Adhyaya 5

Verse 1

ब्रह्मोवाच । अरण्याद्गौतमं शांतमुटजद्वार आगतम् । प्रत्याधातुं प्रववृते शिवभक्तिर्जगन्मयी

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—വനത്തിൽ നിന്ന് ശാന്തനായ ഗൗതമമുനി കുടിലിന്റെ വാതിലിങ്കൽ എത്തിയപ്പോൾ, ജഗന്മയിയായ ശിവഭക്തി അവനെ സ്വാഗതം ചെയ്ത് സ്വീകരിക്കാൻ മുന്നോട്ടു നീങ്ങി।

Verse 2

आलुलोके समायातं गौतमं शिष्यसेवितम् । लंबमानशिरःश्मश्रुसम्पूर्णमुखमण्डलम्

അവൻ കണ്ടു—ശിഷ്യസേവിതനായ ഗൗതമമുനി വരുന്നു; തൂങ്ങുന്ന ജടകളും താടിമീശയും കൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുഖമണ്ഡലം നിറഞ്ഞിരുന്നു।

Verse 3

जटाभिरतिताम्राभिस्तीर्थस्नानविशुद्धिभिः । न्यस्तरुद्राक्षमणिभिर्ज्वालाभिरिव पावकम्

അത്യന്തം താമ്രവർണ്ണ ജടകളും, തീർത്ഥസ്നാനശുദ്ധിയും, ധരിച്ച രുദ്രാക്ഷമണികളും കൊണ്ടു അദ്ദേഹം ജ്വാലകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട അഗ്നിപോലെ ദീപ്തനായി।

Verse 4

भस्मत्रिपुण्ड्रकोपेतविशालनिटिलोज्वलम् । शुक्लयज्ञोपवीतेन पूर्णं रुद्राक्षदामभिः

ഭസ്മത്രിപുണ്ഡ്രം ധരിച്ച വിശാല നിടിലം ദീപ്തമായിരുന്നു; ശ്വേത യജ്ഞോപവീതം ധരിച്ചു, ശരീരമൊട്ടാകെ രുദ്രാക്ഷമാലകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു।

Verse 5

दधानं वल्कले रक्ते तपः कृशितविग्रहम् । जपंतं वैदिकान्मंत्रान्रुद्रप्रीतिकरान्बहून्

അദ്ദേഹം ചുവന്ന വൽക്കലവസ്ത്രം ധരിച്ചു; തപസ്സാൽ ക്ഷീണിച്ച ദേഹത്തോടെ, രുദ്രനു പ്രീതികരമായ അനേകം വൈദിക മന്ത്രങ്ങൾ ജപിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 6

शम्भुनावसितोदात्तसारूप्यमिव भाषितम् । तेजोनिधिं दयापूर्णं प्रत्यक्षमिव भास्करम्

ശംഭുവിനാൽ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട ഉദാത്തമായ രൂപത്തോടുകൂടിയവനും, തേജസ്സിന്റെ നിധിയും, കാരുണ്യം നിറഞ്ഞവനും, പ്രത്യക്ഷനായ സൂര്യനെപ്പോലെയുള്ളവനും.

Verse 7

आलोक्य तं महात्मानं वृद्धं शंभुपदाश्रयम् । कृतांजलिपुटा गौरी प्रणन्तुमुपचक्रमे

ശംഭുവിന്റെ പാദങ്ങളിൽ അഭയം പ്രാപിച്ച ആ മഹാത്മാവായ വൃദ്ധനെ കണ്ട്, ഗൗരി കൈകൂപ്പി വണങ്ങാൻ തുടങ്ങി.

Verse 8

कृतांजलिं मुनिर्वीक्ष्य समस्तजगदम्बिकाम् । किमेतदिति साश्चर्यं वारयन्प्रणनाम सः

സമസ്ത ലോകങ്ങളുടെയും മാതാവ് കൈകൂപ്പി നിൽക്കുന്നത് കണ്ട്, മുനി അത്ഭുതത്തോടെ 'ഇതെന്താണ്?' എന്ന് ചോദിച്ചുകൊണ്ട് അവളെ തടയുകയും തിരിച്ചു വണങ്ങുകയും ചെയ്തു.

Verse 9

स्वागतं गौरि सुभगे लोकमातर्दयानिधे । व्याजेन भक्तसंरक्षां कर्तुमत्रागतास्यहो

സ്വാഗതം ഗൗരീ! ഹേ സൗഭാഗ്യവതി, ലോകമാതാവേ, ദയാനിധേ! ആഹാ, ഭക്തരെ രക്ഷിക്കാൻ എന്തെങ്കിലും വ്യാജേന നീ ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു.

