Adhyaya 7

Verse 1

पार्वत्युवाच । कथमग्निमयं लिंगमभिगम्यमभूद्भुवि । प्राणिनामपि सर्वेषामुपशांतिं कथं गतः

പാർവതി പറഞ്ഞു—അഗ്നിമയ ലിംഗം ഭൂമിയിൽ എങ്ങനെ സമീപിക്കാവുന്നതായി വന്നു? സർവ്വ പ്രാണികൾക്കും ഉപശാന്തിയും ആശ്വാസവും എങ്ങനെ നൽകാൻ തുടങ്ങി?

Verse 2

तीर्थानामुद्भवः पुण्यात्कथं चारुणपर्वतात् । उपसंहृतसर्वांगः कथं वा वद मेऽचलः

പുണ്യമായ അരുണപർവതത്തിൽ നിന്ന് തീർത്ഥങ്ങളുടെ ഉദ്ഭവം എങ്ങനെ നടന്നു? പിന്നെ ആ അചലൻ (പ്രഭു) തന്റെ സർവ്വാംഗങ്ങളും ഉപസംഹരിച്ചു എങ്ങനെ നിലകൊണ്ടു—എനിക്ക് പറയുക.

Verse 3

गौतम उवाच । कृते त्वग्निमयः शैलस्त्रेतायां मणिपर्वतः । द्वापरं हाटकगिरिः कलौ मरकताचलः

ഗൗതമൻ പറഞ്ഞു—കൃതയുഗത്തിൽ ആ ശൈലം അഗ്നിമയമായിരുന്നു; ത്രേതായുഗത്തിൽ മണിപർവതമായി; ദ്വാപരത്തിൽ ഹാടകഗിരി (സ്വർണശിഖരം) ആയി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; കലിയുഗത്തിൽ അത് മരകതാചലം, അഥവാ പച്ചരത്നപർവതം.

Verse 4

बहुयोजनपर्यंतं कृते वह्निमये स्थिते । बहिः प्रदक्षिणं चक्रुः प्रशाम्यति महर्षयः

കൃതയുഗത്തിൽ അത് അനേകം യോജന വരെ വ്യാപിച്ച അഗ്നിമയ രൂപത്തിൽ നിലകൊണ്ടപ്പോൾ, മഹർഷിമാർ പുറത്തുനിന്ന് പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത് ‘ഇത് ശമിക്കട്ടെ’ എന്നു പ്രാർത്ഥിച്ചു.

Verse 5

शनैः शांतोरुणाद्रीशः श्रीमानभ्यर्थितः सुरैः । लोकगुप्त्यर्थमत्यर्थमुपशांतोऽरुणाचलः

ദേവന്മാരുടെ അപേക്ഷയാൽ ശ്രീമാൻ അരുണാദ്രീശൻ ക്രമേണ ശാന്തനായി; ലോകങ്ങളുടെ രക്ഷയ്ക്കായി അരുണാചലം അത്യന്തം ഉപശാന്തമായി।

Verse 6

अथ गौरी मुनिं प्राह कथं शांतोऽरुणाचलः । कथं वा प्रार्थयामासुर्देवेशं त्रिदशा इमम्

അപ്പോൾ ഗൗരി മുനിയോട് പറഞ്ഞു—“അരുണാചലം എങ്ങനെ ശാന്തമായി? ഈ ത്രിദശ ദേവന്മാർ ദേവേശ്വരനെ എങ്ങനെ അപേക്ഷിച്ചു?”

Verse 7

इति तस्या वचः श्रुत्वा गौतमस्त्वभ्यभाषत । प्रशस्य भक्तिमतुलां तस्यास्तत्त्वार्थवेदिनीम्

അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഗൗതമൻ മറുപടി പറഞ്ഞു; അവളുടെ അതുല്യഭക്തിയെയും തത്ത്വാർത്ഥബോധത്തെയും പ്രശംസിച്ചു।

Verse 8

गौतम उवाच । अग्निरूपं पुरा शैलमासादयितुमक्षमाः । पुरा सुराः स्तुतिं चक्रुरभ्यर्च्य क्रतुसंभवैः

ഗൗതമൻ പറഞ്ഞു—“പണ്ടുകാലത്ത് അഗ്നിരൂപമായ പർവ്വതത്തെ സമീപിക്കാൻ കഴിയാതിരുന്ന ദേവന്മാർ യജ്ഞസംബവ ദ്രവ്യങ്ങളാൽ അർച്ചിച്ച് സ്തുതി ചെയ്തു।”

Verse 9

भगवन्नरुणाद्रीश सर्वलोकहितावह । अग्निरूपोऽपि संशांतः प्रकाशस्य महीतले

“ഭഗവാൻ അരുണാദ്രീശാ! സർവ്വലോകഹിതാവഹാ! അഗ്നിരൂപനായിട്ടും പൂർണ്ണമായി ശാന്തനായി, ഭൂമിയിൽ മൃദുവായ പ്രകാശമായി പ്രകാശിക്കണമേ।”

Verse 10

असौ यस्ताम्रो अरुण उत बभ्रुः सुमंगलः । इति त्वां सकला वेदाः स्तुवंति शिवविग्रहम्

ചെമ്പുനിറം, ചുവപ്പ്, തവിട്ട് നിറങ്ങളോട് കൂടിയവനും അതീവ മംഗളകരനുമായ അങ്ങയെ; ഹേ ശിവരൂപാ! സകല വേദങ്ങളും ഇപ്രകാരം സ്തുതിക്കുന്നു.

Verse 11

नमस्ताम्रायारुणाय शिवाय परमात्मने । वेदवेद्य स्वरूपाय सोमाय सुखरूपिणे

ചെമ്പുനിറം, അരുണവർണ്ണം എന്നിവയോടുകൂടിയവനും പരമാത്മാവുമായ ശിവന് നമസ്കാരം. വേദങ്ങളാൽ അറിയപ്പെടേണ്ടവനും സോമനും സുഖസ്വരൂപനും അവിടുന്ന് തന്നെ.

Verse 12

त्वद्रूपमखिलं देव जगदेतच्चराचरम् । निधानमिव ते रूपं देवानामिदमीक्ष्यते

ഹേ ദേവാ! ചരാചരങ്ങളടങ്ങിയ ഈ ലോകം മുഴുവൻ അങ്ങയുടെ രൂപം തന്നെയാണ്. ദേവന്മാർക്ക് അങ്ങയുടെ ഈ രൂപം ഒരു വലിയ നിധി പോലെ തോന്നുന്നു.

Verse 13

वर्षतां च पयोदानां निर्झराणां च भूयसाम् । सलिलोपायसंहारो युक्तस्ते युगसंक्षये

പെയ്യുന്ന മേഘങ്ങളുടെയും അനേകം അരുവികളുടെയും ജലത്തെ തിരിച്ചെടുക്കുന്നത്, യുഗാന്ത്യത്തിൽ അങ്ങയിലൂടെ തന്നെ സംഭവിക്കുന്നു.

Verse 14

अग्नेरापः समुद्भूतास्त्वत्तो हि परमात्मनः । विश्वसृष्टिं वितन्वति विचित्रगुण वैभवात्

അഗ്നിയിൽ നിന്ന് ജലം ഉത്ഭവിച്ചു; ആ അഗ്നിയാകട്ടെ പരമാത്മാവായ അങ്ങയിൽ നിന്ന് തന്നെ ഉണ്ടായി. അങ്ങ് അങ്ങയുടെ വിചിത്രമായ ഗുണവൈഭവത്താൽ ലോകസൃഷ്ടി നടത്തുന്നു.

Verse 15

शीतो भव महादेव शोणाचल कृपानिधे । सर्वेषामपि जीवानामभिगम्यो भव प्रभो

ഹേ മഹാദേവാ! ഹേ ശോണാചല കരുണാനിധേ! നീ ശീതളനാകണമേ; ഹേ പ്രഭോ, എല്ലാ ജീവികൾക്കും എളുപ്പത്തിൽ സമീപിക്കാവുന്നവനാകണമേ.

Verse 16

इति स्तुतः सुरैः सर्वेरानतैर्भक्तवत्सलः । सद्यः शीतलतां गच्छन्नभिम्योऽभवत्प्रभुः

ഇങ്ങനെ എല്ലാ ദേവന്മാരും നമസ്കരിച്ചു സ്തുതിച്ചപ്പോൾ, ഭക്തവത്സലനായ പ്രഭു ഉടൻ ശീതളത പ്രാപിച്ച് എല്ലാവർക്കും സമീപിക്കാവുന്നവനായി.

Verse 17

प्रावर्त्तत पुनर्नद्यो निर्झराश्च बहूदकाः । वर्षतामपि मेघानां न जग्राह जलं बहु

അപ്പോൾ നദികളും ധാരാളം ജലമുള്ള വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളും വീണ്ടും ഒഴുകിത്തുടങ്ങി; എങ്കിലും മേഘങ്ങൾ മഴ പെയ്തിട്ടും ഭൂമി അധികം ജലം ഉൾക്കൊണ്ടില്ല.

Verse 18

तथापि तरुणार्कोद्यत्कालाग्निशतकोटिभिः । समानदीप्तिरभजज्जीवानामभिगम्यताम्

എങ്കിലും, ഉദയിക്കുന്ന യുവസൂര്യനെപ്പോലെ ജ്വലിക്കുന്ന കാലാഗ്നിയുടെ ശതകോടി തുല്യ ദീപ്തിയോടെ പ്രകാശിച്ച്, അദ്ദേഹം ജീവികൾക്ക് സമീപിക്കാവുന്ന രൂപം പ്രാപിച്ചു.

Verse 19

विसृज्य विश्वसलिलं नदीश्च रसविक्षरैः । संपूर्यः सकलैर्देवः सर्वदा संप्रकाशते

വിശ്വജലവും രസധാര ചൊരിയുന്ന നദികളും വിട്ടൊഴുക്കി, എല്ലാ (അർപ്പണ-സ്തുതി)കളാൽ പരിപൂർണ്ണനായി തൃപ്തനായ ദേവൻ സദാ പൂർണ്ണ ദീപ്തിയോടെ പ്രകാശിക്കുന്നു.

Verse 20

तीर्थानि तानि तान्यासन्परितः प्रार्थनावशात् । दिक्पालानां सुराणां च महर्षीणां महात्मनाम्

ദിക്പാലന്മാരുടെയും ദേവന്മാരുടെയും മഹാത്മ മഹർഷിമാരുടെയും പ്രാർത്ഥനാബലത്താൽ ചുറ്റുമെങ്ങും പല തീർത്ഥങ്ങളും ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 21

ब्रह्मोवाच । इति तस्य वचः श्रुत्वा गौरी कुतुकसंयुता । तीर्थानामुद्भवं सर्व श्रोतुं समुपचक्रमे

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് കൗതുകം നിറഞ്ഞ ഗൗരി, തീർത്ഥങ്ങളുടെ സമ്പൂർണ്ണ ഉദ്ഭവം കേൾക്കാൻ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി.

Verse 22

पार्वत्युवाच । कानि तीर्थानि जातानि शोणाद्रेर्लोकगुप्तये । भगवन्ब्रूहि सकलं तीर्थानामुद्भवं मम

പാർവതി പറഞ്ഞു—ലോകസംരക്ഷണത്തിനായി ശോണമലയിൽ ഏത് ഏത് തീർത്ഥങ്ങൾ ഉദ്ഭവിച്ചു? ഭഗവൻ, തീർത്ഥങ്ങളുടെ സമ്പൂർണ്ണ ഉദ്ഭവം എനിക്ക് പറയുക.

Verse 23

इति तस्या वचः शृण्वन्गिरीशात्संश्रुतं पुरा । तीर्थानामुद्भवं सर्वं व्याख्यातुमुपचक्रमे

അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, മുൻപ് ഗിരീശൻ (ശിവൻ) നിന്നു കേട്ടതുപോലെ, ഗൗതമൻ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളുടെയും ഉദ്ഭവം വ്യാഖ്യാനിക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 24

गौतम उवाच । ऐन्द्रं नाम महातीर्थमिंद्रभागे समुत्थितम् । तत्र स्नात्वा पुरा शक्रो ब्रह्महत्यां व्यपोहयत्

ഗൗതമൻ പറഞ്ഞു—ഇന്ദ്രദിക്കിൽ ‘ഐന്ദ്ര’ എന്ന മഹാതീർത്ഥം ഉദ്ഭവിച്ചു. പുരാതനകാലത്ത് ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് ബ്രഹ്മഹത്യാപാപം നീക്കി.

Verse 25

ब्रह्मतीर्थं पुनर्दिव्यं वह्निःकोणे समुत्थितम् । परस्त्रीसंगमात्पापं वह्निः स्नात्वात्र चात्यजत्

വീണ്ടും അഗ്നികോണത്തിൽ (തെക്കുകിഴക്ക്) ഉദ്ഭവിച്ച ദിവ്യ ബ്രഹ്മതീർത്ഥം ഉണ്ട്. അവിടെ അഗ്നിദേവൻ സ്നാനം ചെയ്ത് പരസ്ത്രീസംഗമജനിത പാപം ഉപേക്ഷിച്ചു.

Verse 26

याम्यं नाम महातीर्थं यमभागे विजृंभते । अत्र स्नात्वा यमोऽत्याक्षीद्भयं ब्रह्मास्त्रसंभवम्

യമദിശയിൽ (തെക്കോട്ട്) ‘യാമ്യ’ എന്ന മഹാതീർത്ഥം വിരാജിക്കുന്നു. ഇവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് യമൻ ബ്രഹ്മാസ്ത്രത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ഭയം ഉപേക്ഷിച്ചു.

