Adhyaya 3

ഈ അധ്യായത്തിൽ ബ്രഹ്മാ–കേശവ സംവാദരൂപത്തിൽ വൈഷ്ണവ ദേഹ-പവിത്രീകരണവും സംസ്കാരവും ഉപദേശിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മൻ പുണ്ഡ്ര (തിലകം) വകഭേദങ്ങൾ ചോദിക്കുമ്പോൾ, തുളസി-മൃദ്‌യും ഗോപീചന്ദനം/ഹരിചന്ദനം മുതലായ ദ്രവ്യങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ത്രിവിധ പുണ്ഡ്രവിധാനം വിശദീകരിക്കുന്നു. തുടർന്ന് പ്രത്യേകിച്ച് ദ്വാരാവതിയുമായി ബന്ധമുള്ള ഗോപീചന്ദനത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം വിപുലമായി പാടപ്പെടുന്നു—ഇത് കൈവശം വഹിക്കാവുന്ന പാവനോപായം; ശുദ്ധി, രക്ഷ, പുണ്യവർധനം നൽകുന്നു. മന്ത്രം, സമയം, ക്രമം എന്നിവയിൽ കുറവ് ഉണ്ടായാലും ഇതിന്റെ ധാരണം ദോഷങ്ങളെ ദഹിപ്പിച്ച് ഫലം വർധിപ്പിക്കുന്നു എന്ന് പറയുന്നു. നെറ്റിയിലെ തിലകത്തിൽ നിന്ന് മുന്നോട്ട്, ശരീരത്തിൽ നാരായണന്റെ ആയുധ-ലാഞ്ഛനങ്ങൾ (ശംഖം, ചക്രം, ഗദ, പദ്മം; കൂടാതെ മത്സ്യ-കൂർമാദി അവതാരചിഹ്നങ്ങൾ) ധരിക്കുന്നത് ഭക്തന്റെ തിരിച്ചറിയൽ-സാധനമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു—പാപനാശകം, ദുഷ്ടശക്തിനിവാരകം, ആചാരാധികാരപ്രദം. വിരലുകളുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി തിലകം ഇടുന്ന സൂക്ഷ്മ നിർദ്ദേശങ്ങളും, ഊർധ്വപുണ്ഡ്ര-ചക്രലാഞ്ഛനധാരികൾക്ക് ശുചിത്വവും ബഹുമാനവും നൽകേണ്ടതെന്ന സാമൂഹ്യ-നൈതിക സൂചനകളും ഉണ്ട്. അവസാനം ഇത്തരത്തിലുള്ള ചിഹ്നിത ഭക്തരെ നിന്ദിക്കരുതെന്നും, നിന്ദ സംഭവിച്ചാൽ ഭക്തിപൂർവം നമസ്കാരാദി ചെയ്ത് പരിഹരിക്കണമെന്നും ഉപസംഹരിക്കുന്നു.