Verse 10

अहो मान्ये मान्यमर्थं विज्ञायैव पुरा वयम् । पृथग्भावमिवालंब्य शिष्यादिभिः समागताः

ഓ മാന്യേ! പൂജ്യമായ ഉദ്ദേശ്യം മുൻകൂട്ടി അറിഞ്ഞുകൊണ്ട്, ഞങ്ങൾ ശിഷ്യന്മാരോടൊപ്പം വേറിട്ട ഭാവം സ്വീകരിച്ച് ഇവിടെ വന്നിരുന്നു.

Verse 11

यद्देवि ते न चेत्किंचिन्मायाविलसितन्निजम् । ततः प्रपंचसंसिद्धिः कथमेव भविष्यति

ഹേ ദേവീ, ഇതെല്ലാം നിന്റെ സ്വന്തം മായയുടെ ലീലാവിലാസമല്ലായിരുന്നെങ്കിൽ, പ്രകടമായ ഈ പ്രപഞ്ചം എങ്ങനെ സ്ഥാപിതമാകുമായിരുന്നു?

Verse 12

तिष्ठत्वशेषं मे वक्तुं मायाविलसितं तव । न शक्यते यन्निर्णेतुं त्वदीयैश्च कदाचन

നിന്റെ മായയുടെ സമഗ്ര ലീലാവിലാസം വിവരിക്കാനുള്ള ശ്രമം ഞാൻ വിട്ടുവെക്കുന്നു; കാരണം അത് നിന്റെവരാലും ഒരിക്കലും പൂർണ്ണമായി നിർണ്ണയിക്കാനാവില്ല.

Verse 13

आस्यतां पावने शुद्धं आसने कुशनिर्मिते । गृह्यतां पाद्यमर्घं च दत्तं च विधिवन्मया

ഈ പാവനവും ശുദ്ധവുമായ കുശനിർമ്മിത ആസനത്തിൽ ഇരിക്കണമേ; ഞാൻ വിധിപൂർവ്വം നൽകിയ പാദ്യവും അർഘ്യവും സ്വീകരിക്കണമേ.

Verse 14

इति शिष्यैः समानीते दर्भांके परमासने । आसीनामंबिकां वृद्धो मुनिरानर्च भक्तिमान्

ഇങ്ങനെ ശിഷ്യർ കൊണ്ടുവന്ന കുശ-ആവൃത പരമാസനത്തിൽ ഇരുന്ന അംബികയെ, വൃദ്ധ മുനി ഭക്തിയോടെ ആരാധിച്ചു.

Verse 15

निवेद्य सकलां पूजां भक्तिभावसमन्वितः । गौर्या समभ्यनुज्ञातः स्वयमप्यासने स्थितः

ഭക്തിഭാവത്തോടെ സമഗ്ര പൂജയും സമർപ്പിച്ച്, ഗൗരിയുടെ അനുവാദം ലഭിച്ചതോടെ, അദ്ദേഹം തന്നെയും തന്റെ ആസനത്തിൽ ഇരുന്നു.

Verse 16

उवाच दशनज्योत्स्नापरिधौतदिशामुखः । पुलकांचितसर्वांगः सानंदाश्रु सगद्गदम्

അപ്പോൾ അദ്ദേഹം അരുളിച്ചെയ്തു—ദന്തജ്യോത്സ്നയാൽ ദിക്കുകളുടെ മുഖങ്ങൾ കഴുകിയതുപോലെ പ്രകാശിച്ചു; സർവ്വാംഗം രോമാഞ്ചിതം, ആനന്ദാശ്രു ഒഴുകി, കണ്ഠം ഭാവത്തിൽ ഗദ്ഗദമായി।

Verse 17

अहो देवस्य माहात्म्यं शम्भोरमिततेजसः । सद्भक्त रक्षणाय त्वामादिशद्भक्तवत्सलः

അഹോ! അപാരതേജസ്സുള്ള ശംഭുദേവന്റെ മഹാത്മ്യം എത്ര അത്ഭുതം. സദ്ഭക്തരുടെ രക്ഷയ്ക്കായി ഭക്തവത്സലനായ പ്രഭു നിങ്ങളെ ആജ്ഞാപിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 18

असिद्धमन्यल्लब्धव्यं किं वान्यत्तव विद्यते । अम्बैतद्भक्तिमाहात्म्यं संदर्शयितुमीश्वरः

അമ്മേ! നിനക്കു ഇനി എന്താണ് അസിദ്ധം, അല്ലെങ്കിൽ മറ്റെന്ത് ലഭിക്കാനുണ്ട്? ഭക്തിയുടെ മഹാത്മ്യം മാത്രം വെളിപ്പെടുത്തുവാൻ ഈശ്വരൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു।

Verse 19

कैलासशैलवृत्तांतः कंपातटतपःस्थितः । अरुणाद्रिसमादेशः सर्वं ज्ञातमिदं मया

കൈലാസശൈലവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വൃത്താന്തം, കമ്പാതീരത്തിലെ തപസ്സിന്റെ സ്ഥിതി, അരുൺആദ്രി (അരുൺആചലം) സംബന്ധിച്ച ആദേശം—ഇതെല്ലാം ഞാൻ അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു।

