Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

वेदव्यास-परम्परा तथा प्रणव-ब्रह्म-स्तुति

त्रय्यारुणः पञ्चदशे षोडशे तु धनंजयः क्रतुंजयः सप्तदशे ऋणज्यो ऽष्टादशे स्मृतः

trayyāruṇaḥ pañcadaśe ṣoḍaśe tu dhanaṃjayaḥ kratuṃjayaḥ saptadaśe ṛṇajyo 'ṣṭādaśe smṛtaḥ

പതിനഞ്ചാമത്തിൽ ത്രയ്യാരുണൻ സ്മൃതൻ; പതിനാറാമത്തിൽ ധനഞ്ജയൻ. പതിനേഴാമത്തിൽ ക്രതുഞ്ജയൻ, പതിനെട്ടാമത്തിൽ ഋണജ്യൻ സ്മൃതൻ—കാലക്രമത്തിൽ ഒരേ തത്ത്വത്തിന്റെ പല നാമങ്ങൾ.

त्रय्यारुणःTray(y)āruṇa
त्रय्यारुणः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootत्रयी (प्रातिपदिक) + अरुण (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः/सम्बन्ध-तत्पुरुषः: ‘त्रय्याः अरुणः’ (Aruna of the three Vedas) इति नाम; पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्
पञ्चदशेin the fifteenth
पञ्चदशे:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपञ्चदशम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी, एकवचनम्
षोडशेin the sixteenth
षोडशे:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootषोडशम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी, एकवचनम्
तुindeed/but
तु:
Sambandha (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविशेषार्थक-निपातः (particle)
धनंजयःDhanaṃjaya
धनंजयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootधन (प्रातिपदिक) + जय (प्रातिपदिक)
Formउपपद-तत्पुरुषः: ‘धनं जयति’ (conqueror of wealth) इति नाम; पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्
क्रतुंजयःKratuṃjaya
क्रतुंजयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootक्रतु (प्रातिपदिक) + जय (प्रातिपदिक)
Formउपपद-तत्पुरुषः: ‘क्रतुं जयति’ (conqueror of sacrifices/rites) इति नाम; पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्
सप्तदशेin the seventeenth
सप्तदशे:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootसप्तदशम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी, एकवचनम्
ऋणज्यःṚṇajya
ऋणज्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootऋण (प्रातिपदिक) + ज्य (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषः (नामसमासः); पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; पाठभेदे ‘ऋणज्यो’ (o-प्रत्ययान्त-रूप)
अष्टादशेin the eighteenth
अष्टादशे:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअष्टादशम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी, एकवचनम्
स्मृतःis said/recorded
स्मृतः:
Karma (Predicate complement/कर्म)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + त (कृत्-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः; पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्

Sage Parāśara (teaching Maitreya)

T
Trayyāruṇa
D
Dhanaṃjaya
K
Kratuṃjaya
Ṛṇajya
S
Sūrya (implied solar principle/Āditya enumeration)

FAQs

The verse preserves a traditional enumeration where successive positions/cycles are marked by specific names, indicating regulated cosmic administration rather than randomness—many names pointing to ordered function.

By presenting a sequence (15th–18th) with fixed appellations, Parāśara emphasizes that time and cosmic roles proceed by structured succession, taught as received tradition (smṛtaḥ).

Even when the verse lists functional names within the solar/time order, the Purāṇic intent is that the supreme sustaining reality (ultimately Vishnu) is expressed through many operational forms that uphold dharma and cosmic rhythm.