Adhyaya 36

ഈ അധ്യായത്തിൽ ഭാരദ്വാജൻ സംവാദരൂപത്തിൽ വിഷ്ണുവിന്റെ വരാഹാവതാരകഥ വിവരിക്കുന്നു. പ്രളയജലത്തിൽ മുങ്ങിയ വസുമതി ഇല്ലാതെ ജീവികളുടെ ഭാരധാരണം അസാധ്യം എന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞ ഭഗവാൻ പാതാളപ്രദേശങ്ങളിൽ മുങ്ങിയ ഭൂമിയെ കണ്ടെത്തി യജ്ഞമയ വരാഹദേഹം ധരിക്കുന്നു; വേദഛന്ദസ്സുകൾ, അഗ്നികൾ, യാഗോപകരണങ്ങൾ എന്നിവ അവയവങ്ങളിൽ പ്രതീകമായി നിരൂപിക്കപ്പെടുന്നു. വരാഹൻ ജലത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് അന്ധകാരം നീക്കി, രസാതലത്തെ കീഴടക്കി, ദംഷ്ട്രയിൽ ഭൂമിയെ ഉയർത്തി മേലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്നു; ഋഷികൾ സ്തുതി ചെയ്യുന്നു, സമുദ്രത്തിന്റെ കലഹധ്വനി മംഗളധ്വനിയായി ആഹുതിസദൃശ ഉപമകളോടെ വർണ്ണിക്കപ്പെടുന്നു. തുടർന്ന് അർജുനൻ—പ്രളയത്തിൽ ഭൂമി എങ്ങനെ നിലനിൽക്കുന്നു, ഏഴ് പാതാളങ്ങളുടെ താഴെ അതിന്റെ ആധാരം എന്ത്—എന്ന് ചോദിക്കുന്നു. ഭാരദ്വാജൻ നാഡിക, ദിവസം, മാസം, വർഷം തുടങ്ങിയ കാലമാനങ്ങൾ, യുഗ-മന്വന്തര ഘടന, ശ്വേതവരാഹകല്പത്തിലെ മനുക്കളുടെ ക്രമം എന്നിവ വിശദീകരിക്കുന്നു. പ്രളയക്രമത്തിൽ ആദ്യം വരൾച്ച/താപം, പിന്നെ പലവർഷ മഴ, ലോകപ്രളയജലം, വിഷ്ണുനാഭികമലത്തിൽ ബ്രഹ്മാവിന്റെ യോഗനിദ്ര, തുടർന്ന് ദൈവാജ്ഞയാൽ പുതുസൃഷ്ടി—ഇവയെല്ലാം പറയുന്നു. അവസാനം ഈ കല്പത്തിൽ വിഷ്ണു ശ്വേത വരാഹരൂപം സ്വീകരിച്ച് പിന്നീട് വെങ്കടാചലത്തിൽ എത്തി സ്വാമിപുഷ്കരിണിയുടെ സമീപം വസിച്ചതും, ബ്രഹ്മാവിന്റെ അപേക്ഷപ്രകാരം ദിവ്യരൂപം സ്വീകരിച്ചതിനുശേഷം പ്രത്യക്ഷദർശനം ദുർലഭമായതും പറയുന്നു; അപ്പോൾ ഭക്തിയും കഥാശ്രവണവും വഴി മനുഷ്യർ എങ്ങനെ ഭഗവാനിലേക്കെത്താം എന്ന് അർജുനൻ അന്വേഷിക്കുന്നു.