Verse 20

आगतासि महाभागे भक्ताश्रममिमं स्वयम् । स्नेहेन करुणामूर्ते कर्त्तव्यमुपदिश्यताम्

മഹാഭാഗേ! നിങ്ങൾ സ്വയം ഈ ഭക്താശ്രമത്തിലേക്ക് വന്നിരിക്കുന്നു. കരുണാമൂർത്തേ! സ്നേഹത്തോടെ ഞങ്ങൾക്ക് ചെയ്യേണ്ട കര്‍ത്തവ്യം ഉപദേശിക്കണമേ।

Verse 21

इति तस्य वचः श्रुत्वा महर्षेः सर्ववेदिनः । अंबिका प्राह कुतुकात्स्तुवन्ती तं महामुनिम्

സർവ്വവേദജ്ഞനായ മഹർഷിയുടെ വചനങ്ങൾ കേട്ട്, അംബിക ആനന്ദകൗതുകത്തോടെ ആ മഹാമുനിയെ സ്തുതിച്ചുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।

Verse 22

महावैभवमेतत्ते देवदेवः स्वयं शिवः । मध्ये तपस्विनां त्वं तु द्रष्टव्य इति चादिशत्

ഇതാണ് നിന്റെ മഹാവൈഭവം—ദേവദേവനായ സ്വയം ശിവൻ ‘തപസ്വികളിൽ നിനക്കേ ദർശനം വേണം’ എന്ന് ആജ്ഞാപിച്ചു।

Verse 23

आगमानां शिवोक्तानां वेदानामपि पारगः । तपसा शंभुभक्तानां त्वमेव शिवसंमतः

ശിവോക്ത ആഗമങ്ങളുടെയും വേദങ്ങളുടെയും പാരംഗതനാണ് നീ; ശംഭുഭക്തനായി തപസ്സിലൂടെ നീയേ ശിവസമ്മതൻ।

Verse 24

अरुणाचल नाम्नाहं तिष्ठामीत्यब्रवीच्छिवः । अस्याचलस्य माहात्म्यं श्रोतव्यं च भवन्मुखात्

ശിവൻ പറഞ്ഞു: ‘അരുണാചലം എന്ന നാമത്തിൽ ഞാൻ ഇവിടെ വസിക്കുന്നു.’ അതിനാൽ ഈ അചലത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം നിങ്ങളുടെ മുഖത്തിൽ നിന്നുതന്നെ കേൾക്കേണ്ടതാണ്।

Verse 25

प्राप्तास्म्यहं तपः कर्तुमरुणाचलसन्निधौ । भवतां दर्शनादेव स्वयमीशः प्रसीदति

അരുണാചലസന്നിധിയിൽ തപസ്സു ചെയ്യാൻ ഞാൻ എത്തിയിരിക്കുന്നു; നിങ്ങളുടെ ദർശനം മാത്രത്താൽ തന്നെ സ്വയം ഈശ്വരൻ പ്രസന്നനാകുന്നു।

Verse 26

शिवभक्तेन संभाषा शिवसंकीर्त्तनश्रवः । शिवलिंगार्चनं लोके वपुर्ग्रहफलोदयः

ശിവഭക്തനോടുള്ള സംവാദം, ശിവനാമസങ്കീർത്തനത്തിന്റെ ശ്രവണം, ഈ ലോകത്തിൽ ശിവലിംഗാർചന—ഇവയാണ് മനുഷ്യദേഹം ലഭിച്ചതിന്റെ ഫലങ്ങൾ ഉദയിക്കുന്നതു.

Verse 27

तस्मान्ममैतन्माहात्म्यं श्रोतव्यं भवतो मुखात् । सुव्यक्तमुपदेशेन ज्ञानतोऽसि पिता मम

അതുകൊണ്ട് എന്റെ ഈ മഹാത്മ്യം നിങ്ങളുടെ മുഖത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ശ്രവിക്കേണ്ടതാണ്. നിങ്ങളുടെ വ്യക്തമായ ഉപദേശത്താൽ, ജ്ഞാനത്താൽ, നിങ്ങൾ എനിക്ക് പിതാവുപോലെ ആകുന്നു.

Verse 28

इति तस्या वचः श्रुत्वा गौतमस्तपसां निधिः । आचख्यौ गिरिशं ध्यायन्नरुणाचलवैभवम्

അവളുടെ വാക്കുകൾ ശ്രവിച്ച് തപസ്സുകളുടെ നിധിയായ ഗൗതമൻ ഗിരീശ്വരനെ ധ്യാനിച്ചു; തുടർന്ന് അരുണാചലത്തിന്റെ വൈഭവം പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 29

अज्ञातमिव यत्किंचित्पृच्छ्यते च पुनस्त्वया । अवैमि सर्वविद्यानां माया शैवी त्वमेव सा

നീ വീണ്ടും എന്തോ അറിയാത്തതുപോലെ ചോദിക്കുന്നു. ഞാൻ അറിയുന്നു—സകല വിദ്യകളുടെയും അടിസ്ഥാനം ആയ ശൈവീ മായ നീ തന്നെയാണ്.

Verse 30

अथवा भक्तवक्त्रेण शिववैभवसंश्रवः । शिक्षणं शांभवं तेषां तव तुष्टेश्च कारणम्

അല്ലെങ്കിൽ ഭക്തന്റെ മുഖത്തിലൂടെ ശിവവൈഭവം ശ്രവിക്കുന്നത്—അവർക്കു ശാംഭവ ഉപദേശം; കൂടാതെ നിങ്ങളുടെ തൃപ്തിക്കും കാരണമാകുന്നു.

Verse 31

पठितानां च वेदानां यदावृत्तफलावहम् । वदतां शृण्वतां लोके शिवसंकीर्त्तनं तथा

വേദങ്ങളെ ആവർത്തിച്ചു പാരായണം ചെയ്താൽ ഫലം ലഭിക്കുന്നതുപോലെ, ഈ ലോകത്തിൽ ശിവസംകീർത്തനം—പറഞ്ഞാലും കേട്ടാലും—ഫലദായകമാകുന്നു.

Verse 32

सफलान्यद्य सर्वाणि तपांसि चरितानि मे । यदहं शंभुनादिष्टं माहात्म्यं कीर्त्तये श्रुतम्

ഇന്ന് ഞാൻ അനുഷ്ഠിച്ച എല്ലാ തപസ്സുകളും ഫലവത്തായി; കാരണം ശംഭു ആജ്ഞാപിച്ച, ഞാൻ ശ്രവിച്ച ഈ മഹാത്മ്യം ഇപ്പോൾ ഞാൻ കീർത്തിക്കുന്നു.

Verse 33

शिवाशिवप्रसादेन माहात्म्यमिदमद्भुतम्

ശിവന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഈ അത്ഭുത മഹാത്മ്യം വെളിപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 34

अरुणाचलमाहात्म्यं दुरितक्षयकारणम् । श्रूयतामनवद्यांगि पुरावृत्तमिदं महत्

അരുണാചല മഹാത്മ്യം പാപക്ഷയത്തിനുള്ള കാരണമാകുന്നു. ഹേ നിർദോഷാംഗിനീ, ഈ മഹത്തായ പുരാവൃത്താന്തം ശ്രവിക്കൂ.

Verse 35

अरुणाद्रिमयं लिंगमाविर्भूतं यथा पुरा । न शक्यते पुनर्वक्तुमशेषं वक्त्रकोटिभिः

പുരാതനകാലത്ത് അരുണാദ്രിമയ ലിംഗം എങ്ങനെ ആവിർഭവിച്ചുവോ, അതിനെ വീണ്ടും പൂർണ്ണമായി പറയാൻ കഴിയില്ല—കോടി വായുകളുണ്ടായാലും പോലും.

Verse 36

अरुणाचलमाहात्म्यं ब्रह्मणामपि कोटिभिः । ब्रह्मणा विष्णुना पूर्वं सोमभास्करवह्निभिः

അരുണാചലത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം കോടിക്കണക്കിന് ബ്രഹ്മന്മാർക്കും പൂർണ്ണമായി വർണ്ണിക്കാനാവില്ല. പൂർവകാലത്ത് ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും, സോമൻ, സൂര്യൻ, അഗ്നി എന്നിവരും അതിനെ പ്രഖ്യാതമാക്കി.

Verse 37

इन्द्रादिभिश्च दिक्पालैः पूजितश्चाष्टसिद्धये । सिद्धचारणगंधर्व यक्षविद्याधरोरगैः

അഷ്ടസിദ്ധി പ്രാപ്തിക്കായി ഇന്ദ്രാദി ദിക്‌പാലന്മാർ അവനെ പൂജിക്കുന്നു; കൂടാതെ സിദ്ധർ, ചാരണർ, ഗന്ധർവർ, യക്ഷർ, വിദ്യാധരർ, നാഗങ്ങൾ എന്നിവരും അവനെ ആരാധിക്കുന്നു.

Verse 38

खगैश्च मुनिभिर्दिव्यैः सिद्धयोगिभिरर्चितः । तत्तत्पापनिवृत्त्यर्थं तत्तदीप्सितसिद्धये

ദിവ്യഖഗങ്ങൾ, ദിവ്യമുനികൾ, സിദ്ധയോഗികൾ എന്നിവരും അവനെ അർച്ചിക്കുന്നു—പ്രത്യേക പാപനിവൃത്തിക്കായി, അഭിലഷിത സിദ്ധി ലഭിക്കാനായി.

Verse 39

आराधितोऽयं भगवानरुणाद्रिपतिः शिवः । दृष्टो हरति पापानि सेवितो वांछितप्रदः

ഈ ഭഗവാൻ അരുണാദ്രിപതി ശിവൻ—ആരാധിക്കപ്പെടുമ്പോൾ—ദർശനമാത്രത്തിൽ പാപങ്ങൾ ഹരിക്കുന്നു; സേവിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അഭിലഷിത ഫലം നൽകുന്നു.

Verse 40

कीर्तितोपि जनैर्दूरैः शोणाद्रिरिति मुक्तिदः । तेजःस्तंभमयं रूपमरुणाद्रिरिति श्रुतम्

ദൂരെയുള്ള ജനങ്ങൾ പോലും ‘ശോണമദ്രി’ എന്നു കീർത്തിച്ചാലും അവൻ മുക്തിദാതാവാകുന്നു. അരുണാദ്രിയുടെ രൂപം തേജോമയസ്തംഭമാണെന്ന് ശ്രുതിയിൽ കേൾക്കുന്നു.

Verse 41

ध्यायन्तो योगिनश्चित्ते शिवसायुज्यमाप्नुयुः । दत्तं हुतं च यत्किंचिज्जप्तं चान्यत्तपः कृतम्

ഹൃദയത്തിൽ അവനെ ധ്യാനിക്കുന്ന യോഗികൾ ശിവസായുജ്യം പ്രാപിക്കുന്നു. കൂടാതെ അല്പമായാലും ദാനം ചെയ്തതും, ഹോമത്തിൽ അർപ്പിച്ചതും, ജപിച്ചതും, മറ്റു തപസ്സുകൾ ചെയ്തതും—

Verse 42

अक्षय्यं भवति प्राप्तमरुणाचलसंनिधौ । पुरा ब्रह्मा च विष्णुश्च शिवतेजोंशसंभवौ

അരുണാചല സന്നിധിയിൽ ലഭിക്കുന്നതു അക്ഷയമാകുന്നു. പുരാതനകാലത്ത് ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും കൂടി—ശിവതേജസ്സിന്റെ അംശത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചവർ—

Verse 43

साहंकारौ युयुधतुः परस्परजिगीषया । तथा तयोर्गर्वशांत्यै योगिध्येयः सदाशिवः

അഹങ്കാരത്തോടെ നിറഞ്ഞ ആ ഇരുവരും പരസ്പരം ജയിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ യുദ്ധം ചെയ്തു. അപ്പോൾ അവരുടെ ഗർവ്വം ശമിപ്പാൻ യോഗികൾ ധ്യാനിക്കുന്ന സദാശിവൻ പ്രത്യക്ഷനായി.

Verse 44

अग्नितेजोमयं रूपमादिमध्यांतवर्जितम् । संप्राप्य तस्थौ तन्मध्ये दिशो दश विभासयन्

അഗ്നിതേജോമയവും ആദി-മധ്യ-അന്തരഹിതവുമായ ആ രൂപത്തെ പ്രാപിച്ച്, അവൻ അതിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ നിലകൊണ്ട് അവിടെ നിന്നുതന്നെ പത്ത് ദിക്കുകളെയും പ്രകാശിപ്പിച്ചു.

Verse 45

तेजःस्तंभस्य तस्याथ द्रष्टुमाद्यंतभागयोः । हंसक्रोडतनू कृत्वा जग्मतुर्द्यां रसातलम्

പിന്നീട് ആ തേജസ്തംഭത്തിന്റെ മുകളിലെയും താഴെയെയും അറ്റങ്ങൾ കാണാൻ അവർ ഹംസവും വരാഹവും ആയ ദേഹങ്ങൾ ധരിച്ചു പോയി—ഒരാൾ ആകാശത്തേക്ക്, മറ്റാൾ രസാതലത്തേക്ക്.

Verse 46

तौ विषण्णमुखौ दृष्ट्वा भगवान्करुणानिधिः । आविर्बभूव च तयोर्वरं प्रादादभीप्सितम्

അവരെ രണ്ടുപേരെയും വിഷണ്ണമുഖങ്ങളായി കണ്ട കരുണാസാഗരനായ ഭഗവാൻ സ്വയം പ്രത്യക്ഷനായി, അവർ ആഗ്രഹിച്ച വരം നൽകി।

Verse 47

तत्प्रार्थितश्च देवेशो यातः स्थावरलिंगताम् । अरुणाद्रिरिति ख्यातः प्रशांतः संप्रकाशते

ഇങ്ങനെ പ്രാർത്ഥിക്കപ്പെട്ട ദേവേശൻ അചല ലിംഗസ്ഥിതിയിലായി; ‘അരുണാദ്രി’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായി, ശാന്തമായ ദീപ്തിയിൽ പ്രകാശിക്കുന്നു।

Verse 48

दिव्यदुन्दुभिनिर्घोषैरप्सरोगीतनर्त्तनैः । पूज्यते तैजसं लिंगं पुष्पवृष्टिशतैः सदा

ദിവ്യ ദുന്ദുഭികളുടെ നാദവും അപ്സരസ്സുകളുടെ ഗാനം-നൃത്തവും കൂടെ, ആ തേജോമയ ലിംഗം എപ്പോഴും നൂറുകണക്കിന് പുഷ്പവൃഷ്ടികളോടെ പൂജിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 49

ब्रह्मणामप्यतीतानां पुरा षण्णवतेः प्रभुः । विष्णुनाभिसमुद्भूतो ब्रह्मा लोकान्ससर्ज हि

പുരാതനകാലത്ത്—അനേകം ബ്രഹ്മന്മാരും അതീതരായ ശേഷം—വിഷ്ണുവിന്റെ നാഭിയിൽ നിന്നുദ്ഭവിച്ച പ്രഭു ബ്രഹ്മൻ നിശ്ചയമായും ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ചു।

Verse 50

स कदाचित्तपोविघ्नं कर्तुकामेन योगिनाम् । इंद्रेण प्रार्थितो ब्रह्मा ससर्ज ललितां स्त्रियम्

ഒരിക്കൽ യോഗികളുടെ തപസ്സിന് വിഘ്നം വരുത്താൻ ആഗ്രഹിച്ച ഇന്ദ്രൻ ബ്രഹ്മനെ പ്രാർത്ഥിച്ചു; അപ്പോൾ ബ്രഹ്മൻ ‘ലലിതാ’ എന്ന മനോഹരിയായ സ്ത്രീയെ സൃഷ്ടിച്ചു।

Verse 51

लावण्यगुणसंपूर्णामालोक्य कमलेक्षणाम् । मुमोह कंदर्पशरैः स विद्धहृदयो विधिः

ലാവണ്യവും ഗുണസമ്പത്തും നിറഞ്ഞ, പദ്മനയനയായ അവളെ കണ്ടപ്പോൾ വിധി (ബ്രഹ്മാവ്) കാമദേവന്റെ ശരങ്ങളാൽ ഹൃദയം വേദനപ്പെട്ട് മോഹിതനായി।

Verse 52

स्प्रष्टुकामं तमालोक्य ब्रह्माणं कमलासनम् । नत्वा प्रदक्षिणव्याजाद्गंतुमैच्छद्वराप्सराः

പദ്മാസനത്തിൽ ഇരുന്ന ബ്രഹ്മാവ് അവളെ സ്പർശിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതായി കണ്ടപ്പോൾ, ആ ശ്രേഷ്ഠ അപ്സരസ് നമസ്കരിച്ചു പ്രദക്ഷിണയുടെ വ്യാജത്തിൽ അവിടെ നിന്ന് പോകാൻ ആഗ്രഹിച്ചു।

Verse 53

अस्यां प्रदक्षिणां भक्त्या कुर्वाणायां प्रजापतेः । चतसृभ्योऽपि दिग्भ्योऽस्य मुखान्युदभवन्क्षणात्

അവൾ ഭക്തിയോടെ പ്രജാപതി (ബ്രഹ്മാവ്)നെ പ്രദക്ഷിണ ചെയ്യുമ്പോൾ, ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ നാലു ദിക്കുകളിൽ നിന്നായി അവന്റെ മുഖങ്ങൾ ഉദ്ഭവിച്ചു।

Verse 54

सा बाला पक्षिणी भूत्वा गगनं समगाहत । पुनश्च खगरूपेण समायांतं समीक्ष्य सा

ആ ബാലിക പക്ഷിണിയായി മാറി ആകാശത്തിലേക്ക് പറന്നു; പിന്നെ അവനും പക്ഷിരൂപത്തിൽ വീണ്ടും അടുത്തുവരുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ അവൾ സൂക്ഷ്മമായി നിരീക്ഷിച്ചു।

Verse 55

शरणं याचमाना सा शोणाद्रिमिममाश्रयत् । ब्रह्मणा विष्णुना च त्वमदृष्टपदशेखरः

ശരണം അപേക്ഷിച്ച് അവൾ ഈ ശോണമല (ശോൺആദ്രി)യെ ആശ്രയിച്ചു. ഹേ പ്രഭോ! ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും പോലും നിങ്ങളുടെ പരമശിഖരം/പരമപദം ദർശിച്ചിട്ടില്ല।