Verse 27

नैरृतं तु महातीर्थं नैरृत्यां दिशि शोभते । भूतवेतालविजयं तत्र स्नात्वर्षयो गताः

നൈഋത്യ ദിശയിൽ (തെക്ക്-പടിഞ്ഞാറ്) ‘നൈരൃത’ എന്ന മഹാതീർത്ഥം ശോഭിക്കുന്നു. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് ഋഷിമാർ ഭൂത-വേതാളങ്ങളെ ജയിച്ചു.

Verse 28

पश्चिमे वारुणं तीर्थं दिग्भागे च प्रकाशते । शल्यकोशं पुरा लेभे स्नात्वात्र वरुणो निजम्

പടിഞ്ഞാറ് ദിശയിൽ വാരുണ തീർത്ഥം പ്രകാശിച്ച് പ്രസിദ്ധമാണ്. ഇവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് വരുണൻ പുരാകാലത്ത് തന്റെ ശല്യകോശം (വേദനയുടെ ആവരണം) വീണ്ടും ലഭിച്ചു.

Verse 29

वायवे वायवीयं च तीर्थमत्र प्रकाशते । तत्र स्नात्वा ययौ वायुर्जगत्प्राणत्ववैभवम्

വായവ്യ ദിശയിൽ (വടക്ക്-പടിഞ്ഞാറ്) വായവീയ തീർത്ഥം പ്രകാശിക്കുന്നു. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് വായുദേവൻ ലോകത്തിന്റെ പ്രാണനാകുന്ന ദിവ്യ വൈഭവം നേടി.

Verse 30

उत्तरे चात्र दिग्भागे सोमतीर्थमिति स्मृतम् । तत्र स्नात्वा पुरा सोमो यक्ष्मरोगादमुंचत

ഇവിടെ ഉത്തര ദിക്കുഭാഗത്ത് ‘സോമതീർത്ഥം’ എന്നു പ്രസിദ്ധം. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ പണ്ടുകാലത്ത് സോമൻ യക്ഷ്മാ-രോഗത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി.

Verse 31

ऐशाने चात्र दिग्भागे विष्णुतीर्थमिति स्मृतम् । तत्र स्नात्वा पुरा विष्णुः श्रिया च सह संगतः

ഇവിടെ ഈശാന (വടക്കുകിഴക്ക്) ദിക്കുഭാഗത്ത് ‘വിഷ്ണുതീർത്ഥം’ എന്നു പ്രസിദ്ധം. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് പണ്ടുകാലത്ത് വിഷ്ണു ശ്രീ (ലക്ഷ്മി)യോടൊപ്പം വീണ്ടും സംഗമിച്ചു.

Verse 32

मार्कण्डेयः पुरा देवि प्रार्थयामास शंकरम् । सदाशिव महादेव देवदेव जगत्पते

ഹേ ദേവീ! പണ്ടുകാലത്ത് മാർകണ്ഡേയ മുനി ശങ്കരനെ പ്രാർത്ഥിച്ചു— “സദാശിവാ, മഹാദേവാ, ദേവദേവാ, ജഗത്പതേ!”

Verse 33

बहूनामिह तीर्थानामेकत्र स्यात्समागमः । केनोपायेन भगवन्कृपया वद शंकर

“ഇവിടെ അനേകം തീർത്ഥങ്ങളുടെ സംഗമം ഒരിടത്ത് എങ്ങനെ സംഭവിക്കും? ഭഗവൻ ശങ്കരാ, കരുണയോടെ പറയുക— ഏത് ഉപായത്താൽ ഇത് സാധ്യം?”

Verse 34

इति तस्य वचः श्रुत्वा देवदेव उमापतिः । उपायं दर्शयामास मुनये प्रीतमानसः

അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദേവദേവൻ ഉമാപതി പ്രസന്നമനസ്സോടെ ആ മുനിക്കു ഉപായം വെളിപ്പെടുത്തി.

Verse 35

महेश्वर उवाच । सदोपहारवेलायां सर्वतीर्थसमुच्चयः । सन्निधिं मम संप्राप्तः सेवते गूढरूपतः

മഹേശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—നിത്യ ഉപഹാരവേളയിൽ സർവ്വ തീർത്ഥങ്ങളുടെ സമുച്ചയം എന്റെ സന്നിധിയിൽ എത്തി ഗൂഢരൂപത്തിൽ എന്നെ സേവിക്കുന്നു.

