HomeVamana PuranaAdh. 10Shloka 53
Previous Verse
Next Verse

Vamana Purana — Sukeshi's Inquiry into Dharma, Shloka 53

Sukeshi’s Inquiry into Dharma: The Seven Dvipas and the Twenty-One Hells

समाजघानाथ हुताशनं हि वरयुधेनाथ वराङ्गमध्ये समाहतो ऽग्निः परिमुच्य शम्बरं तथान्धकं स त्वरितो ऽभ्यधावत् // वम्प्_10.52 तमापतन्तं परिघेण भूयः समाहनन्मूर्ध्नि तदान्धको ऽपि स ताडितो ऽग्निर्दितिजेश्वरेण भयात् प्रदुद्राव रणाजिराद्वि

samājaghānātha hutāśanaṃ hi varayudhenātha varāṅgamadhye samāhato 'gniḥ parimucya śambaraṃ tathāndhakaṃ sa tvarito 'bhyadhāvat // VamP_10.52 tamāpatantaṃ parigheṇa bhūyaḥ samāhananmūrdhni tadāndhako 'pi sa tāḍito 'gnirditijeśvareṇa bhayāt pradudrāva raṇājirādvi

അപ്പോൾ അവൻ യുദ്ധമദ്ധ്യേ ഉത്തമായുധം കൊണ്ട് ഹുതാശനനെ പ്രഹരിച്ചു. പ്രഹരിക്കപ്പെട്ട അഗ്നി ശംബരനെ വിട്ട് വേഗത്തിൽ അന്ധകന്റെ നേരെ പാഞ്ഞു. പാഞ്ഞെത്തിയ അഗ്നിയുടെ തലയിൽ അന്ധകൻ വീണ്ടും പരിഘം കൊണ്ട് അടിച്ചു. ദിതിജാധിപന്റെ പ്രഹാരത്തിൽ അഗ്നി ഭയത്തോടെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്ന് ഓടിപ്പോയി.

समाजघानhe struck
समाजघान:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootsam-ā√han (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; ‘he struck’
अथthen
अथ:
Anantarya (अनन्तर्य)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formअव्यय (then/now)
हुताशनम्Fire (Agni)
हुताशनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roothutāśana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
हिindeed
हि:
Sambandha (निपात)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formनिपात (emphasis)
वरयुधेनwith an excellent weapon
वरयुधेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootvara + yudha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; कर्मधारयः ‘वरं युधम्/युधं (श्रेष्ठं आयुधम्)’
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formअव्यय
वराङ्गमध्येin the middle of the body
वराङ्गमध्ये:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootvara + aṅga + madhya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषः ‘वरस्य अङ्गस्य मध्ये’ (in the middle of the body)
समाहतःhaving been struck
समाहतः:
Karta (कर्ता) (of passive predicate)
TypeVerb
Rootsam-ā√han (धातु)
Formक्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘struck’
अग्निःAgni
अग्निः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootagni (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
परिमुच्यhaving freed (himself)
परिमुच्य:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootpari√muc (धातु)
Formक्त्वान्त (Gerund), अव्यय; ‘having released/let go’
शम्बरम्Śambara
शम्बरम्:
Apādāna (अपादान) (from whom freed)
TypeNoun
Rootśambara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय (so/likewise)
अन्धकम्Andhaka
अन्धकम्:
Apādāna (अपादान) (from whom freed)
TypeNoun
Rootandhaka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
त्वरितःswift
त्वरितः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottvarita (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अभ्यधावत्ran towards
अभ्यधावत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootabhi-ā√dhāv (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आपतन्तम्rushing (at him)
आपतन्तम्:
Karma (कर्म) (qualifier)
TypeVerb
Rootā√pat (धातु)
Formशतृ (Present Active Participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘rushing/attacking’
परिघेणwith a club/bar
परिघेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootparigha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
भूयःagain
भूयः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootbhūyas (अव्यय)
Formअव्यय (again/further)
समाहनत्he struck
समाहनत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootsam-ā√han (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
मूर्ध्निon the head
मूर्ध्नि:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmūrdhan (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
तदाthen
तदा:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formअव्यय (then)
अन्धकःAndhaka
अन्धकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootandhaka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अपिalso
अपि:
Sambandha (निपात)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formनिपात (also)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ताडितःhaving been struck
ताडितः:
Karta (कर्ता) (of passive predicate)
TypeVerb
Root√tāḍ (धातु)
Formक्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘struck’
अग्निःAgni
अग्निः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootagni (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
दितिजेश्वरेणby the lord of the Diti-born (Daitya king)
दितिजेश्वरेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootditija + īśvara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘दितिजानाम् ईश्वरः’
भयात्from fear
भयात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootbhaya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; हेत्वर्थे ‘out of fear’
प्रदुद्रावran away
प्रदुद्राव:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra√dru (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
रणाजिरात्from the battlefield
रणाजिरात्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootraṇājira (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
इवas if
इव:
Sambandha (उपमा)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formउपमा-निपात (comparative particle)
Not explicit in the provided excerpt (embedded narration; likely Pulastya → Nārada framework)
Agni (Hutāśana)AndhakaŚambara
Daitya-Deva ConflictBattle narrativePower reversal (deity temporarily routed)Fear and retreat in war

{ "primaryRasa": "vira", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

Even cosmic powers can be portrayed as strategically withdrawing when overmatched; Purāṇic ethics emphasizes that victory is not merely strength but alignment with dharma and the larger divine order that ultimately reasserts itself.

Vamśānucarita: episodic history of gods and anti-gods (Deva–Asura warfare), illustrating the recurring contest between order and disorder.

Fire (Agni) represents purification and sacrificial order; its temporary defeat by Andhaka symbolizes the suppression of sattvic order by violent tamas, setting the stage for restoration through higher divine intervention.