Vamana Purana — Ritadhvaja Aids Galava, Shloka 12
Ritadhvaja’s Aid to Galava and Andhaka’s Infatuation with Gauri
Devanagari script
पुलस्त्य उवाच विश्ववसोः शीलगुणोपपन्ना आसीत्पुरन्ध्रीषु वरा त्रिलोके लावण्यराशिः शशिकान्तितुल्या मदालसा नाम मदालसैव
Transliteration
pulastya uvāca viśvavasoḥ śīlaguṇopapannā āsītpurandhrīṣu varā triloke lāvaṇyarāśiḥ śaśikāntitulyā madālasā nāma madālasaiva
Translation
പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു— വിശ്വവസുവിന്റെ ഭാര്യ ശീലഗുണസമ്പന്നയായി, ത്രിലോകത്തിലെ സ്ത്രീകളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായി ഉണ്ടായിരുന്നു. അവൾ ലാവണ്യത്തിന്റെ കൂമ്പാരം, ചന്ദ്രകാന്തിയോട് തുല്യം. അവളുടെ പേര് മദാലസാ— അതേ മദാലസ തന്നെ.
Word by Word
पुलस्त्यःPulastya
पुलस्त्यः:
Karta (कर्ता/वक्ता)
TypeNoun
Rootपुलस्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
विश्ववसोःof Viśvavasu
विश्ववसोः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootविश्ववसु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
शीलगुणोपपन्नाendowed with good conduct and virtues
शीलगुणोपपन्ना:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशील-गुण-उपपन्न (प्रातिपदिक; शील + गुण + उपपन्न)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (उपपन्न = endowed), समास: तत्पुरुष (शीलगुणैः उपपन्ना)
आसीत्was
आसीत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/लङ्), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
पुरन्ध्रीषुamong women
पुरन्ध्रीषु:
Adhikarana (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootपुरन्ध्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन
वराexcellent, best
वरा:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवर (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
त्रिलोकेin the three worlds
त्रिलोके:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootत्रि-लोक (प्रातिपदिक; त्रि + लोक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; द्विगु-समास (त्रयः लोकाः)
लावण्यराशिःa heap of beauty
लावण्यराशिः:
Karta (कर्ता/सम्बन्धि-विशेष्य)
TypeNoun
Rootलावण्य-राशि (प्रातिपदिक; लावण्य + राशि)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (लावण्यस्य राशिः)
शशिकान्तितुल्याequal to moonlight
शशिकान्तितुल्या:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशशि-कान्ति-तुल्य (प्रातिपदिक; शशि + कान्ति + तुल्य)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुष (शशिकान्त्या तुल्या)
मदालसाMadālasā
मदालसा:
Karta (कर्ता/नामधेय)
TypeNoun
Rootमदालसा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
नामby name
नाम:
Sambandha (नामनिर्देश)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formनामार्थक अव्यय (indeclinable meaning 'by name')
मदालसाMadālasā
मदालसा:
Karta (कर्ता/पुनरुक्त-नाम)
TypeNoun
Rootमदालसा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
एवindeed, just
एव:
Sambandha (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय (particle of emphasis)
Speakers
Pulastya to Nārada
Key Themes
Idealized feminine virtue (śīla-guṇa)Aesthetic praise (upamā: moonlike radiance)Genealogical/narrative setup for subsequent events
Verse Rasa (Emotional Flavour)
{ "primaryRasa": "shringara", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }