Adhyaya 8

Verse 1

गौतम उवाच । शृणु देवि पुरावृत्तं कैलासे मेरुधन्विना । आदिष्टस्तीर्थयात्रार्थमहं लिंगानि वीक्षितुम्

ഗൗതമൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവി, കൈലാസത്തിൽ മേരുധനുധാരി (ശിവൻ) സംബന്ധിച്ച പുരാവൃത്തം കേൾക്കുക. തീർത്ഥയാത്രയ്ക്കും ലിംഗങ്ങളുടെ ദർശനത്തിനുമായി എനിക്ക് ആജ്ഞ ലഭിച്ചു।

Verse 2

रुद्रक्षेत्रे च केदारे तथा बदरिकाश्रमे । काश्यां पुण्येषु देशेषु तथा श्रीपर्वते शिवे

രുദ്രക്ഷേത്രത്തിൽ, കേടാരത്തിൽ, അതുപോലെ ബദരീ-ആശ്രമത്തിൽ; കാശിയിലും മറ്റു പുണ്യദേശങ്ങളിലും; ശിവനു പവിത്രമായ ശ്രീപർവതത്തിലും—

Verse 3

कांचीमुख्यासु पुण्यासु पुरीष्वप्यगमं तदा । ऋषिभिर्विबुधैः सार्थैर्गणैर्योगिभिरुत्तमैः

അപ്പോൾ ഞാൻ കാഞ്ചി-പ്രധാനമായ ആ പുണ്യപുരികളിലേക്കും പോയി; ഋഷികൾ, ദിവ്യസത്തകൾ, ഗണങ്ങൾ, ഉത്തമയോഗികൾ—ഇവരുടെ സംഘത്തോടുകൂടെ.

Verse 4

स्थापितानि च लिंगानि स्वयंभूनि च दृष्टवान् । तत्रतत्र महाभागे तीर्थानि शिवसन्निधौ

ഞാൻ സ്ഥാപിത ലിംഗങ്ങളും സ്വയംഭൂ ലിംഗങ്ങളും ദർശിച്ചു. ഹേ മഹാഭാഗനേ, അവിടവിടെയെല്ലാം ശിവസന്നിധിയിൽ തീർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 5

सेवमानः सशिष्योऽहं पर्यटन्पृथिवीमिमाम् । एवं तीर्थानि सर्वाणि गाहमानो व्रतान्वितः

ശിഷ്യന്മാരോടുകൂടെ ഞാൻ സേവനം അനുഷ്ഠിച്ചുകൊണ്ട് ഈ ഭൂമിയെ പര്യടിച്ചു. ഇങ്ങനെ വ്രതസമ്പന്നനായി ഞാൻ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും അവഗാഹനം ചെയ്തു.

Verse 6

तपांसि यज्ञकर्माणि कुर्वन्भूमिं समाचरन् । शिवस्मरणसंयुक्तः शिवलिंगानि सन्नमन्

തപസ്സുകളും യജ്ഞകർമ്മങ്ങളും അനുഷ്ഠിച്ചുകൊണ്ട് ഞാൻ ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിച്ചു. ശിവസ്മരണയുക്തനായി ഞാൻ ശിവലിംഗങ്ങളെ നമസ്കരിച്ചു.

Verse 7

सर्वाणि भुवि पुण्यानि देशमेतमुपाश्रयम् । अत्र देवं महादेवमविकेशं त्रियंबकम्

ഭൂമിയിലെ സകല പുണ്യങ്ങളും ഈ ദേശത്തെയേ ആശ്രയിക്കുന്നു. ഇവിടെ ദേവൻ—മഹാദേവൻ—അവികേശൻ, ത്ര്യംബകൻ വിരാജിക്കുന്നു.

Verse 8

अरुणाद्रिरितिख्यातं पर्वतं लिंगमैक्षिषि । अत्र सिद्धा महात्मानो मुनयश्च दृढव्रताः

‘അരുണാദ്രി’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ പർവ്വതത്തെ ഞാൻ സ്വയം ലിംഗരൂപമായിട്ടേ കണ്ടു. ഇവിടെ സിദ്ധന്മാരും മഹാത്മാക്കളും ദൃഢവ്രത മുനിമാരും വസിക്കുന്നു.

Verse 9

कंदमूलफलाहारा दृष्टाः शोणाद्रि सेवकाः । अस्तौषमादिमं लिंगमरुणाद्रिमयं महत्

കന്ദമൂലഫലാഹാരികളായ ശോണമലയുടെ സേവകരെ ഞാൻ കണ്ടു. തുടർന്ന് അരുണാദ്രിരൂപമായ ആ ആദിമവും മഹത്തുമായ ലിംഗത്തെ ഞാൻ സ്തുതിച്ചു.

Verse 10

आद्येन ब्रह्मणा पूर्वमर्चितं दिव्यचक्षुषा । असौ यस्ताम्रो अरुण उत बभ्रुः सुमंगलः

ഇവൻ (അരുണാചലനാഥൻ) പൂർവ്വം ആദിബ്രഹ്മാവ് ദിവ്യചക്ഷുവാൽ ആരാധിച്ചവൻ. അവൻ താമ്രവർണ്ണൻ—അരുണൻ, ബഭ്രു—നിത്യസുമംഗലനും പരമകല്യാണകരനും.

Verse 11

इति वेदा स्तुवंति त्वामरुणाद्रीश संततम् । नमस्ताम्राय चारुणाय शिवाय परमात्मने

ഇങ്ങനെ വേദങ്ങൾ നിരന്തരം നിന്നെ സ്തുതിക്കുന്നു, ഹേ അരുണാദ്രീശാ. താമ്രവർണ്ണനും ദീപ്തിമാനുമായ അരുണനു നമസ്കാരം; പരമാത്മാവായ ശിവനു നമസ്കാരം.

Verse 12

सर्ववेदस्वरूपाय नित्यायामृतमूर्त्तये । कालाय करुणार्द्राय दृष्टिपेयामृताब्धये

സകലവേദസ്വരൂപനും നിത്യ അമൃതമൂർത്തിയുമായ ഭഗവാനെ നമസ്കാരം. കരുണയിൽ ആർദ്രനായ കാലസ്വരൂപനേ, ദൃഷ്ടിയാൽ പാനയോഗ്യമായ അമൃതസമുദ്രനേ, നമഃ.

