-दुःख आणि जन्म-मृत्यू दैवानेच आहेत असा ज्याचा निश्चय आहे, तो अनिवार्य सत्य पाहून निरायास राहतो आणि कर्म करूनही लिप्त होत नाही.

Verse 5

चिन्तया जायते दुःखं नान्यथेहेति निश्चयी । तया हीनः सुखी शान्तः सर्वत्र गलितस्पृहः ॥ ११-५॥

दुःख चिंतेतूनच जन्मते, अन्यथा नाही, असा ज्याचा निश्चय आहे, तो चिंतारहित होऊन सुखी, शांत आणि सर्वत्र स्पृहाशून्य होतो.

Verse 6

नाहं देहो न मे देहो बोधोऽहमिति निश्चयी । कैवल्यमिव सम्प्राप्तो न स्मरत्यकृतं कृतम् ॥ ११-६॥

मी देह नाही, देह माझा नाही, मी शुद्ध बोध आहे असा दृढ निश्चय ज्याचा आहे, तो जणू कैवल्य प्राप्त करून कृत-अकृत कर्मांचे स्मरण करत नाही.

Verse 7

आब्रह्मस्तम्बपर्यन्तमहमेवेति निश्चयी । निर्विकल्पः शुचिः शान्तः प्राप्ताप्राप्तविनिर्वृतः ॥ ११-७॥

ब्रह्मापासून तृणापर्यंत सर्व मीच आहे असा ज्याचा निश्चय आहे, तो निर्विकल्प, शुचि, शांत आणि प्राप्त-अप्राप्त यांपासून निवृत्त राहतो.

Verse 8

नानाश्चर्यमिदं विश्वं न किञ्चिदिति निश्चयी । निर्वासनः स्फूर्तिमात्रो न किञ्चिदिव शाम्यति ॥ ११-८॥

हे विश्व नानाविध आश्चर्यांनी भरलेले आहे, तरी परमार्थतः काहीच नाही असा ज्याचा निश्चय आहे, तो वासनारहित, स्फूर्तिमात्र होऊन जणू काही नसल्यासारखा शांत होतो.