Shloka 9
Dietary Rules & Purification — Dietary Rules, Purification (Śauca), and the Duties of the Householder and Forest-Dweller
Devanagari script
वाक्प्रशस्तं चिरातीतमनेकान्तरितं लघु चेष्टितं बालवृद्धानां बालस्य च मुखं शुचि
Transliteration
vākpraśastaṃ cirātītamanekāntaritaṃ laghu ceṣṭitaṃ bālavṛddhānāṃ bālasya ca mukhaṃ śuci
Translation
പ്രശംസനീയമായ വാക്ക് ദീർഘമല്ലാത്തതും, വളരെ പഴയ സംഭവങ്ങളിൽ കുടുങ്ങാത്തതും, പല ഉപപ്രസംഗങ്ങളാൽ വളഞ്ഞുപോകാത്തതും, സംക്ഷിപ്തവും ലഘുവുമായതുമാണ്. ബാലനും വൃദ്ധനും ഉള്ള സ്വാഭാവിക ചേഷ്ടകൾ ശുചിയെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു; ബാലന്റെ മുഖവും ശുചിയാണ്.
Word by Word
वाक्-प्रशस्तम्praised for speech / well-spoken
वाक्-प्रशस्तम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवाक् (प्रातिपदिक) + प्रशस्त (कृदन्त, √शंस् धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2 विभक्ति), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (वाचः प्रशस्तम्)
चिर-अतीतम्long past / long gone
चिर-अतीतम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचिर (अव्यय/प्रातिपदिक) + अतीत (कृदन्त, √इ धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः (चिरं अतीतम्)
अनेक-अन्तरितम्interrupted by many intervals / much separated
अनेक-अन्तरितम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनेक (प्रातिपदिक) + अन्तरित (कृदन्त, √अन्तर्/अन्तरि धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (अनेकैः अन्तरितम् = separated by many intervals)
लघुlight / small
लघु:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootलघु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (अव्ययवत् प्रयोगः)
चेष्टितम्conduct / behavior
चेष्टितम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootचेष्टित (कृदन्त, √चेष्ट् धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त)
बाल-वृद्धानाम्of children and the aged
बाल-वृद्धानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootबाल (प्रातिपदिक) + वृद्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6 विभक्ति), बहुवचन; द्वन्द्वसमासः (बालाश्च वृद्धाश्च)
बालस्यof a child
बालस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootबाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6 विभक्ति), एकवचन
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
मुखम्face / mouth
मुखम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2 विभक्ति), एकवचन
शुचिpure / clean
शुचि:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशुचि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
Speakers
Not stated in the provided excerpt (Vāmana Purāṇa commonly frames narration as Pulastya → Nāradabut not confirmable from these verses alone)
Key Themes
DharmaŚauca (purity)Ethics of speechSmṛti-style social norms
Verse Rasa (Emotional Flavour)
{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }