Vamana Purana — Vishnu Slays Kalanemi, Shloka 45

Vishnu Enters the Deva–Asura War and Slays Kalanemi

Devanagari script

अयं स दनुपुत्रसैन्यवित्रासकृद्रिषुः परमकोपितः स मधोर्विघातकृत् हिरण्यनयनान्तकः कुसुमपूजारतिः क्व याति मम दृष्टिगोचरे निपतितः खलः वम्प्_47.43 यद्येष संप्रति ममाहवमभ्युषैति नृनं न याति निलयं निजमम्बुजाक्षः मन्मुष्टिपिष्टशिथिलाङ्गमुपात्तभस्म संद्रक्ष्यते सुरजनो भयकातराक्षः // वम्प्_47.44 इत्येवमुक्त्वा मधुसूदनं वै स कालनेमिः स्फुरिताधरोष्ठः गदां खगेन्द्रोपरि जातकोपो मुमोच शैले कुलिशं यथेन्द्रः

Transliteration

ayaṃ sa danuputrasainyavitrāsakṛdriṣuḥ paramakopitaḥ sa madhorvighātakṛt hiraṇyanayanāntakaḥ kusumapūjāratiḥ kva yāti mama dṛṣṭigocare nipatitaḥ khalaḥ VamP_47.43 yadyeṣa saṃprati mamāhavamabhyuṣaiti nṛnaṃ na yāti nilayaṃ nijamambujākṣaḥ manmuṣṭipiṣṭaśithilāṅgamupāttabhasma saṃdrakṣyate surajano bhayakātarākṣaḥ // VamP_47.44 ityevamuktvā madhusūdanaṃ vai sa kālanemiḥ sphuritādharoṣṭhaḥ gadāṃ khagendropari jātakopo mumoca śaile kuliśaṃ yathendraḥ

Translation

ഇവൻ തന്നെയാണ് ആ ശത്രു—ദനുപുത്രന്മാരുടെ സൈന്യങ്ങളെ ഭീതിപ്പെടുത്തുന്നവൻ; പരമക്രോധിതൻ; മധുവിനെ വധിച്ചവൻ; ഹിരണ്യനയനനെ നശിപ്പിച്ചവൻ; പുഷ്പപൂജയിൽ ആസ്വദിക്കുന്നവൻ. എന്റെ ദൃഷ്ടിഗോചരത്തിൽ വീണിരിക്കുന്ന ഈ ദുഷ്ടൻ ഇനി എവിടെ പോകും? (വമ്പ് 47.43) ഈ പദ്മാക്ഷൻ ഇപ്പോൾ എന്റെ യുദ്ധത്തിലേക്ക് വരാൻ ധൈര്യപ്പെടുകയാണെങ്കിൽ, അവൻ നിശ്ചയം തന്റെ ധാമത്തിലേക്ക് മടങ്ങുകയില്ല. എന്റെ മുഷ്ടികളാൽ ചതഞ്ഞ് അവയവങ്ങൾ ശിഥിലമായി ഭസ്മലിപ്തനായ അവനെ ദേവഗണം ഭയകമ്പിതനേത്രങ്ങളോടെ കാണും. (വമ്പ് 47.44) ഇങ്ങനെ മധുസൂദനനോട് പറഞ്ഞ്, അധരം വിറയുന്ന കാലനേമി ക്രോധത്തോടെ ഖഗേന്ദ്രന്റെ മുകളിൽ നിന്ന് ഗദയെ എറിഞ്ഞു—ഇന്ദ്രൻ പർവതത്തിൽ വജ്രം എറിയുന്നതുപോലെ।

Speakers

• Kālanemi (a Dānava) taunting Viṣṇu (Madhusūdana/ambujākṣa). Narrative voice then describes his action.

Primary Deities

• Vishnu
• Garuḍa
• Indra

Key Themes

• Asura-vākya (taunt/boast) and hubris
• Remembrance of Viṣṇu’s prior demon-slayings
• Devotional marker: flower-worship (kusuma-pūjā)
• Garuḍa as Viṣṇu’s vehicle in battle
• Indra-vajra simile to heighten martial imagery

Verse Rasa (Emotional Flavour)

{ "primaryRasa": "raudra", "secondaryRasa": "vira", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

Why does the demon list Viṣṇu’s epithets (Madhusūdana, lotus-eyed, etc.) while insulting him?

Purāṇic taunts often paradoxically function as ‘involuntary stuti’: even in hostility, the asura must acknowledge Viṣṇu’s established mythic résumé (past slayings and divine marks), which heightens the irony of his impending defeat.

What is the significance of calling Viṣṇu ‘kusuma-pūjā-ratiḥ’ (delighting in flower-worship) in a battle scene?

It links the battlefield Viṣṇu to the temple Viṣṇu: the same deity who receives gentle offerings also wields cosmic weapons. This juxtaposition supports a purāṇic theology where bhakti and kṣātra (protective power) are complementary.

How should we understand ‘from atop the king of birds’ (khagendropari)?

It indicates the combat is occurring with Garuḍa present as Viṣṇu’s vāhana. The demon’s act of hurling a mace ‘upon/at’ that elevated position underscores both the aerial scale of the fight and the audacity of challenging Viṣṇu on his own mount.