Verse 13

भक्तवात्सल्यपूर्णाय पुण्याय पुरभेदिने । दर्शनं तव देवेश सर्वधर्मफलप्रदम्

ഭക്തവാത്സല്യപൂർണ്ണനും പുണ്യസ്വരൂപനും ത്രിപുരഭേദിയുമായ പ്രഭുവേ, നമസ്കാരം. ദേവേശാ, നിന്റെ ദർശനം സർവ്വധർമ്മഫലം നൽകുന്നു.

Verse 14

भुवि लब्धवता भूयो नान्यत्कार्यं तपः क्वचित् । भवता कर्मभूरेषा वर्ततेद्य निरोधिता

ഭൂമിയിൽ നിന്നെ പ്രാപിച്ചവന് പിന്നെ എവിടെയും മറ്റൊരു തപസ്സിന്റെ ആവശ്യമില്ല. നിനാൽ ഈ കർമ്മഭൂമി ഇപ്പോൾ നിരോധിതമായി നിയന്ത്രിതമായിരിക്കുന്നു.

Verse 15

प्रार्थयते स्वयं वासान्देवाश्चात्र त्वदाश्रये । कालसंग्रहसंजातं फलं लब्धं मयाधुना

ഇവിടെ നിന്റെ ആശ്രയത്തിൽ ദേവന്മാരും സ്വയം വാസസ്ഥലം അപേക്ഷിക്കുന്നു. ഇപ്പോൾ കാലത്തിന്റെ ദീർഘസഞ്ചയത്തിൽ നിന്നു പാകമായ ഫലം ഞാൻ പ്രാപിച്ചു.

Verse 16

अन्यत्कृतं तपः सर्वं त्वद्दर्शनफलं मम । ईदृशं तव देवेश रूपमत्यद्भुतोदयम्

ഞാൻ ചെയ്ത മറ്റു എല്ലാ തപസ്സുകളും നിന്റെ ദർശനഫലമായി സഫലമായി. ദേവേശാ, നിന്റെ ഈ രൂപം അത്യദ്ഭുതമായ ഉദയത്തോടെ പ്രകാശിക്കുന്നു.

Verse 17

एकमद्रिमयं लिंगं न क्वचिद्दृष्टवान्भुवि । सूर्येंद्वग्निसुसंयुक्त कोणत्रयमनोहरम्

ഭൂമിയിൽ എവിടെയും ഞാൻ ഇത്തരത്തിലുള്ള ഏക പർവ്വതമയ ലിംഗം കണ്ടിട്ടില്ല. സൂര്യൻ, ചന്ദ്രൻ, അഗ്നി എന്നിവയോടു സംയുക്തമായ ത്രികോണമയ രൂപം അത്യന്തം മനോഹരം.

Verse 18

त्रिमूर्तिरूप देवेश दृश्यते ते वपुर्महत् । शक्तित्रयस्वरूपेण कालत्रयविधानकम्

ഹേ ദേവേശ! നിങ്ങളുടെ മഹത്തായ ദേഹം ത്രിമൂർത്തിരൂപമായിട്ടാണ് ദൃശ്യമാകുന്നത്. ത്രിശക്തിസ്വരൂപത്തിൽ നിങ്ങൾ കാലത്തിന്റെ ത്രിവിഭാഗം വിധിക്കുകയും നിയന്ത്രിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 19

त्रिवेदात्मं त्रिकोणांगं लिंगं ते दृष्टमद्भुतम् । त्रैलोक्यरक्षणार्थाय विततं रूपमास्थितः

ഞാൻ നിങ്ങളുടെ അത്ഭുത ലിംഗം ദർശിച്ചു—അത് ത്രിവേദസാരമയവും ത്രികോണമയ അംഗങ്ങളോടുകൂടിയതുമാണ്. ത്രൈലോക്യരക്ഷയ്ക്കായി നിങ്ങൾ ഈ സർവ്വവ്യാപകമായ വിപുലരൂപം സ്വീകരിച്ചു.

Verse 20

दृश्यते वसुधाभागे शोणाद्रिरिति विश्रुतः । अजानतां च मर्त्यानां समालोकनमात्रतः

ഭൂമിയിലെ ഒരു ഭാഗത്ത് ‘ശോണമല’ (ശോṇാദ്രി) എന്നുപ്രസിദ്ധമായ പർവ്വതം ദൃശ്യമാകുന്നു. അതിന്റെ മഹിമ അറിയാത്ത മർത്ത്യർക്കും വെറും ദർശനമാത്രം പുണ്യഫലം നൽകുന്നു.

Verse 21

वितरत्यखिलान्भोगान्व्याजकरुणानिधिः । अर्चया रहितं लिंगमन्यं शून्यमुदाहृतम्

ആ പ്രഭു—നിഷ്കപട കരുണാനിധി—സകല ഭോഗങ്ങളും നൽകുന്നു. എന്നാൽ അർച്ചനയില്ലാത്ത ലിംഗം ‘മറ്റൊന്ന്’പോലെ ശൂന്യം, അഥവാ നിഷ്ഫലം എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 22

इदं तु पूजितं देवैः सदा सर्ववरप्रदम् । प्रसीद करुणापूर्ण शोणाचल महेश्वर

ദേവന്മാരാൽ പൂജിക്കപ്പെടുന്നതും എപ്പോഴും എല്ലാ വരങ്ങളും നൽകുന്നതുമാണിത്. കരുണാനിധിയായ അരുണാചല മഹേശ്വരാ, എന്നിൽ പ്രസാദിച്ചാലും.

Verse 23

त्रायस्व भवभीतं मां प्रपन्नं भक्तवत्सल । द्रष्टव्यं द्रष्टमेतत्ते रूपमत्यद्भुतं महत्

ഭക്തവത്സലാ, സംസാരഭയത്താൽ ഭയന്ന് അങ്ങയെ ശരണം പ്രാപിച്ച എന്നെ രക്ഷിക്കൂ. കാണേണ്ടത് കണ്ടു; അങ്ങയുടെ അത്യന്തം അത്ഭുതകരവും മഹത്തായതുമായ ഈ രൂപം.

Verse 24

कृतार्थय कृपासिंधो शरण्य शरणागतम् । इति संस्तूयमानो मे देवः शोणाचलेश्वरः

ഹേ കൃപാസിന്ധോ! ശരണ്യനേ! ശരണം പ്രാപിച്ച എന്നെ കൃതാർത്ഥനാക്കിയാലും. ഇപ്രകാരം സ്തുതിക്കപ്പെട്ട എന്റെ ദേവനായ അരുണാചലേശ്വരൻ...

Verse 25

अदर्शयत्परं रूपं दिव्यमेहीत्युवाच माम् । प्रीतोऽस्मि भवतः स्तोत्रैर्भक्त्या च परया भृशम्

അദ്ദേഹം തന്റെ പരമമായ ദിവ്യരൂപം കാണിച്ചുതരികയും എന്നോട് 'വരൂ!' എന്ന് പറയുകയും ചെയ്തു. 'നിന്റെ സ്തോത്രങ്ങളാലും പരമമായ ഭക്തിയാലും ഞാൻ അത്യന്തം പ്രീതനായിരിക്കുന്നു.'

Verse 26

अत्रैव भवतो वासो नित्यमस्तु ममांतिके । संपूजय च मां नित्यं भुवि भोगैः सनातनैः

'നിന്റെ വാസം ഇവിടെത്തന്നെ എന്റെ സാമീപ്യത്തിൽ നിത്യമായിരിക്കട്ടെ. ഭൂമിയിൽ സനാതനമായ പൂജാദ്രവ്യങ്ങളാൽ നിത്യവും എന്നെ പൂജിക്കുക.'

Verse 27

तपसा तप सर्वेषां महत्त्वमिह दर्शय । पूर्वं कैलासशिखरे वसंतं त्वां तपोन्वितम्

തപസ്സുകൊണ്ട് തപസ്സ് അനുഷ്ഠിക്കുകയും ഇവിടെ എല്ലാവർക്കും ഈ സ്ഥലത്തിന്റെ മഹത്വം കാണിച്ചുകൊടുക്കുകയും ചെയ്യുക. മുമ്പ് കൈലാസ കൊടുമുടിയിൽ നീ തപസ്സോടെ വസിച്ചിരുന്നു.

Verse 28

आदिशं पृथिवीभागं शोणाद्रौ पूजयेति माम् । सप्तर्षिपूजिता पूजा दिवि मे संप्रकाशते

"ശോണാദ്രിയിൽ എന്നെ പൂജിക്കുക" എന്ന് ഭൂമിയുടെ ഈ ഭാഗത്തെക്കുറിച്ച് ഞാൻ കല്പിച്ചിരുന്നു. സപ്തർഷികളാൽ ചെയ്യപ്പെട്ട ആ പൂജ സ്വർഗ്ഗത്തിലും എനിക്കായി പ്രകാശിക്കുന്നു.

Verse 29

तथा नित्यार्चनायुक्त प्रकाशय धरातले । सर्वेषामेव जंतूनां हिताय त्वं तपोऽधिकः

അതുപോലെ, നിത്യപൂജയുള്ള സ്ഥലമായി ഇതിനെ ഭൂമിയിൽ പ്രശസ്തമാക്കുക. എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളുടെയും ക്ഷേമത്തിനായി നീ തപസ്സിൽ ശ്രേഷ്ഠയാണ്.

Verse 30

भुवि मां पूजयार्चाभिरागमोक्ताभिरादरात् । दिव्या मम महापूजा दृश्या हि दिवि दैवतैः

ആഗമങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന പൂജാവിധികൾ പ്രകാരം ആദരവോടെ ഭൂമിയിൽ എന്നെ പൂജിക്കുക. എന്റെ ഈ മഹാപൂജ ദിവ്യവും സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ദേവന്മാരാൽ പോലും കാണപ്പെടുന്നതുമാണ്.

Verse 31

प्रकाशनीया भवता पार्थिवी वसुधातले । माहात्म्यं पूर्वमेवोक्तं यथाहमरुणाचलः

നീ ഈ പാർത്ഥിവ രൂപത്തെ ഭൂമിയിൽ പ്രകാശിപ്പിക്കണം. ഞാൻ എങ്ങനെ അരുണാചലമാകുന്നു എന്ന ഇതിന്റെ മാഹാത്മ്യം മുമ്പേ തന്നെ പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 32

स्थितो वसुंधराभागे मया प्रीतं तु ते भृशम् । ये वा संपूजयंति स्म पूर्वं मां सुकृताधिकाः

ഞാൻ ഭൂമിയുടെ ഒരു ഭാഗത്ത് സ്ഥാപിതനായിരുന്നാലും നിന്നിൽ എനിക്ക് അത്യന്തം പ്രീതിയുണ്ട്. മുമ്പ് എന്നെ യഥാവിധി പൂജിച്ചവർ മഹാപുണ്യസമ്പന്നരായിരുന്നു.

Verse 33

तेभ्यस्त्वमधिको भूमौ प्रकाशस्व शिवार्चनम् । इत्यादिष्टो हि देवेशं प्रणम्य भवभक्तिमान्

‘ഭൂമിയിൽ നീ അവരെക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠൻ; അതുകൊണ്ട് ശിവാരാധനയെ എല്ലായിടത്തും പ്രസിദ്ധമാക്കുക.’ ഇങ്ങനെ ആജ്ഞ ലഭിച്ചവൻ ദേവേശനെ പ്രണാമിച്ച് ശിവഭക്തനായി.

Verse 34

अन्वपृच्छं दयापूर्णमरुणाद्रीशमानमन् । अनासाद्यमिदं रूपमग्निरूपं महेश्वरम्

അപ്പോൾ ഞാൻ കരുണാപൂർണ്ണനായ അരുണാചലേശ്വരനെ പ്രണാമിച്ച് ചോദിച്ചു—‘മഹേശ്വരന്റെ ഈ അഗ്നിരൂപം അഗമ്യമാണ്…।’

Verse 35

कथमद्यार्चयाम्येनं मर्त्यलोकोचितार्चनैः । आदेशमिममन्वर्थं कथं वा कल्पयाम्यहम्

ഇന്ന് മർത്ത്യലോകത്തിന് യോജിച്ച പൂജാവിധികളാൽ അവനെ ഞാൻ എങ്ങനെ ആരാധിക്കും? ഈ ആജ്ഞയെ യഥോചിതമായി ഞാൻ എങ്ങനെ നടപ്പാക്കും?

Verse 36

उपायमादिश श्रीमन्नभिगम्यो यथा भवान् । इति विज्ञापितो देवः श्रीमाञ्छोणाचलेश्वरः

‘ഹേ ശ്രീമാൻ പ്രഭോ, നിങ്ങളെ സമീപിക്കാവുന്ന ഉപായം ഉപദേശിക്കണമേ.’ ഇങ്ങനെ ദീപ്തനായ ദേവൻ ശ്രീ ശോണമലേശ്വരനോട് അപേക്ഷിച്ചു.

Verse 37

अन्वग्रहीदशेषात्मा प्रणतं मां दयानिधिः । अहं तु सूक्ष्मलिंगानि प्रकाशिष्ये महीतले

സകലാത്മാവായ കരുണാനിധി പ്രഭു ഞാൻ നമസ്കരിച്ചപ്പോൾ എന്നോട് അനുഗ്രഹിച്ച്—“ഭൂമിയിൽ സൂക്ഷ്മലിംഗങ്ങളെ ഞാൻ പ്രകാശിപ്പിക്കും” എന്നു അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 38

आगमोक्तक्रियाभेदैः पूजां मे प्रतिपादय । पंचावरणसंयुक्तं लिंगं मे सूक्ष्ममद्भुतम्

ആഗമങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന വിവിധ ക്രിയാഭേദങ്ങളാൽ എന്റെ പൂജ സ്ഥാപിച്ച് ആചരിക്ക. എന്റെ സൂക്ഷ്മവും അത്ഭുതവുമായ ലിംഗം പഞ്ചാവരണസഹിതമാണ്.

Verse 39

अरुणाद्रीश्वराभिख्यं संपूजय तपोबलैः । इत्यादिश्य महादेवः स्वयंभु विमलं महत्

‘അരുണാദ്രീശ്വര’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായ ആ ലിംഗത്തെ തപോബലത്തോടെ പൂർണ്ണമായി പൂജിക്ക. ഇങ്ങനെ ആജ്ഞാപിച്ച് സ്വയംഭൂ, മഹത്തായ, വിമലനായ മഹാദേവൻ (പരമസന്നിധിയായി നിലകൊണ്ടു).

Verse 40

रूपं मे दर्शयामास सूक्ष्मलिंगात्मना शिवः । आलोक्य विमलं लिंगं सूक्ष्मं तत्स्वयमुच्छ्रितम्

ശിവൻ സൂക്ഷ്മലിംഗസ്വരൂപമായി എനിക്ക് തന്റെ രൂപം കാണിച്ചു. ആ നിർമലമായ സൂക്ഷ്മ ലിംഗത്തെ കണ്ടപ്പോൾ, അത് സ്വയം ഉദ്ഭവിച്ച് ഉയർന്ന് നിലകൊള്ളുന്നതായി ഞാൻ ദർശിച്ചു.

Verse 41

अशेषाऽवरणोपेतं कृतार्थहृदयोऽभवम् । पुनर्व्यज्ञापयं देवं शम्भुमाश्रितवत्सलम्

എല്ലാ ആവരണങ്ങളും നീങ്ങിയതോടെ എന്റെ ഹൃദയം കൃതാർത്ഥമായി. പിന്നെ ശരണാഗതവത്സലനായ ദേവൻ ശംഭുവിനോട് ഞാൻ വീണ്ടും അപേക്ഷിച്ചു.

Verse 42

आगमोक्तप्रकाराणामनिरीक्ष्यत्वमागतम् । कथं तु तव रूपाणां नामभेदान्वियोजितान्

ആഗമങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഉപാസനാവിധികളെ ഞാൻ ശരിയായി പരിശോധിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല. അപ്പോൾ വ്യത്യസ്ത നാമങ്ങളാൽ വേർതിരിക്കപ്പെട്ട നിന്റെ രൂപഭേദങ്ങളെ ഞാൻ എങ്ങനെ ഗ്രഹിക്കും?

Verse 43

जानीयां करुणामूर्ते स्वयमीश्वर मत्प्रभो । पूजकास्तव के वा स्युर्मंदिरं वात्र कीदृशम्

കരുണാമൂർത്തേ, സ്വയംഈശ്വരാ, എന്റെ പ്രഭോ—ഞാൻ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു: ഇവിടെ നിന്റെ പൂജകർ ആരാകും, ഈ സ്ഥലത്ത് എങ്ങനെയുള്ള ക്ഷേത്രം ഉണ്ടാകും?

Verse 44

कथं स्तोत्रं कथं पूजा के वात्र परिचारकाः । स्थानरक्षा कथं वा स्यात्के वात्मपरिरक्षकाः

സ്തോത്രം എങ്ങനെ ചൊല്ലണം, പൂജ എങ്ങനെ നടത്തണം? ഇവിടെ പരിചാരകർ ആരാകും? ഈ സ്ഥലത്തെ സംരക്ഷണം എങ്ങനെ നടക്കും—അതിന്റെ കാവലാളുകളും രക്ഷകരും ആരാകും?

Verse 45

कथं वा मानुषी पूजा नित्या संवर्धते तव । आगता बहवो देवाः श्रद्धेयं मनुजैः कथम्

മനുഷ്യർ ചെയ്യുന്ന നിന്റെ നിത്യപൂജ ദിനംപ്രതി എങ്ങനെ വർദ്ധിച്ചു പുഷ്ടിയാകും? അനേകം ദേവന്മാർ വന്നിരിക്കുന്നു—ഇത് മനുഷ്യർക്കെങ്ങനെ വിശ്വാസയോഗ്യവും ശ്രദ്ദേയവും ആകും?

Verse 46

प्रसीद परमेशान स्वयमाज्ञापयाखिलम् । एवं विज्ञापितो देवः शोणाद्रीशः स्वयं प्रभुः

പരമേശ്വരാ, പ്രസാദിക്കണമേ; എല്ലാം നീ തന്നേ ആജ്ഞാപിക്കണമേ. ഇങ്ങനെ അപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ സ്വയംപ്രഭുവായ ശോണമദ്രീശ ദേവൻ മറുപടി പറയാൻ ഒരുങ്ങി.

Verse 47

आज्ञापयत्तदा देवो विश्वकर्माणमागतम् । सृज त्वं नगरं दिव्यमरुणाख्यं गुणाधिकम्

അപ്പോൾ ഭഗവാൻ എത്തിയ വിശ്വകർമ്മാവിനോട് ആജ്ഞാപിച്ചു— “നീ ‘അരുൺ’ എന്ന നാമമുള്ള ദിവ്യനഗരം സൃഷ്ടിക്ക; ഗുണങ്ങളിലും മംഗലലക്ഷണങ്ങളിലും എല്ലാറ്റിലും മേന്മയുള്ളതാകട്ടെ।”

Verse 48

मंदिरं मम दिव्यं च महामणिगणोज्ज्वलम् । तौर्यत्रिकं सपर्यांगं तन्मे सर्वं प्रकल्पय

“എന്റെ ദിവ്യ മന്ദിരവും നിർമ്മിക്ക; മഹാമണികളുടെ കൂട്ടങ്ങളാൽ ദീപ്തമാകട്ടെ. കൂടാതെ ത്രിവിധ വാദ്യനാദവും പൂജയുടെ സമ്പൂർണ്ണ ഉപകരണങ്ങളുമൊത്ത്— അതെല്ലാം എനിക്കായി ഒരുക്കുക।”

Verse 49

आबभाषे शिवः श्रीमान्नामभेदार्चनक्रमम् । व्रतं च करुणामूर्त्तिररुणाद्रीश्वरः शिवः

അനന്തരം കരുണാമൂർത്തിയായ അരുൺആദ്രീശ്വരൻ, ശ്രീമാൻ ശിവൻ— തന്റെ നാമഭേദങ്ങൾ, അർച്ചനയുടെ വിധിക്രമം, വ്രതവിധാനം എന്നിവയും പ്രസ്താവിച്ചു।

Verse 50

शृणु तन्मे च ये सृष्टा पूजार्थं परिचारकाः । शृणु गौतम सर्वं मे मानुषं पूजनक्रमम्

പൂജാർത്ഥമായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട പരിചാരകരെക്കുറിച്ചും എന്റെ വചനം കേൾക്കുക. ഹേ ഗൗതമാ, മനുഷ്യർ നിർവഹിക്കുന്ന എന്റെ സമ്പൂർണ്ണ പൂജാക്രമം കേൾക്കുക।

Verse 51

य एष सर्वलोकानां क्षेमाय प्रथते भुवि । इदं तेजोमयं लिंगमतुलं दृश्यते महत्

സകല ലോകങ്ങളുടെ ക്ഷേമത്തിനായി ഭൂമിയിൽ വ്യാപിച്ചു പ്രകാശിക്കുന്ന ആ പ്രഭുവിന്റെ— ഇവിടെ ഈ മഹത്തായ, അതുല്യമായ, തേജോമയ ലിംഗം ദർശനമാകുന്നു।

Verse 52

अरुणाद्रीश्वराभिख्यं पूज्यतां सततं त्वया । शक्तिर्ममोत्तरे भागे पूज्या नित्योदया मुदा

നീ എപ്പോഴും ‘അരുണാദ്രീശ്വര’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായ പ്രഭുവിനെ പൂജിക്കണം. കൂടാതെ എന്റെ ഉത്തരഭാഗത്ത് എന്റെ ശക്തിയായ ‘നിത്യോദയാ’യെയും ആനന്ദത്തോടെ നിത്യമായി ആരാധിക്കണം.

Verse 53

दधती स्थानमाहात्म्यमपीतकुचनामिका । अरुणाचलराजोयमविभागः प्रियान्वितः

ഈ പുണ്യസ്ഥാനത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം ധരിക്കുന്നവൾ ‘അപീതകുചാ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ രാജസ്വരൂപമായ അരുണാചലം പ്രിയയോടുകൂടെ അവിഭാജ്യമായി ഏകീഭവിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 54

उत्सवार्थो महादेवः पूज्यो भोगसुतावृतः । बोधदो भक्तलोकस्य दत्ताभयकरः शिवः

ഉത്സവാർത്ഥമായി ഭോഗനും സുതനും കൂടെ മഹാദേവനെ പൂജിക്കണം. ശിവൻ ഭക്തജനങ്ങൾക്ക് ബോധം നൽകുകയും അഭയം പ്രസാദിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 55

सारंगं परशुं विभ्रत्प्रसन्नवदनः सदा । उमास्कन्देश्वरः शम्भुर्दिव्यरत्नविभूषणः

എപ്പോഴും പ്രസന്നമുഖനായി വില്ലും പരശുവും ധരിച്ച്, ദിവ്യരത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ശംഭു—ഉമാസ്കന്ദേശ്വരൻ—പൂജ്യനാണ്.

Verse 56

आभया भासयंल्लोकानविकुण्ठश्रियान्वितः । शक्तेरुत्सवभद्रे च संपूज्या सुंदरेश्वरी

അഭയത്തോടെ ലോകങ്ങളെ പ്രകാശിപ്പിക്കുകയും അചഞ്ചലമായ ശ്രീയാൽ യുക്തയുമായ സുന്ദരേശ്വരിയെ ശക്തിയുടെ മംഗളോത്സവത്തിൽ സമ്പൂർണ്ണമായി പൂജിക്കണം.

Verse 57

सर्वभूषणसंयुक्ता शृङ्गाररसवर्द्धनी । बालो गणपतिः पूज्यः पुरस्ताद्भूतिनन्दनः

സകലാഭരണങ്ങളാലും അലങ്കൃതനായി ശൃംഗാരരസം വർധിപ്പിക്കുന്ന ഭൂതിനന്ദന ബാലഗണപതിയെ മുൻവശത്ത് ആരാധിക്കണം।

Verse 58

मदंतिकमलंकुर्वन्भक्ष्यैर्भोज्यैर्बहूदयैः । मत्पार्श्वमविमुंचंती शोणरेखांचितेक्षणा

എന്റെ സമീപസ്ഥലം പലവിധ ഭക്ഷ്യ-ഭോജ്യങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച്, ചുവന്ന രേഖകളാൽ അടയാളപ്പെടുത്തിയ കണ്ണുകളുള്ള അവൾ എന്റെ പാർശ്വം വിട്ടുപോകുന്നില്ല।

Verse 59

उत्सवार्था परा शक्तिरंतिकस्थैव पूज्यताम् । मुखरांघ्रिपतिः श्रीमान्नृत्यंस्तांडवपण्डितः

ഉത്സവാർത്ഥമായി സമീപത്ത് നില്ക്കുന്ന പരാശക്തിയെ നിശ്ചയമായി ആരാധിക്കണം; കൂടാതെ മുഖര പാദങ്ങളുടെ അധിപൻ, ശ്രീമാൻ, താണ്ഡവത്തിൽ പണ്ഡിതനായി നൃത്തം ചെയ്യുന്ന പ്രഭുവും ആരാധ്യൻ।

Verse 60

उत्सवार्थं समभ्यर्च्यश्चक्षुरग्रेऽमृतेश्वरः । शक्तिश्चान्या महाभागा संपूज्या भूविनायका

ഉത്സവാർത്ഥമായി കണ്ണിന് മുന്നിൽ അമൃതേശ്വരനെ വിധിപൂർവ്വം അർച്ചിച്ച്, മറ്റൊരു മഹാഭാഗ്യശക്തിയെയും ഭൂവിനായകൻ (ഗണേശൻ) നെയും പൂർണ്ണമായി ആരാധിക്കണം।

Verse 61

द्वारे नन्दी महाकालः पुरस्तात्सूर्यसंनिभः । भक्तानां मम सर्वेषां पूजनं चापि कल्प्यताम्

ദ്വാരത്തിൽ നന്ദിയെയും മഹാകാലനെയും ആരാധിക്കണം; മുൻവശത്ത് സൂര്യസമാന ദീപ്തിയോടെ (ദേവൻ) നില്ക്കുന്നു। എന്റെ എല്ലാ ഭക്തർക്കുമായി പൂജയും ക്രമീകരിക്കപ്പെടട്ടെ।

Verse 62

दक्षिणे मातरः पूज्या विघ्नशास्तृसमन्विताः । संपूज्यो नैरृते कोणे विघ्ननाशो विनायकाः

ദക്ഷിണദിക്കിൽ വിഘ്നങ്ങളെ ശാസിക്കുന്ന അധിപനോടുകൂടി മാതൃദേവിമാരെ പൂജിക്കണം. നൈഋത്യ കോണിൽ വിഘ്നനാശകനായ വിനായകനെ സമ്പൂർണ്ണവിധികളോടെ ആരാധിക്കണം.

Verse 63

स्कन्दः शक्तिधरश्चैवैशानकोणे समर्च्यताम् । लिंगानि च मनोज्ञानि पूजनीयान्यनन्तरम्

ഈശാന കോണിൽ ദിവ്യശക്തി ധരിച്ച സ്കന്ദനെ നിർബന്ധമായി പൂജിക്കണം. അതിനുശേഷം മനോഹരമായ ലിംഗങ്ങളെയും ക്രമമായി പൂജിക്കണം.

Verse 64

मंदिरं मम संपूज्य दक्षिणामूर्ति दक्षिणम् । पश्चिमे विष्णुरूपांकमग्निरूपान्वितं तथा

എന്റെ ക്ഷേത്രം സമ്യകായി സമ്പൂർണ്ണമായി പൂജിച്ച ശേഷം തെക്കുഭാഗത്ത് ദക്ഷിണാമൂർത്തിയെ പൂജിക്കണം. പടിഞ്ഞാറ് വിഷ്ണുരൂപം അങ്കിതമായതും അഗ്നിരൂപം സംയുക്തമായതുമുണ്ട്.

Verse 65

उत्तरे ब्रह्मरूपांकं पूर्वे सारंगभूयुतम् । सर्वदेवगुणोपेतं सर्वशक्तिसमन्वितम्

വടക്കിൽ ബ്രഹ്മരൂപം അങ്കിതമായതും, കിഴക്കിൽ ശാർങ്ഗം (ധനുസ്സ്) യുക്തമായതുമാണ്. അത് സർവദേവഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നവും സർവശക്തികളാൽ സമന്വിതവുമാണ്.

Verse 66

अपीतकुचनाथायाः सर्वशक्तिसमन्वितम् । मंदिरं गुरु संपूज्य दिक्पालकवधूवृतम्

സർവശക്തികളാൽ സമന്വിതയായ അപീതകുചനാഥയുടെ ആദരണീയ ഗുരുക്ഷേത്രം സമ്പൂർണ്ണമായി പൂജിക്കണം; അത് ദിക്ക്പാലകരുടെ പത്നിമാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 67

मंदिरस्यावनार्थाय देवीर्वैभवनायकाः

ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സംരക്ഷണത്തിനായി ഐശ്വര്യത്തിന്റെ നാഥകളായ ദേവിമാർ നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 68

क्षेत्रपालं तु संपूज्य सर्वावरणसंयुतम् । पुत्रस्य त्राणमायाता पूज्यारुणगिरीश्वरी

എല്ലാ ആവരണങ്ങളോടും കൂടി ക്ഷേത്രപാലനെ പൂജിച്ചിട്ട്, പൂജ്യയായ അരുണഗിരീശ്വരി പുത്രന്റെ രക്ഷയ്ക്കായി എത്തിച്ചേർന്നു.