Verse 56

रक्ष मामरुणाद्रीश शरण्य शरणागताम् । इति तस्यां भयार्त्तायां क्रोशंत्यामरुणाचलात्

“ഹേ അരുണാദ്രീശാ! ഹേ ശരണ്യാ! ശരണാഗതയായ എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ”—എന്ന് അവൾ ഭയാർത്തയായി നിലവിളിച്ചു; അപ്പോൾ അരുണാചലത്തിൽ നിന്ന് സഹായം ഉദിച്ചു।

Verse 57

उदभूत्स्थावराल्लिंगाद्व्याधः कश्चिद्धनुर्द्धरः । संधाय सायकं चापे समेघगगनद्युतिः

അചലമായ ലിംഗത്തിൽ നിന്ന് ധനുർധരനായ ഒരു വ്യാധൻ ഉദിച്ചു. അവൻ വില്ലിൽ അമ്പ് ഘടിപ്പിച്ച് മേഘനിറഞ്ഞ ആകാശംപോലെ ദീപ്തിയായി തിളങ്ങി।

Verse 58

निषादे पुरतो दृष्टे मोहस्तस्य ननाश हि । ततः प्रसन्नहृदयोतिनम्रः कमलोद्भवः

മുന്നിൽ നിഷാദനെ കണ്ട ഉടനെ അവന്റെ മോഹം സത്യമായും നശിച്ചു. തുടർന്ന് കമലോദ്ഭവൻ (ബ്രഹ്മാവ്) പ്രസന്നഹൃദയനായി അത്യന്തം വിനീതനായി।

Verse 59

नमश्चक्रे शरण्याय शोणाद्रिपतये तदा । सर्वपापक्षयकृते नमस्तुभ्यं पिनाकिने

അപ്പോൾ അവൻ ശരണ്യനായ ശോണാദ്രിപതിക്ക് നമസ്കാരം അർപ്പിച്ചു. ഹേ പിനാകീ! സർവ്വപാപക്ഷയകാരിയായ നിനക്കു നമസ്കാരം।

Verse 60

अरुणाचलरूपाय भक्ववश्याय शंभवे । अजानतां स्वभक्तानामकर्मविनिवर्त्तने

അരുണാചലസ്വരൂപനും ഭക്തവശ്യനുമായ ശംഭുവിന് നമസ്കാരം—അജ്ഞാനത്തിൽ ചെയ്ത തന്റെ ഭക്തരുടെ ദുഷ്കർമവും തിരിച്ചു നീക്കുന്നവനേ।

Verse 61

त्वदन्यः कः प्रभुः कर्तुमशक्यं चापि देहिनाम् । उपसंहर मे देहं तेजसा पापनिश्चयम्

നിനക്കല്ലാതെ മറ്റാരാണ് പ്രഭു, ദേഹധാരികൾക്കുപോലും അസാധ്യമായതു ചെയ്യാൻ കഴിവുള്ളത്? നിന്റെ തേജസ്സാൽ എന്റെ ഈ ദേഹം—പാപനിശ്ചയരൂപമായ ഭാരത്തെ—ലയിപ്പിക്കണമേ।

Verse 62

अन्यं वा सृज विश्वात्मन्ब्रह्माणं लोकसृष्टये । अथ तस्य वचः श्रुत्वा शिवो दीनस्य वेधसः

ഹേ വിശ്വാത്മാ, ലോകസൃഷ്ടിക്കായി മറ്റൊരു ബ്രഹ്മാവിനെ സൃഷ്ടിക്കണമേ. തുടർന്ന് ദീനനായ വേധസ് (സ്രഷ്ടാവ്) പറഞ്ഞ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് ശിവൻ…

Verse 63

उवाच करुणामूर्तिर्भूत्वा चंद्रार्द्धशेखरः । दत्तः कालस्तव मया पुरैव न निवर्त्यते

കരുണാമൂർത്തിയായ ചന്ദ്രാർദ്ധശേഖരൻ ശിവൻ പറഞ്ഞു—“ഞാൻ പണ്ടേ നിനക്കു നൽകിയ കാലം പിൻവലിക്കപ്പെടുകയില്ല।”

Verse 64

कं वा रागादयो दोषा न बाधेरन्प्रभुस्थितम् । तस्माद्दूरस्थितोऽप्येतदरुणाचलसंज्ञितम्

പ്രഭു സ്വയം അധിഷ്ഠിതനായിടത്ത് രാഗാദി ദോഷങ്ങൾ ആരെ ബാധിക്കും? അതുകൊണ്ട് ദൂരെയായിരുന്നാലും ഈ സ്ഥലം ‘അരുണാചലം’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്।

Verse 65

भजस्व तैजसं लिंगं सर्वदोषनिवृत्तये । वाचिकं मानसं पापं कायिकं वा च यद्भवेत्

സകല ദോഷനിവൃത്തിക്കായി ആ തേജോമയ ലിംഗത്തെ ഭജിച്ചാരാധിക്ക; വാക്കാൽ, മനസ്സാൽ, അല്ലെങ്കിൽ കായികമായി ഉണ്ടാകുന്ന ഏതു പാപവും.