Verse 36

नान्यदन्वेषणीयं ते तीर्थमत्र महामुने । ममोपहारवेलायां दृश्यते तीर्थसंचयः

മഹാമുനേ, ഇവിടെ നിനക്ക് മറ്റൊരു തീർത്ഥം അന്വേഷിക്കേണ്ടതില്ല; എന്റെ ഉപഹാരവേളയിൽ തീർത്ഥങ്ങളുടെ സമാഹാരം ദൃശ്യമാകുന്നു.

Verse 37

तस्माद्भक्तियुतैर्नित्यं सर्वतीर्थसमागमः । मुनिभिश्च सुरैः सर्वैर्नैवेद्यांते विलोक्यताम्

അതുകൊണ്ട് ഭക്തിയോടെ നിത്യം നൈവേദ്യാന്തത്തിൽ സർവ്വ തീർത്ഥങ്ങളുടെ സംഗമം ദർശിക്കണം; അതിനെ മുനികളും സർവ്വ ദേവന്മാരും കാണുന്നു.

Verse 38

इति देवि पुरा देवो मार्कडेयाय शंकरः । उपादिशदमेयात्मा तीर्थसंदर्शनक्रमम्

ദേവീ, ഇങ്ങനെ പൂർവ്വകാലത്ത് അമേയാത്മാവായ ദേവൻ ശങ്കരൻ മാർകണ്ഡേയനോട് തീർത്ഥദർശനക്രമം ഉപദേശിച്ചു.

Verse 39

गौतम उवाच । सर्वाण्यपि च पुण्यानि तीर्थानि शिवसन्निधौ । सदोपहारवेलायां दृश्यानि किल मानवैः

ഗൗതമൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ശിവസന്നിധിയിൽ നിത്യ ഉപഹാരവേളയിൽ സർവ്വ പുണ്യപ്രദ തീർത്ഥങ്ങളും മനുഷ്യർക്ക് നിശ്ചയമായി ദൃശ്യമാകുന്നു.

Verse 40

व्रतं तीर्थं तपो वेदा यज्ञाश्च नियमादयः । योगाश्च शोणशैलेशदर्शनाद्दृष्टसंचराः

വ്രതങ്ങൾ, തീർത്ഥങ്ങൾ, തപസ്, വേദങ്ങൾ, യജ്ഞങ്ങൾ, സംയമാദി നിയമങ്ങൾ, യോഗമാർഗങ്ങൾ—ശോണമലേശ്വരന്റെ ദർശനമാത്രത്തിൽ തന്നെ എല്ലാം കണ്ടതുപോലെയും ആചരിച്ചതുപോലെയും ആയി, ഫലം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 41

निशम्य वाक्यं मुनिपुंगवस्य प्रसेदुषी पर्वतराजपुत्री । अवोचदत्यद्भुतमेतदत्र त्वयोपदिष्टं भुवि तीर्थजालम्

ആ മുനിപുംഗവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് പ്രസന്നയായ പർവ്വതരാജപുത്രി പറഞ്ഞു—“ഇത് ഇവിടെ അത്യദ്ഭുതം; ഭൂമിയിൽ തീർത്ഥങ്ങളുടെ ഒരു ജാലം നീ ഉപദേശിച്ചിരിക്കുന്നു।”

Verse 42

अहं कृतार्था तपतां वरिष्ठ त्वत्संगमात्संप्रति तीर्थजालम् । प्राप्ता नमस्तेऽस्तु तपोविशेष शिवोपि मेऽत्रादिशदेव कर्तुम्

“ഞാൻ കൃതാർത്ഥയായി, തപസ്വികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ! നിന്റെ സംഗമം മൂലം ഇപ്പോൾ ഈ തീർത്ഥജാലം ലഭിച്ചു. വിശിഷ്ട തപസ്സുള്ള നിനക്ക് നമസ്കാരം. ഇവിടെ ശിവനും എനിക്ക് ചെയ്യേണ്ടത് ഉപദേശിച്ചു।”

Verse 43

कथं गिरीशः पुनरत्र देवः स्फुरन्महावह्निवपुर्धरोऽपि । प्रशांतरूपः परमेश्वरोऽयमभ्यर्चनीयो भुवि मर्त्यवर्गैः

ഇവിടെ ഗിരീശനായ ദേവൻ—മഹാവഹ്നിപോലെ ജ്വലിക്കുന്ന ദേഹം ധരിച്ചിട്ടും—എങ്ങനെ ശാന്തരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷനാകുന്നു? ഈ പരമേശ്വരൻ ഭൂമിയിൽ മർത്ത്യവർഗ്ഗങ്ങൾക്കാൽ നിർബന്ധമായും അർച്ചിക്കപ്പെടേണ്ടവൻ।