Verse 69

काली बहुविधाश्चान्या देवता विधिपालकाः । उत्सवा विविधाः कल्प्याः प्रतिमासमहोदयाः

പല രൂപങ്ങളിലുള്ള കാളിയേയും വിധി പാലകരായ മറ്റ് ദേവതകളേയും ആരാധിക്കുകയും, എല്ലാ മാസവും വിവിധങ്ങളായ മഹോത്സവങ്ങൾ നടത്തുകയും വേണം.

Verse 70

सृजस्व कन्यका दिव्याः शिवदेवार्हणे रताः । नृत्तगीतकलाभिज्ञा रूपसौभाग्यसंयुताः

ശിവപൂജയിൽ മുഴുകിയിരിക്കുന്നവരും, നൃത്തസംഗീത കലകളിൽ നിപുണരും, രൂപസൗഭാഗ്യങ്ങളോടു കൂടിയവരുമായ ദിവ്യകന്യകമാരെ സൃഷ്ടിച്ചാലും.

Verse 71

चारुविभ्रमसंयुक्ताः कामदा नित्यपावनाः । शिष्यानादिश वेदज्ञान्सदाचारसमुज्ज्वलान्

അവർ മനോഹരമായ ഭാവങ്ങളോടു കൂടിയവരും, ആഗ്രഹങ്ങൾ സാധിച്ചുതരുന്നവരും, നിത്യശുദ്ധരുമായിരിക്കട്ടെ; സദാചാരത്താൽ ശോഭിക്കുന്ന വേദജ്ഞരായ ശിഷ്യന്മാരെ നിയമിച്ചാലും.

Verse 72

दिव्योपचारसंसिद्ध्यै सुभगाञ्छुद्धचेतसः । दीक्षितान्विमलाञ्छुद्धाञ्छैवागमविशारदान्

ദിവ്യോപചാരങ്ങളുടെ സിദ്ധിക്കായി ശുഭരും ശുദ്ധചിത്തരുമായ ദീക്ഷിതർ, നിർമ്മലരും പവിത്രരുമായ—ശൈവ ആഗമങ്ങളിൽ വിശാരദരായവരെ നിയോഗിക്കണം।

Verse 73

शैवाचारप्रसिद्ध्यर्थमादिशाभ्यर्चने मम । मार्द्दलाञ्छांखिकान्वैणांस्तालिकान्वेणुवादकान्

ശൈവാചാരത്തിന്റെ പ്രസിദ്ധിക്കായും എന്റെ പൂജയ്ക്കുമായി മൃദംഗവാദകർ, ശംഖധ്വനിക്കാർ, വീണാവാദകർ, താളധാരകർ, വേണുവാദകർ എന്നിവരെ നിയോഗിക്കണം।

Verse 74

शौल्बिकान्सृज सद्विद्यांश्चतुर्विद्याविशारदान् । क्षत्रियान्विविधान्वैश्याञ्छूद्रांश्च शिवसंमतान्

ശൗൽബികരെ (മാപനവും യാഗവേദി/ക്ഷേത്ര ജ്യാമിതിയും അറിയുന്നവരെ) സൃഷ്ടിക്ക—സദ്വിദ്യയുള്ളവർ, ചതുര്വിദ്യയിൽ വിശാരദർ; കൂടാതെ വിവിധ ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ, ശിവസമ്മത ശൂദ്രരും സൃഷ്ടിക്ക।

Verse 75

चत्वारश्च मठाः कल्प्याश्चतुर्दिक्तीर्थवासिनाम् । मुनीनां शिवभक्तानां निराशानां निवासतः

നാലു ദിക്കുകളിലെ തീർത്ഥങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന ശിവഭക്തരും നിർആശരും (വൈരാഗ്യയുക്തർ) ആയ മുനികളുടെ വാസത്തിനായി നാല് മഠങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 76

तेषु स्थिता मुनींद्रा मे रक्षंतु शिवपूजनम् । भिक्षमाणाः पुनः शैवा भक्ताः पाशुपता अपि

ആ മഠങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്ന എന്റെ മുനീന്ദ്രന്മാർ ശിവപൂജയെ സംരക്ഷിക്കട്ടെ; കൂടാതെ ഭിക്ഷയാൽ ജീവിക്കുന്ന ശൈവഭക്തർ—പാശുപതരും—അതിനെ കാത്തുസൂക്ഷിക്കട്ടെ।

Verse 77

पालयंतु सदान्ये च युक्ताः कापालिका अपि । सर्वेषां जायमानानां जातानां संभविष्यताम्

മറ്റുള്ളവരും സദാ അച്ചടക്കമുള്ള കാപാലികരും, ജനിക്കുന്നവരും ജനിച്ചവരും ഇനി വരാനിരിക്കുന്നവരുമായ എല്ലാവർക്കും വേണ്ടി ഇതിനെ സംരക്ഷിക്കട്ടെ.

Verse 78

अव्याहताज्ञमारक्ष्यमिदं स्थानं महीभृताम् । बकुलश्च महानत्र दृश्यते दिव्यभूरुहः

തടസ്സമില്ലാത്ത ആജ്ഞാശക്തിയുള്ള രാജാക്കന്മാർ ഈ സ്ഥലം സംരക്ഷിക്കേണ്ടതാണ്; ഇവിടെ മഹത്തായതും ദിവ്യവുമായ ഒരു ഇലഞ്ഞി മരം കാണപ്പെടുന്നു.

Verse 79

अत्र भक्ता वितन्वन्तु शिवकार्यविनिश्चयम् । अत्र मे दीयते द्रव्यमप्रेक्षितपराप्तये

ഇവിടെ ഭക്തർ ശിവന്റെ കാര്യങ്ങൾ നിശ്ചയിച്ചു നടപ്പിലാക്കട്ടെ; പരമമായ നന്മ ലഭിക്കുന്നതിനായി ഇവിടെ എനിക്ക് കണക്കുകൂട്ടലുകളില്ലാതെ ദ്രവ്യം സമർപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 80

यत्तदक्षय्यफलदमारक्ष्यं शिवसेवकैः । भक्तैर्विज्ञापितं चार्थं श्रोष्यामि पुरतः स्थितैः

അക്ഷയമായ ഫലം നൽകുന്നതും ശിവസേവകരാൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെടേണ്ടതുമായ ആ അപേക്ഷ, എന്റെ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്നവരിൽ നിന്ന് ഞാൻ കേൾക്കും.

