Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

सर्गभेदाः — अविद्या, स्रोतोभेदाः, नव सर्गाः, देवासुरादिसृष्टिः, वेद-यज्ञप्रादुर्भावः

इत्य् एते कथिताः सर्गाः षड् अत्र मुनिसत्तम प्रथमो महतः सर्गो विज्ञेयो ब्रह्मणस् तु सः

ity ete kathitāḥ sargāḥ ṣaḍ atra munisattama prathamo mahataḥ sargo vijñeyo brahmaṇas tu saḥ

ഇങ്ങനെ, ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, ഇവിടെ സൃഷ്ടിയുടെ ആറു വകഭേദങ്ങൾ പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടു. അവയിൽ ആദ്യത്തേത് ‘മഹത്’ സൃഷ്ടിയെന്നു അറിയുക; അതു ബ്രഹ്മൻ (പരമ യാഥാർത്ഥ്യം) സംബന്ധിച്ച സൃഷ്ടിയാണ്.

इतिthus
इति:
Sambandha-bodhaka (Discourse marker/निपात)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इत्यादि-समाप्त्यर्थक (quotative/closure particle)
एतेthese
एते:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; सर्वनाम
कथिताःhave been described
कथिताः:
Karta (Predicate participle/कर्ता-समानााधिकरण)
TypeVerb
Rootकथ् (धातु)
Formभूतकृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन
सर्गाःcreations, emanations
सर्गाः:
Karta (Subject complement/कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन
षट्six
षट्:
Visheshana (Numeral adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootषष् (संख्या-प्रातिपदिक)
Form(संख्यावाचक) पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; विशेषण
अत्रhere
अत्र:
Deshadhikarana (Locative sense/अधिकरण-भाव)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (adverb: 'here')
मुनिसत्तमO best of sages
मुनिसत्तम:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमुनि + सत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (मुनिषु सत्तमः)
प्रथमःthe first
प्रथमः:
Visheshana (Adjective of sarga/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषण
महतःof Mahat (the Great principle)
महतः:
Shashthi-sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन
सर्गःcreation, emanation
सर्गः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
विज्ञेयःis to be known
विज्ञेयः:
Vidhi (Predicative obligation/विधेय)
TypeVerb
Rootवि-ज्ञा (धातु)
Formकृत्य-प्रत्ययान्त (gerundive/भाव्य); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विधेय (to be known)
ब्रह्मणःof Brahmā/Brahman
ब्रह्मणः:
Shashthi-sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन
तुindeed, but
तु:
Sambandha-bodhaka (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
सःthat (one), he
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सर्वनाम

Sage Parāśara (teaching Maitreya)

P
Parāśara
M
Maitreya
B
Brahman

FAQs

This verse identifies Mahat as the first creation, marking the initial intelligible principle from which further cosmic manifestation proceeds.

He frames creation as sixfold and states that the first category is the creation of Mahat, grounding the sequence in a principled cosmological order.

By calling the first creation ‘of Brahman,’ the verse underscores that all emanation ultimately rests on the Supreme Reality—understood in the Vishnu Purana’s Vaishnava lens as the highest sovereign source.