Adhyaya 21

ഈ അധ്യായത്തിൽ ശ്രീസൂതൻ നൈമിഷാരണ്യത്തിലെ ഋഷിമാരോട് ആകാശഗംഗാ-തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹാത്മ്യവും ഭാഗവത-ലക്ഷണങ്ങളും പറയുന്നു. രാമാനുജൻ എന്ന ശാസ്ത്രജ്ഞനും ജിതേന്ദ്രിയനും വൈഖാനസധർമ്മനിഷ്ഠനുമായ ബ്രാഹ്മണൻ ആകാശഗംഗാ തീരത്ത് ദീർഘതപസ് ചെയ്യുന്നു—ഗ്രീഷ്മത്തിൽ പഞ്ചാഗ്നി, വർഷത്തിൽ തുറന്ന ആകാശത്തിന് കീഴിൽ വാസം, ശിശിരത്തിൽ ജലശയനം; കൂടാതെ അഷ്ടാക്ഷരമന്ത്രജപവും ജനാർദനധ്യാനവും നിരന്തരം തുടരുന്നു. തപസ്സിൽ പ്രസന്നനായ വെങ്കടേശൻ/ശ്രീനിവാസൻ ശംഖ-ചക്ര-ഗദാധാരിയായി, ദിവ്യപരിവാരത്തോടൊപ്പം, നാരദന്റെ ഗാനവും ദിവ്യവാദ്യങ്ങളും മുഴങ്ങുമ്പോൾ, വക്ഷസ്ഥലത്തിൽ ലക്ഷ്മിയോടെ പ്രകാശിച്ച് പ്രത്യക്ഷനാകുന്നു. രാമാനുജന്റെ സ്തുതി കേട്ട് ഭഗവാൻ അവനെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് വരം നൽകാൻ പറയുന്നു; രാമാനുജൻ അചഞ്ചലഭക്തി അപേക്ഷിക്കുകയും ദർശനമേ പരമസിദ്ധിയെന്ന് അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഭഗവന്നാമത്തിന്റെയും ദർശനത്തിന്റെയും മോക്ഷദായകശക്തി ഇവിടെ ഉറപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. പിന്നീട് ആകാശഗംഗയിൽ സ്നാനത്തിനുള്ള വിശേഷ പുണ്യകാലം ഭഗവാൻ നിർദ്ദേശിക്കുന്നു—മേഷസംക്രാന്തിയിൽ, ചിത്രാ നക്ഷത്രയുക്ത പൗർണ്ണമിയിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ പരമപദപ്രാപ്തിയും പുനരാവർത്തനനിവൃത്തിയും ലഭിക്കും. തുടർന്ന് ‘ഭാഗവതനെ എങ്ങനെ തിരിച്ചറിയാം?’ എന്ന ചോദ്യത്തിന് അഹിംസ, അസൂയാരഹിതത്വം, സംയമം, സത്യം, മാതാപിതൃ/ബ്രാഹ്മണ/ഗോ-സേവ, ഹരികഥാശ്രവണപ്രിയത, തീർത്ഥയാത്രാഭിമുഖത, ജല-അന്നദാനം, ഏകാദശിവ്രതം, ഹരിനാമാനന്ദം, തുളസീഭക്തി, കുളം-കിണർ-തോട്ടം-ക്ഷേത്രം തുടങ്ങിയ ലോകഹിതപ്രവൃത്തികൾ—ഇവയെല്ലാം ഭാഗവതോത്തമലക്ഷണങ്ങളായി വിശദമാക്കുന്നു. അവസാനം വൃഷാദ്രി (വെങ്കടാദ്രി) യിലെ വിയദ്ഗംഗയുടെ ഈ ‘ഉത്തമ’ മഹാത്മ്യം ശ്രീസൂതൻ സമാപിക്കുന്നു.