Verse 81

सर्वं संपादयिष्यामि तेषां चित्तानुकूलकम् । अपराधसहस्राणि क्षंस्ये मां स्वर्चतामहम्

അവരുടെ മനസ്സിനിണങ്ങിയതെല്ലാം ഞാൻ സാധിപ്പിച്ചു കൊടുക്കും. എന്നെ നന്നായി ആരാധിക്കുന്നവരുടെ ആയിരക്കണക്കിന് അപരാധങ്ങൾ ഞാൻ ക്ഷമിക്കും.

Verse 82

आगमोक्ता च पूजेयं मानुषी निर्मिता यतः । ग्रहीष्ये तामहं सर्वामर्चां सर्वागमोदिताम्

ഈ പൂജ ആഗമങ്ങളിൽ നിർദ്ദേശിച്ചതും മനുഷ്യഹസ്തങ്ങളാൽ വിധിപൂർവ്വം ക്രമീകരിച്ചതുമാകയാൽ, സർവ്വ ആഗമങ്ങൾ ഉപദേശിച്ച ഈ സമ്പൂർണ്ണ അർച്ചനാവിധിയെ ഞാൻ പൂർണ്ണമായി സ്വീകരിക്കുന്നു।

Verse 83

संकल्पितं भवेत्कर्म प्रीतिकृन्मम सेवकैः । आगमार्थानशेषांस्त्वमालोक्य समयोचितान्

എന്റെ സേവകർ സംകല്പിച്ച കർമ്മം ആരംഭിക്കട്ടെ; അത് അവർക്കു പ്രീതികരമാകട്ടെ. നീ സർവ്വ ആഗമാർത്ഥങ്ങളും പരിശോധിച്ച്, കാലസാഹചര്യത്തിന് അനുയോജ്യമായി അവ ക്രമീകരിക്കണം।

Verse 84

विधायाभ्यर्चनाभेदांल्लोकरक्षाकृते मुने । कर्तव्या महती पूजा पौर्णमास्यां तु सादरम्

ഹേ മുനേ, ലോകരക്ഷയ്ക്കായി അർച്ചനയുടെ ഭേദങ്ങളും വിധികളും സ്ഥാപിച്ച്, പൗർണമാസി ദിനത്തിൽ ആദരപൂർവ്വം മഹത്തായ പൂജ നടത്തണം।

Verse 85

सत्राणि विविधान्यत्र कर्तव्यानि सहस्रशः । विविधानि च दानानि शक्त्या चैवास्य सन्निधौ

ഇവിടെ ആയിരങ്ങളായി വിവിധ സത്രങ്ങൾ (ധർമ്മാർത്ഥ അന്നദാന-സേവകൾ) നടത്തണം; കൂടാതെ അവന്റെ സന്നിധിയിൽ, സ്വന്തം ശേഷിയനുസരിച്ച്, നാനാവിധ ദാനങ്ങളും നൽകണം।

Verse 86

अव्युच्छिन्नप्रदीपस्य दातारो मम सन्निधौ । तेजोमयमिदं रूपं मम यांति न संशयः

എന്റെ സന്നിധിയിൽ അവിച്ഛിന്ന ദീപം ദാനം ചെയ്യുന്നവർ എന്റെ തേജോമയ സ്വരൂപത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 87

जलजं तरुजं पुष्पं कक्षजं च लतोद्भवम् । ददते ये च भक्त्या मे ते भविष्यंति भूभृतः

ഭക്തിയോടെ എനിക്ക് ജലത്തിൽ ജനിച്ച, വൃക്ഷങ്ങളിൽ വിരിഞ്ഞ, കുറ്റിക്കാടുകളിൽ ഉദിച്ച, വള്ളികളിൽ നിന്നുയർന്ന പുഷ്പങ്ങൾ അർപ്പിക്കുന്നവർ ഭാവിയിൽ ഭൂഭൃതർ—രാജാക്കന്മാരാകും।

Verse 88

तेषां पुरोगतः साक्षादहं जेष्यामि विद्विषः । यस्य यस्य तु देशस्य यो यो राजा तपोधिकः

അവരുടെ മുമ്പിൽ ഞാൻ തന്നേ പ്രത്യക്ഷമായി ചെന്നു അവരുടെ ശത്രുക്കളെ ജയിക്കും। പിന്നെ ഏത് ഏത് ദേശത്തിൽ ഏത് ഏത് രാജാവാണ് തപസ്സിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ—

Verse 89

तत्तत्समर्द्धितं रम्यं संभवं ददतेऽत्र मे । मत्संनिधिमुपागत्य दुरात्मानोऽपि भूमिपाः

ഇവിടെ എന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ അവർ അതേ സമൃദ്ധവും രമണീയവുമായ ഐശ്വര്യങ്ങൾ പ്രാപിക്കുന്നു। എന്റെ സമീപം വന്നാൽ ദുഷ്ടസ്വഭാവമുള്ള രാജാക്കന്മാരും—

Verse 90

शिवभक्ता भृशं पूर्णा भविष्यंति न संशयः

സംശയമില്ല; ശിവഭക്തർ അത്യന്തം പരിപൂർണ്ണരായി കൃതാർത്ഥരാകും।

Verse 91

इति शंभुमुखोत्थितं वचः समुपश्रुत्य विधूतकल्मषः । अहमानतवान्व्यजिज्ञपं कुतुकाच्छोणगिरीश्वरं शिवम्

ശംഭുവിന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്നുയർന്ന വചനങ്ങൾ കേട്ടപ്പോൾ എന്റെ പാപങ്ങൾ കഴുകിപ്പോയി। പിന്നെ ഞാൻ നമസ്കരിച്ചു, കൗതുകത്താൽ ശോണമലയുടെ ഈശ്വരനായ ശിവനോട് ചോദിച്ചു।