Verse 66

विनश्यति क्षणात्सर्वमरुणाचलदर्शनात् । प्रदक्षिणा नमस्कारैः स्मरणैरर्चनैः स्तवैः

അരുണാചലദർശനമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ ക്ഷണത്തിൽ സർവ്വ പാപകല്മഷങ്ങളും നശിക്കുന്നു; കൂടാതെ പ്രദക്ഷിണ, നമസ്കാരം, സ്മരണം, അർച്ചനം, സ്തവങ്ങൾ എന്നിവയാലും।

Verse 67

अरुणाद्रिरयं नृणां सर्वकल्मषनाशनः । कैलासे मेरुशृंगे वा स्वस्थानेषु कलाद्रिषु

ഈ അരുണാദ്രി മനുഷ്യരുടെ സർവ്വ കല്മഷങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നവൻ—കൈലാസത്തിലായാലും, മേരുവിന്റെ ശിഖരത്തിലായാലും, അല്ലെങ്കിൽ സ്വന്തം സ്ഥലത്ത് മറ്റു പർവ്വതങ്ങൾക്കിടയിലായാലും।

Verse 68

संदृश्यः कश्चिदेवाहमरुणाद्रिरयं स्वयम् । यच्छृंगदर्शनान्नॄणां चक्षुर्लाभेन केवलम्

ഞാനുതന്നെ ഈ അരുണാദ്രി, നിശ്ചയമായും ദർശനീയൻ; ഇതിന്റെ ശിഖരദർശനമാത്രം—കേവലം കണ്ണുലാഭം കൊണ്ടുതന്നെ—ജനങ്ങൾക്ക് ഫലപ്രാപ്തി നൽകുന്നു।

Verse 69

भवेत्सर्वाघनाशश्च लाभश्च ज्ञानचक्षुषः । मदंशसंभवो ब्रह्मा स्वनाम्ना ब्रह्मपुष्करे

അപ്പോൾ സർവ്വപാപനാശവും സംഭവിക്കുന്നു, ജ്ഞാനചക്ഷുവിന്റെ ലഭ്യവും ഉണ്ടാകുന്നു; എന്റെ അംശത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ബ്രഹ്മാവ് തന്റെ പേരിലുള്ള ബ്രഹ്മപുഷ്കരത്തിൽ (വിരാജിക്കുന്നു)।

Verse 70

अत्र स्नातः पुरा ब्रह्मन्मोहोऽगाज्जगतीपतेः । स्नात्वा त्वं ब्रह्मतीर्थे मां समभ्यर्च्य कृतांजलिः

ഹേ ബ്രഹ്മൻ! ഇവിടെ പണ്ടുകാലത്ത് സ്നാനം ചെയ്തതാൽ ജഗത്പതിയുടെ മോഹം നീങ്ങി; നീയും ബ്രഹ്മതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, കൃതാഞ്ജലിയായി എന്നെ വിധിപൂർവ്വം അർച്ചിക്കൂ।

Verse 71

मौनी प्रदक्षिणं कृत्वा विश्वात्मन्भव विज्वरः

മൗനം അനുഷ്ഠിച്ച് പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ക; ഹേ വിശ്വാത്മൻ, ജ്വരബാധയും ക്ലേശവും വിട്ട് വിമുക്തനാകുക।

Verse 72

इति वचनमुदीर्य विश्वनाथं स्थितमरुणाचलरूपतो महेशम् । अथ सरसि निमज्य पद्मजन्मा दुरितहरं समपूजयत्क्रमेण

ഇങ്ങനെ വചനം ഉച്ചരിച്ച്, അരുണാചലരൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന വിശ്വനാഥ മഹേശനെ അദ്ദേഹം അഭിസംബോധന ചെയ്തു. തുടർന്ന് പദ്മജന്മൻ (ബ്രഹ്മാവ്) സരസ്സിൽ മുങ്ങി, പാപഹരനായ പ്രഭുവിനെ വിധിപൂർവ്വം ക്രമമായി പൂജിച്ചു।

Verse 73

इममरुणगिरीशमेष वेधा यमनियमादिविशुद्धचित्तयोगः । स्फुटतरमभिपूज्य सोपचारं गतदुरितोऽथ जगाम चाधिपत्यम्

യമ-നിയമാദികളാൽ വിശുദ്ധചിത്തയോഗം നേടിയ ആ വേധാ (ബ്രഹ്മാവ്) ഈ അരുണഗിരീശനെ തെളിഞ്ഞ ഭക്തിയോടെ, സമസ്ത ഉപചാരങ്ങളോടുകൂടി പൂജിച്ചു. അവന്റെ പാപങ്ങൾ നീങ്ങി, തുടർന്ന് അവൻ അധിപത്യം പ്രാപിച്ചു।